वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.70.1
ततः प्रभाते जनकः कृतकर्मा महर्षिभिः।
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः शतानन्दं पुरोहितम् ॥ १.७०.१ ॥
नंतर पहाटे, कृतकर्मा जनक महर्षींसमोर, वाक्यमर्मज्ञ होऊन पुरोहित शतानंदांना म्हणाला.
1.70.2
भ्राता मम महातेजा वीर्यवानतिधार्मिकः।
कुशध्वज इति ख्यातः पुरीमध्यवसच्छुभाम् ॥ १.७०.२ ॥
माझा भाऊ महातेजस्वी, पराक्रमी आणि अत्यंत धार्मिक आहे. कुशध्वज नावाने प्रसिद्ध असलेला तो एका सुंदर नगरीत राहतो.
1.70.3
वार्याफलकपर्यन्तां पिबन्निक्षुमतीं नदीम्।
सांकाश्यां पुण्यसंकाशां विमानमिव पुष्पकम् ॥ १.७०.३ ॥
खंदकाच्या तटबंदीने वेढलेली, इक्षुमती नदीचे पाणी पिणारी, पुण्यासारखी तेजस्वी सांकाश्या नगरी — जणू पुष्पक विमान.
1.70.4
तमहं द्रष्टुमिच्छामि यज्ञगोप्ता स मे मतः।
प्रीतिं सोऽपि महातेजा इमां भोक्ता मया सह ॥ १.७०.४ ॥
मला त्याला पाहायचे आहे; तो यज्ञरक्षक मानला जातो. तो महातेजस्वीही माझ्यासोबत हा आनंद भोगो.
1.70.5
एवमुक्ते तु वचने शतानन्दस्य संनिधौ।
आगताः केचिदव्यग्रा जनकस्तान् समादिशत् ॥ १.७०.५ ॥
शतानंदांच्या उपस्थितीत असे बोलल्यावर, शांत असे काही लोक तेथे आले; जनकाने त्यांना आज्ञा दिली.
1.70.6
शासनात् तु नरेन्द्रस्य प्रययुः शीघ्रवाजिभिः।
समानेतुं नरव्याघ्रं विष्णुमिन्द्राज्ञया यथा ॥ १.७०.६ ॥
राजाच्या आज्ञेने ते वेगवान घोड्यांवरून निघाले, नरश्रेष्ठाला आणण्यासाठी — इंद्राच्या आज्ञेने विष्णूला आणल्याप्रमाणे.
1.70.7
सांकाश्यां ते समागम्य ददृशुश्च कुशध्वजम्।
न्यवेदयन् यथावृत्तं जनकस्य च चिन्तितम् ॥ १.७०.७ ॥
ते सांकाश्येस पोहोचले, कुशध्वजाला भेटले आणि जे घडले होते व जनकाचा मनोदय यथायोग्य सांगितला.
1.70.8
तद्वृत्तं नृपतिः श्रुत्वा दूतश्रेष्ठैर्महाजवैः।
आज्ञया तु नरेन्द्रस्य आजगाम कुशध्वजः ॥ १.७०.८ ॥
ही वार्ता अति वेगवान श्रेष्ठ दूतांकडून ऐकून नरेंद्राच्या आज्ञेने कुशध्वज आला.
1.70.9
स ददर्श महात्मानं जनकं धर्मवत्सलम्।
सोऽभिवाद्य शतानन्दं जनकं चातिधार्मिकम् ॥ १.७०.९ ॥
त्याने महात्मा, धर्मप्रिय जनकाला पाहिले. शतानंदाला आणि अतिधार्मिक जनकाला त्याने वंदन केले.
1.70.10
राजार्हं परमं दिव्यमासनं सोऽध्यरोहत।
उपविष्टावुभौ तौ तु भ्रातरावमितद्युती ॥ १.७०.१० ॥
राजाला योग्य अशा परम दिव्य आसनावर तो आरूढ झाला. ते अमित तेजस्वी दोन बंधू बसले.
1.70.11
प्रेषयामासतुर्वीरौ मन्त्रिश्रेष्ठं सुदामनम्।
गच्छ मन्त्रिपते शीघ्रमिक्ष्वाकुममितप्रभम् ॥ १.७०.११ ॥
त्या दोन्ही वीरांनी श्रेष्ठ मंत्री सुदामनाला पाठवले: 'हे मंत्रिपती, लवकर जा, अमित तेजस्वी इक्ष्वाकु-वंशजाकडे.'
