वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.72.1
तमुक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनिः।
उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम् ॥ १.७२.१ ॥
विदेहराजाने असे म्हटल्यावर, वसिष्ठांसह असलेले महामुनी विश्वामित्र त्या वीर राजाला हे वचन म्हणाले.
1.72.2
अचिन्त्यान्यप्रमेयाणि कुलानि नरपुंगव।
इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्योऽस्ति कश्चन ॥ १.७२.२ ॥
हे नरश्रेष्ठा! इक्ष्वाकू आणि विदेहांची कुले अचिंत्य व अप्रमेय आहेत; त्यांच्या बरोबरीचा कोणीही नाही.
1.72.3
सदृशो धर्मसम्बन्धः सदृशो रूपसम्पदा।
रामलक्ष्मणयो राजन् सीता चोर्मिलया सह ॥ १.७२.३ ॥
हे राजा! धर्मसंबंध योग्य आहे आणि रूपसंपदाही योग्य आहे. राम व लक्ष्मण यांच्यासाठी सीता आणि ऊर्मिला योग्य आहेत.
1.72.4
वक्तव्यं च नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम।
भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः ॥ १.७२.४ ॥
हे नरश्रेष्ठा! मला जे सांगायचे आहे ते माझे वचन ऐका. धर्मज्ञ हा राजा कुशध्वज हा तुमचा धाकटा भाऊ आहे.
1.72.5
अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि।
सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे ॥ १.७२.५ ॥
हे राजा! या धर्मात्म्याला पृथ्वीवर अतुलनीय रूपाच्या दोन कन्या आहेत. हे नरश्रेष्ठा! पत्नी म्हणून आम्ही त्यांची मागणी करतो.
1.72.6
भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः।
वरये ते सुते राजंस्तयोरर्थे महात्मनोः ॥ १.७२.६ ॥
हे राजा! महात्मा आणि बुद्धिमान कुमार भरत आणि शत्रुघ्न यांच्यासाठी मी तुमच्या दोन कन्यांची मागणी करतो.
1.72.7
पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिनः।
लोकपालसमाः सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः ॥ १.७२.७ ॥
हे सर्व दशरथाचे पुत्र आहेत; रूप आणि तारुण्याने शोभणारे, लोकपालांसमान, देवतुल्य पराक्रमी आहेत.
1.72.8
उभयोरपि राजेन्द्र सम्बन्धेनानुबध्यताम्।
इक्ष्वाकुकुलमव्यग्रं भवतः पुण्यकर्मणः ॥ १.७२.८ ॥
हे राजेंद्रा, दोन्ही कुलांचे हे नाते जुळो; पुण्यकर्मी तुमच्या कुलाशी इक्ष्वाकु वंश अढळपणे जोडला जावो.
1.72.9
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा वसिष्ठस्य मते तदा।
जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच मुनिपुंगवौ ॥ १.७२.९ ॥
विश्वामित्रांचे वचन ऐकून आणि वसिष्ठांचे मत जाणून, तेव्हा जनक हात जोडून त्या दोन मुनिश्रेष्ठांना म्हणाला.
1.72.10
कुलं धन्यमिदं मन्ये येषां तौ मुनिपुंगवौ।
सदृशं कुलसम्बन्धं यदाज्ञापयतः स्वयम् ॥ १.७२.१० ॥
हे कुल धन्य आहे असे मी मानतो, कारण आपण दोन्ही मुनिश्रेष्ठ स्वतः या योग्य कुलसंबंधाची आज्ञा देत आहात.
1.72.11
एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे।
पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरतावुभौ ॥ १.७२.११ ॥
तसेच होवो, तुमचे कल्याण होवो; या दोघी कुशध्वजाच्या कन्या आहेत; शत्रुघ्न आणि भरत दोघेही एकत्र यांना पत्नी म्हणून स्वीकारोत.
1.72.12
एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसॄणां महामुने।
पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः ॥ १.७२.१२ ॥
हे महामुनी, एकाच दिवशी चार राजकन्यांचे पाणिग्रहण चार महाबली राजपुत्रांनी करावे.
1.72.13
उत्तरे दिवसे ब्रह्मन् फल्गुनीभ्यां मनीषिणः।
वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापतिः ॥ १.७२.१३ ॥
हे ब्रह्मन्! त्यानंतरच्या दिवशी, फल्गुनी नक्षत्रांखाली, ज्ञानी लोक विवाहविधीची प्रशंसा करतात; तेथे भग आणि प्रजापती असतात.
