Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.105.1
ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तैः सुहृद्गणैः ।
शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्त्तत ॥ २.१०५.१ ॥
Entonces, rodeados por el grupo de sus amigos, aquellos hombres como leones pasaron la noche en dolor, lamentándose.
2.105.2
रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः ।
मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन् ॥ २.१०५.२ ॥
Cuando la noche pasó y llegó la hermosa aurora, los hermanos, rodeados de sus amigos, hicieron la ofrenda de fuego y el japa en el Mandākinī y se acercaron a Rāma.
2.105.3
तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।
भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत् ॥ २.१०५.३ ॥
Se sentaron en silencio y nadie dijo nada; pero Bharata, en medio de los amigos, dijo estas palabras a Rāma.
2.105.4
सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम ।
तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ॥ २.१०५.४ ॥
Tras consolar a mi madre, me fue dado este reino; ese mismo reino te lo entrego a ti. Disfruta este reino libre de espinas.
2.105.5
महतेवाम्बुवेगेन भिन्नः सेतुर्जलागमे ।
दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत् ॥ २.१०५.५ ॥
Como un dique se rompe por la gran fuerza del agua cuando llega la crecida, así esta gran porción del reino, difícil de contener por nadie salvo tú, se ha quebrado.
2.105.6
गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्ऺित्रणः ।
अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते ॥ २.१०५.६ ॥
Como un asno no puede seguir el paso de un caballo, ni ningún otro pájaro el vuelo de Garuḍa, así, oh señor de la tierra, no tengo poder para seguir tu camino.
2.105.7
सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते ।
राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति ॥ २.१०५.७ ॥
Fácil es la vida de aquel de quien otros dependen, Rāma; difícil la de quien depende de otros.
2.105.8
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्द्धितः ।
ह्रस्वकेन दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः ॥ २.१०५.८ ॥
Como un árbol plantado y cuidado por un hombre, que al crecer se convierte en un gran árbol de tronco robusto, difícil de trepar para un hombre bajo,
2.105.9
स यथा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत् ।
स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः ॥ २.१०५.९ ॥
Si, aunque florezca, no muestra frutos, quien lo plantó no disfruta de aquella alegría por la que fue plantado.
2.105.10
एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तुमर्हसि ।
यदि त्वमस्मान् वृषभो भर्त्ता भृत्यान्न शाधि हि ॥ २.१०५.१० ॥
Esta comparación, oh de brazos poderosos, debes comprenderla: si tú, nuestro señor y protector, no gobiernas a tus servidores...
2.105.11
श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्र्याश्च सर्वशः ।
प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थितमरिन्दमम् ॥ २.१०५.११ ॥
Que los gremios y los principales te vean por todas partes, gran rey, establecido en el reino, resplandeciente como el sol, oh domador de enemigos.
2.105.12
तवा ऽनुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः ।
अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः ॥ २.१०५.१२ ॥
Que los elefantes enloquecidos barran en tu procesión, oh Kākutstha; que las mujeres del palacio interior se regocijen con el ánimo sereno.
2.105.13
तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः ।
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः ॥ २.१०५.१३ ॥
Al oír las palabras de Bharata, la gente diversa de la ciudad lo consideró acertado, mientras suplicaba a Rāma.
2.105.14
तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम् ।
रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासय दात्मवान् ॥ २.१०५.१४ ॥
Al ver a Bharata, el glorioso, tan afligido y lamentándose, Rāma, dueño de sí, lo consoló.
2.105.15
नात्मनः कामकारो ऽस्ति पुरुषो ऽयमनीश्वरः ।
इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति ॥ २.१०५.१५ ॥
El hombre no tiene libertad para actuar según su propia voluntad; es impotente, y la Muerte lo arrastra de aquí para allá.
2.105.16
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ २.१०५.१६ ॥
Todas las acumulaciones terminan en la ruina; las elevaciones terminan en la caída; las uniones terminan en la separación, y la vida termina en la muerte.