1.70.12
आत्मजैः सह दुर्धर्षमानयस्व समन्त्रिणम्।
औपकार्यां स गत्वा तु रघूणां कुलवर्धनम् ॥ १.७०.१२ ॥
'आपल्या पुत्रांसह, मंत्र्यांसह त्या अजिंक्य राजाला घेऊन ये.' तो औपकार्येस जाऊन रघुकुलाची वृद्धी करणाऱ्याजवळ गेला.
1.70.13
ददर्श शिरसा चैनमभिवाद्येदमब्रवीत्।
अयोध्याधिपते वीर वैदेहो मिथिलाधिपः ॥ १.७०.१३ ॥
त्यांनी त्याला पाहिले, मस्तक लववून अभिवादन केले आणि म्हणाले — हे अयोध्येच्या अधिपते, हे वीरा! मिथिलेचे अधिपती, विदेह राजा (असे सांगतात).
1.70.14
स त्वां द्रष्टुं व्यवसितः सोपाध्यायपुरोहितम्।
मन्त्रिश्रेष्ठवचः श्रुत्वा राजा सर्षिगणस्तथा ॥ १.७०.१४ ॥
ते तुम्हाला भेटण्याचा निश्चय करून आहेत. श्रेष्ठ मंत्र्यांचे बोल ऐकून राजाही उपाध्याय व पुरोहितासह, ऋषिगणांसह (येण्यास तयार आहे).
1.70.15
सबन्धुरगमत् तत्र जनको यत्र वर्तते।
राजा च मन्त्रिसहितः सोपाध्यायः सबान्धवः ॥ १.७०.१५ ॥
नातेवाइकांसह तो तिथे गेला, जेथे जनक होते. आणि राजा मंत्री, उपाध्याय व नातेवाइकांसह (तेथे गेला).
1.70.16
वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो वैदेहमिदमब्रवीत्।
विदितं ते महाराज इक्ष्वाकुकुलदैवतम् ॥ १.७०.१६ ॥
वाक्यवेत्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले विदेह राजाला म्हणाले — हे महाराज, इक्ष्वाकु कुलाचे दैवत आपल्याला ठाऊक आहे.
1.70.17
वक्ता सर्वेषु कृत्येषु वसिष्ठो भगवानृषिः।
विश्वामित्राभ्यनुज्ञातः सह सर्वैर्महर्षिभिः ॥ १.७०.१७ ॥
सर्व कार्यांत बोलणारे भगवान ऋषी वसिष्ठ आहेत; विश्वामित्र व सर्व महर्षींनी त्यांना अनुमती दिली आहे.
1.70.18
एष वक्ष्यति धर्मात्मा वसिष्ठो मे यथाक्रमम्।
तूष्णींभूते दशरथे वसिष्ठो भगवानृषिः ॥ १.७०.१८ ॥
हे धर्मात्मा वसिष्ठ माझ्या वतीने यथाक्रम बोलतील. दशरथ मौन राहिल्यावर भगवान ऋषी वसिष्ठ (बोलले).
1.70.19
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो वैदेहं सपुरोधसम्।
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ॥ १.७०.१९ ॥
वाक्यांचा जाणकार (वसिष्ठ) पुरोहितासह वैदेहाला म्हणाले — अव्यक्तापासून उद्भवलेले ब्रह्मा शाश्वत, नित्य आणि अव्यय आहेत.
1.70.20
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः।
विवस्वान् कश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्मृतः ॥ १.७०.२० ॥
त्यांच्यापासून मरीची जन्मले; मरीचीपासून पुत्र कश्यप जन्मले. कश्यपापासून विवस्वान जन्मले; विवस्वानाचे पुत्र वैवस्वत मनू स्मरले जातात.
1.70.21
मनुः प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुश्च मनोः सुतः।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ १.७०.२१ ॥
मनू प्रजापती होते; मनूचा पुत्र इक्ष्वाकू. त्या इक्ष्वाकूला अयोध्येचा पहिला राजा म्हणून जाण.