1.72.14
एवमुक्त्वा वचः सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः।
उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यमब्रवीत् ॥ १.७२.१४ ॥
असे सौम्य शब्द बोलून, जनक उठून हात जोडून त्या दोन श्रेष्ठ मुनींना म्हणाला.
1.72.15
परो धर्मः कृतो मह्यं शिष्योऽस्मि भवतोस्तथा।
इमान्यासनमुख्यानि आस्यतां मुनिपुंगवौ ॥ १.७२.१५ ॥
तुमच्या आगमनाने माझा परम धर्म पूर्ण झाला; मी तुम्हा दोघांचा शिष्य आहे. ही श्रेष्ठ आसने आहेत; हे मुनिश्रेष्ठहो, बसा.
1.72.16
यथा दशरथस्येयं तथायोध्या पुरी मम।
प्रभुत्वे नास्ति संदेहो यथार्हं कर्तुमर्हथ ॥ १.७२.१६ ॥
ही नगरी जशी दशरथाची आहे, तशीच माझी ही अयोध्या नगरीही आहे. तिच्या प्रभुत्वात संशय नाही; योग्य ते तुम्ही करा.
1.72.17
तथा ब्रुवति वैदेहे जनके रघुनन्दनः।
राजा दशरथो हृष्टः प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ १.७२.१७ ॥
विदेहराज जनक असे बोलत असताना, रघुनंदन राजा दशरथ आनंदित होऊन महीपती जनकाला म्हणाला.
1.72.18
युवामसंख्येयगुणौ भ्रातरौ मिथिलेश्वरौ।
ऋषयो राजसङ्घाश्च भवद्भ्यामभिपूजिताः ॥ १.७२.१८ ॥
तुम्ही दोघे भाऊ असंख्य गुणांचे, मिथिलेचे अधिपती आहात; तुमच्याकडून ऋषी आणि राजसमूह सन्मानित झाले आहेत.
1.72.19
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गमिष्यामः स्वमालयम्।
श्राद्धकर्माणि विधिवद्विधास्य इति चाब्रवीत् ॥ १.७२.१९ ॥
तुमचे कल्याण होवो, तुम्हाला शुभ प्राप्त होवो. आम्ही आपल्या घरी जाऊ आणि विधीप्रमाणे श्राद्धकर्मे करू, असे ते म्हणाले.
1.72.20
तमापृष्ट्वा नरपतिं राजा दशरथस्तदा।
मुनीन्द्रौ तौ पुरस्कृत्य जगामाशु महायशाः ॥ १.७२.२० ॥
तेव्हा महायशस्वी राजा दशरथाने त्या नरपतीचा निरोप घेतला आणि त्या दोन मुनिश्रेष्ठांना पुढे करून तो लगेच निघाला.
1.72.21
स गत्वा निलयं राजा श्राद्धं कृत्वा विधानतः।
प्रभाते काल्यमुत्थाय चक्रे गोदानमुत्तमम् ॥ १.७२.२१ ॥
तो राजा आपल्या निवासस्थानी जाऊन विधीप्रमाणे श्राद्ध करून, प्रभातकाळी उठून उत्तम गोदान केले.
1.72.22
गवां शतसहस्रं च ब्राह्मणेभ्यो नराधिपः।
एकैकशो ददौ राजा पुत्रानुद्दिश्य धर्मतः ॥ १.७२.२२ ॥
राजाने ब्राह्मणांना एकेक करून लाखो गायी दिल्या, पुत्रांच्या निमित्ताने धर्माने.
1.72.23
सुवर्णशृङ्ग्यः सम्पन्नाः सवत्साः कांस्यदोहनाः।
गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभः ॥ १.७२.२३ ॥
सोन्याची शिंगे, वासरांसह आणि कांस्य दोहनपात्रांसह चार लाख गायी त्या पुरुषश्रेष्ठाने दिल्या.
1.72.24
वित्तमन्यच्च सुबहु द्विजेभ्यो रघुनन्दनः।
ददौ गोदानमुद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सलः ॥ १.७२.२४ ॥
रघुनंदनाने द्विजांना आणखी पुष्कळ संपत्ती दिली; पुत्रांच्या निमित्ताने गोदान करणाऱ्या, पुत्रवत्सल त्या राजाने.
1.72.25
स सुतैः कृतगोदानैर्वृतः सन्नृपतिस्तदा।
लोकपालैरिवाभाति वृतः सौम्यः प्रजापतिः ॥ १.७२.२५ ॥
गोदान संस्कार पूर्ण केलेल्या आपल्या पुत्रांनी वेढलेला तो राजा तेव्हा लोकपालांनी वेढलेल्या सौम्य प्रजापतीसारखा शोभत होता.