वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.74.1
अथ रात्र्यां व्यतीतायां विश्वामित्रो महामुनिः।
आपृष्ट्वा तौ च राजानौ जगामोत्तरपर्वतम् ॥ १.७४.१ ॥
नंतर रात्र सरल्यावर महामुनी विश्वामित्र त्या दोन राजांचा निरोप घेऊन उत्तर पर्वताकडे निघून गेले.
1.74.2
विश्वामित्रे गते राजा वैदेहं मिथिलाधिपम्।
आपृष्ट्वैव जगामाशु राजा दशरथः पुरीम् ॥ १.७४.२ ॥
विश्वामित्र गेल्यानंतर राजा दशरथ मिथिलाधिपती विदेह राजाचा निरोप घेऊन लगेच आपल्या नगराकडे गेले.
1.74.3
अथ राजा विदेहानां ददौ कन्याधनं बहु।
गवां शतसहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वरः ॥ १.७४.३ ॥
नंतर विदेहांचा राजा, मिथिलेश्वर, याने कन्याधन म्हणून लाखो गायींसह पुष्कळ धन दिले.
1.74.4
कम्बलानां च मुख्यानां क्षौमान् कोट्यम्बराणि च।
हस्त्यश्वरथपादातं दिव्यरूपं स्वलंकृतम् ॥ १.७४.४ ॥
उत्तम घोंगडी, रेशमी वस्त्रे, कोट्यवधी वस्त्रे, हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ — दिव्य रूपाचे व सुंदर सजवलेले — हेही दिले.
1.74.5
ददौ कन्याशतं तासां दासीदासमनुत्तमम्।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानां विद्रुमस्य च ॥ १.७४.५ ॥
शंभर कन्या, अनुपम दासदासी, तसेच सोने, सुवर्ण, मोती आणि प्रवाळ दिले.
1.74.6
ददौ राजा सुसंहृष्टः कन्याधनमनुत्तमम्।
दत्त्वा बहुविधं राजा समनुज्ञाप्य पार्थिवम् ॥ १.७४.६ ॥
अत्यंत आनंदाने राजाने उत्तम कन्याधन दिले; नाना प्रकारच्या वस्तू देऊन त्याने दुसऱ्या राजाचा निरोप घेतला.
1.74.7
प्रविवेश स्वनिलयं मिथिलां मिथिलेश्वरः।
राजाप्ययोध्याधिपतिः सह पुत्रैर्महात्मभिः ॥ १.७४.७ ॥
मिथिलेचा राजा आपल्या निवासस्थानी मिथिलेत प्रवेशला; आणि अयोध्येचा अधिपती राजाही महात्मा पुत्रांसह निघाला.
1.74.8
ऋषीन् सर्वान् पुरस्कृत्य जगाम सबलानुगः।
गच्छन्तं तु नरव्याघ्रं सर्षिसङ्घं सराघवम् ॥ १.७४.८ ॥
सर्व ऋषींना पुढे करून तो सैन्य आणि सेवकांसह निघाला; नरव्याघ्र राघव ऋषिसमूहासह चालले होते.
1.74.9
घोरास्तु पक्षिणो वाचो व्याहरन्ति समन्ततः।
भौमाश्चैव मृगाः सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम् ॥ १.७४.९ ॥
चोहीकडून भयंकर पक्षी ओरडत होते; आणि भूमीवरील सर्व प्राणी प्रदक्षिणा घालत चालले होते.
1.74.10
तान् दृष्ट्वा राजशार्दूलो वसिष्ठं पर्यपृच्छत।
असौम्याः पक्षिणो घोरा मृगाश्चापि प्रदक्षिणाः ॥ १.७४.१० ॥
ते पाहून राजांमध्ये सिंह असलेल्या त्या राजाने वसिष्ठांना विचारले: "हे पक्षी अमंगल आणि भयंकर आहेत; आणि प्राणीही प्रदक्षिणा घालत आहेत."
1.74.11
किमिदं हृदयोत्कम्पि मनो मम विषीदति।
राज्ञो दशरथस्यैतच्छ्रुत्वा वाक्यं महानृषिः ॥ १.७४.११ ॥
"हे काय आहे? हृदय कंपित करीत आहे; माझे मन विषण्ण होत आहे." राजा दशरथाचे हे वचन ऐकून महर्षी...
1.74.12
उवाच मधुरां वाणीं श्रूयतामस्य यत् फलम्।
उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच्च्युतम् ॥ १.७४.१२ ॥
मधुर वाणीने म्हणाले: "ऐका, याचे फळ हे आहे: पक्ष्यांच्या मुखातून निघालेले एक दिव्य आणि घोर भय समोर उभे राहिले आहे."