1.70.22
इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान् कुक्षिरित्येव विश्रुतः।
कुक्षेरथात्मजः श्रीमान् विकुक्षिरुदपद्यत ॥ १.७०.२२ ॥
इक्ष्वाकूचा पुत्र श्रीमान कुक्षी नावाने प्रसिद्ध झाला. कुक्षीचा पुत्र श्रीमान विकुक्षी उदयास आला.
1.70.23
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान्।
बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान् ॥ १.७०.२३ ॥
विकुक्षीचा पुत्र महातेजस्वी, पराक्रमी बाण. बाणाचा पुत्र महातेजस्वी, पराक्रमी अनरण्य.
1.70.24
अनरण्यात् पृथुर्जज्ञे त्रिशङ्कुस्तु पृथोरपि।
त्रिशङ्कोरभवत् पुत्रो धुन्धुमारो महायशाः ॥ १.७०.२४ ॥
अनरण्यापासून पृथू जन्मले; पृथूपासून त्रिशंकू. त्रिशंकूचा पुत्र महायशस्वी धुंधुमार.
1.70.25
धुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो महारथः।
युवनाश्वसुतश्चासीन्मान्धाता पृथिवीपतिः ॥ १.७०.२५ ॥
धुंधुमारापासून महातेजस्वी महारथी युवनाश्व झाला; युवनाश्वाचा पुत्र पृथ्वीपती मान्धाता झाला.
1.70.26
मान्धातुस्तु सुतः श्रीमान् सुसन्धिरुदपद्यत।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ १.७०.२६ ॥
मान्धात्याचा श्रीमान पुत्र सुसंधी उत्पन्न झाला; सुसंधीला दोन पुत्र झाले — ध्रुवसंधी आणि प्रसेनजित.
1.70.27
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो नाम नामतः।
भरतात् तु महातेजा असितो नाम जायत ॥ १.७०.२७ ॥
यशस्वी ध्रुवसंधीला भरत नावाचा पुत्र झाला; भरतापासून महातेजस्वी असित जन्मला.
1.70.28
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशबिन्दवः ॥ १.७०.२८ ॥
ज्याचे हे प्रतिराजे शत्रू म्हणून उदयास आले — हैहय, तालजंघ आणि शूर शशबिंदू.
1.70.29
तांश्च स प्रतियुध्यन् वै युद्धे राजा प्रवासितः।
हिमवन्तमुपागम्य भार्याभ्यां सहितस्तदा ॥ १.७०.२९ ॥
युद्धात त्यांच्याशी लढताना राजाला हाकलून देण्यात आले; तेव्हा दोन पत्नींसह तो हिमालयाकडे गेला.
1.70.30
असितोऽल्पबलो राजा कालधर्ममुपेयिवान्।
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ॥ १.७०.३० ॥
अल्पबळ असलेला राजा असित कालधर्माला प्राप्त झाला; त्याच्या दोन पत्नी गर्भवती होत्या, असे ऐकले जाते.
1.70.31
एका गर्भविनाशार्थं सपत्न्यै सगरं ददौ।
ततः शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ १.७०.३१ ॥
एकीने गर्भनाशासाठी सवतीला सगर दिला. नंतर रमणीय श्रेष्ठ पर्वतावर मुनी आनंदाने राहू लागले.
1.70.32
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः।
तत्र चैका महाभागा भार्गवं देववर्चसम् ॥ १.७०.३२ ॥
भृगुवंशीय च्यवन नावाचा मुनी हिमालयाचा आश्रय घेतला. तेथे एक महाभागा देवतेजस्वी भार्गवाला (पाहिले).
1.70.33
ववन्दे पद्मपत्राक्षी कांक्षन्ती सुतमुत्तमम्।
तमृषिं साभ्युपागम्य कालिन्दी चाभ्यवादयत् ॥ १.७०.३३ ॥
कमळपाकळीसारख्या डोळ्यांची ती उत्तम पुत्राची इच्छा करीत (मुनीला) वंदन करू लागली. त्या ऋषीजवळ जाऊन कालिंदीने वंदन केले.
1.70.34
स तामभ्यवदद् विप्रः पुत्रेप्सुं पुत्रजन्मनि।
तव कुक्षौ महाभागे सुपुत्रः सुमहाबलः ॥ १.७०.३४ ॥
तो ब्राह्मण ऋषी पुत्राची इच्छा करणाऱ्या तिला म्हणाला, "हे महाभागे, तुझ्या उदरात सुपुत्र, अत्यंत बलवान (आहे)."
1.70.35
महावीर्यो महातेजा अचिरात् संजनिष्यति।
गरेण सहितः श्रीमान् मा शुचः कमलेक्षणे ॥ १.७०.३५ ॥
महापराक्रमी, महातेजस्वी लवकरच जन्म घेईल. विषासह तो श्रीमान (जन्मेल). हे कमलनयने, शोक करू नकोस.
1.70.36
च्यवनं च नमस्कृत्य राजपुत्री पतिव्रता।
पत्या विरहिता तस्मात् पुत्रं देवी व्यजायत ॥ १.७०.३६ ॥
च्यवनाला वंदन करून पतिव्रता राजकन्या, पतीपासून विरहित असल्यामुळे, त्या देवीने पुत्राला जन्म दिला.
1.70.37
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया।
सह तेन गरेणैव संजातः सगरोऽभवत् ॥ १.७०.३७ ॥
सवतीने गर्भ नष्ट करण्याच्या इच्छेने तिला विष दिले. त्या विषासह च तो जन्मला आणि सगर झाला.
1.70.38
सगरस्यासमञ्जस्तु असमञ्जादथांशुमान्।
दिलीपोंऽशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ १.७०.३८ ॥
सगरापासून असमंज, असमंजापासून अंशुमान. अंशुमानाचा पुत्र दिलीप, आणि दिलीपाचा पुत्र भगीरथ.
1.70.39
भगीरथात् ककुत्स्थश्च ककुत्स्थाच्च रघुस्तथा।
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ॥ १.७०.३९ ॥
भगीरथापासून ककुत्स्थ, ककुत्स्थापासून रघु. रघूचा तेजस्वी पुत्र मोठा होऊन पुरुषादक (नरभक्षक) झाला.
1.70.40
कल्माषपादोऽप्यभवत् तस्माज्जातस्तु शङ्खणः।
सुदर्शनः शङ्खणस्य अग्निवर्णः सुदर्शनात् ॥ १.७०.४० ॥
त्याच्यापासून कल्माषपाद झाला. त्यापासून शंखण जन्मला; शंखणाला सुदर्शन, आणि सुदर्शनापासून अग्निवर्ण.
1.70.41
शीघ्रगस्त्वग्निवर्णस्य शीघ्रगस्य मरुः सुतः।
मरोः प्रशुश्रुकस्त्वासीदम्बरीषः प्रशुश्रुकात् ॥ १.७०.४१ ॥
अग्निवर्णाचा पुत्र शीघ्रग, शीघ्रगाचा पुत्र मरू. मरूपासून प्रशुश्रुक, आणि प्रशुश्रुकापासून अंबरीष.
1.70.42
अम्बरीषस्य पुत्रोऽभून्नहुषश्च महीपतिः।
नहुषस्य ययातिस्तु नाभागस्तु ययातिजः ॥ १.७०.४२ ॥
अंबरीषाचा पुत्र नहुष, जो महीपती होता. नहुषाचा पुत्र ययाती, आणि ययातीचा पुत्र नाभाग.
1.70.43
नाभागस्य बभूवाज अजाद् दशरथोऽभवत्।
अस्माद् दशरथाज्जातौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ १.७०.४३ ॥
नाभागाला अज झाला; अजापासून दशरथ जन्मला. या दशरथापासून राम आणि लक्ष्मण हे दोन बंधू जन्मले.
1.70.44
आदिवंशविशुद्धानां राज्ञां परमधर्मिणाम्।
इक्ष्वाकुकुलजातानां वीराणां सत्यवादिनाम् ॥ १.७०.४४ ॥
आदि वंशाने शुद्ध, परम धर्मिष्ठ, इक्ष्वाकु कुलात जन्मलेल्या, वीर आणि सत्यवादी राजांचे.
1.70.45
रामलक्ष्मणयोरर्थे त्वत्सुते वरये नृप।
सदृशाभ्यां नरश्रेष्ठ सदृशे दातुमर्हसि ॥ १.७०.४५ ॥
हे राजा, राम आणि लक्ष्मणासाठी मी तुमच्या पुत्रांची याचना करतो. हे नरश्रेष्ठा, योग्य अशा दोघांना योग्य अशांना देणे तुम्हाला उचित आहे.