1.74.13
मृगाः प्रशमयन्त्येते संतापस्त्यज्यतामयम्।
तेषां संवदतां तत्र वायुः प्रादुर्बभूव ह ॥ १.७४.१३ ॥
ही हरणे त्याला शांत करत आहेत; हा संताप सोडून द्या. ते तिथे संवाद करत असताना वारा वाहू लागला.
1.74.14
कम्पयन् मेदिनीं सर्वां पातयंश्च महाद्रुमान्।
तमसा संवृतः सूर्यः सर्वे नावेदिषुर्दिशः ॥ १.७४.१४ ॥
त्या वाऱ्याने संपूर्ण पृथ्वी हादरवली आणि मोठी झाडे उन्मळून पाडली. अंधाराने सूर्य झाकला गेला; सर्वांना दिशा कळेनाशा झाल्या.
1.74.15
भस्मना चावृतं सर्वं सम्मूढमिव तद्बलम्।
वसिष्ठ ऋषयश्चान्ये राजा च ससुतस्तदा ॥ १.७४.१५ ॥
राखेने सर्व काही झाकले गेले होते; ते सैन्य जणू मोहात पडल्यासारखे होते. तेव्हा वसिष्ठ, इतर ऋषी आणि पुत्रांसह राजा तेथे होते.
1.74.16
ससंज्ञा इव तत्रासन् सर्वमन्यद्विचेतनम्।
तस्मिंस्तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमूः ॥ १.७४.१६ ॥
तेथे काही जण जणू शुद्धीवर होते, बाकीचे सर्व बेशुद्ध होते. त्या भयंकर अंधारात ते सैन्य जणू राखेने झाकले गेले होते.
1.74.17
ददर्श भीमसंकाशं जटामण्डलधारिणम्।
भार्गवं जामदग्न्येयं राजा राजविमर्दनम् ॥ १.७४.१७ ॥
भयंकर रूपाच्या, जटामंडल धारण केलेल्या, भार्गव, जमदग्नीचे पुत्र, राजांचा मर्दन करणाऱ्या परशुरामाला त्याने पाहिले.
1.74.18
कैलासमिव दुर्धर्षं कालाग्निमिव दुःसहम्।
ज्वलन्तमिव तेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनैः ॥ १.७४.१८ ॥
कैलासासारखा दुर्धर्ष, कालाग्नीसारखा असह्य, आपल्या तेजाने जणू प्रज्वलित, सामान्य माणसांना पाहणे कठीण असा.
1.74.19
स्कन्धे चासज्ज्य परशुं धनुर्विद्युद्गणोपमम्।
प्रगृह्य शरमुग्रं च त्रिपुरघ्नं यथा शिवम् ॥ १.७४.१९ ॥
खांद्यावर परशू अडकवून, विजांच्या समूहासारखे धनुष्य आणि त्रिपुरासुराचा संहार करणाऱ्या शिवाप्रमाणे एक भयंकर बाण हाती घेऊन.
1.74.20
तं दृष्ट्वा भीमसंकाशं ज्वलन्तमिव पावकम्।
वसिष्ठप्रमुखा विप्रा जपहोमपरायणाः ॥ १.७४.२० ॥
भयंकर, प्रज्वलित अग्नीसारखे दिसणाऱ्या त्यांना पाहून, वसिष्ठांसह जप व होमात तत्पर असलेले ब्राह्मण.
1.74.21
संगता मुनयः सर्वे संजजल्पुरथो मिथः।
कच्चित् पितृवधामर्षी क्षत्रं नोत्सादयिष्यति ॥ १.७४.२१ ॥
जमलेले सर्व मुनी आपसात बोलू लागले: पित्याच्या वधामुळे संतप्त झालेले ते क्षत्रियवंशाचा नाश करणार नाहीत का?
1.74.22
पूर्वं क्षत्रवधं कृत्वा गतमन्युर्गतज्वरः।
क्षत्रस्योत्सादनं भूयो न खल्वस्य चिकीर्षितम् ॥ १.७४.२२ ॥
पूर्वीच क्षत्रियांचा वध केल्याने त्यांचा क्रोध शांत झाला आहे, संतापही गेला आहे; क्षत्रियवंशाचा पुन्हा नाश करण्याची त्यांची इच्छा नाही.
1.74.23
एवमुक्त्वार्घ्यमादाय भार्गवं भीमदर्शनम्।
ऋषयो राम रामेति मधुरं वाक्यमब्रुवन् ॥ १.७४.२३ ॥
असे बोलून, अर्घ्य घेऊन भयंकर रूपाच्या भार्गवाला ऋषी गोड वाणीने "राम, राम!" असे म्हणाले.
1.74.24
प्रतिगृह्य तु तां पूजामृषिदत्तां प्रतापवान्।
रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्योऽभ्यभाषत ॥ १.७४.२४ ॥
ऋषींनी दिलेला तो सन्मान स्वीकारून, पराक्रमी जमदग्निपुत्र परशुराम दशरथपुत्र रामाला म्हणाले.