2.105.17
यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् ।
एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम् ॥ २.१०५.१७ ॥
Como los frutos maduros no temen sino caer, así el hombre nacido no teme sino a la muerte.
2.105.18
यथागारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वा ऽवसीदति ।
तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशङ्गताः ॥ २.१०५.१८ ॥
Como una casa de sólidos pilares, envejecida, se derrumba, así los hombres caen, sometidos al poder de la vejez y la muerte.
2.105.19
अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्त्तते ।
यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम् ॥ २.१०५.१९ ॥
La noche que pasa no regresa; como el Yamunā, lleno de agua, corre siempre hacia el océano.
2.105.20
अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह ।
आयूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः ॥ २.१०५.२० ॥
Aquí pasan los días y las noches de todos los seres vivos; como los rayos del sol secan rápidamente el agua en verano, así consumen rápidamente la vida.
2.105.21
आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि ।
आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च ॥ २.१०५.२१ ॥
Llora por ti mismo; ¿por qué lloras por otro? Quien pierde vida al estar de pie o al caminar, esa vida es la tuya que se consume.
2.105.22
सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति ।
गत्वा सुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते ॥ २.१०५.२२ ॥
La muerte camina junto contigo y se sienta junto contigo; tras recorrer un camino muy largo, la muerte regresa junto contigo.
2.105.23
गात्रेषु वलयः प्राप्ताः श्वेताश्चैव शिरोरुहाः ।
जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत् ॥ २.१०५.२३ ॥
Las arrugas han aparecido en los miembros y los cabellos de la cabeza se han vuelto blancos; ¿qué podría hacer un hombre agotado por la vejez para impedirlo?
2.105.24
नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमिते रवौ ।
आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम् ॥ २.१०५.२४ ॥
Los hombres se alegran cuando sale el sol, y se alegran cuando se pone; pero los seres humanos no perciben el consumirse de su propia vida.
2.105.25
हृष्यन्त्यृतुमखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम् ।
ऋतूनां परिवर्त्तेन प्राणिनां प्राणसंक्षयः ॥ २.१०५.२५ ॥
Al ver llegar de nuevo el sacrificio de la estación, los hombres se alegran; pero con el cambio de las estaciones la vida de los seres vivos se consume.
2.105.26
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे ।
समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन ॥ २.१०५.२६ ॥
Como dos troncos se encuentran en el gran océano, y, tras encontrarse, al llegar cierto tiempo se separan de nuevo.
2.105.27
एवं भार्याश्च पुत्राश्च ज्ञातयश्च घनानि च ।
समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः ॥ २.१०५.२७ ॥
Así también esposas, hijos, parientes y riquezas se reúnen y luego se dispersan; para ellos la separación es segura.
2.105.28
नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्त्तते ।
तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्यास्त्यनुशोचतः ॥ २.१०५.२८ ॥
Aquí ningún ser vivo puede cambiar su destino; por tanto, quien llora al muerto no tiene poder para devolverlo.
2.105.29
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात् कश्चित् पथि स्थितः ।
अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवतामिति ॥ २.१०५.२९ ॥
Como alguien que, de pie en el camino, dice a una caravana que pasa: 'Yo también iré detrás de vosotros.'
2.105.30
एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः ।
तमापन्नः कथं शोचेद्यस्ऺय नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१०५.३० ॥
Así es el camino que recorrieron los antepasados y abuelos, cierto e inevitable; ¿por qué lamentarse quien ha llegado a él, si no hay escapatoria?
2.105.31
वयसः पतमानस्य स्रोतसो वा ऽनिवर्तिनः ।
आत्मा सुखे नियोक्तव्यः सुखभाजः प्रजाः स्मृताः ॥ २.१०५.३१ ॥
Como la vida se desliza como una corriente que no retrocede, el ánimo debe fijarse en la dicha; se recuerda que los pueblos son partícipes de la felicidad.
2.105.32
धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
धूतपापो गतः स्वर्गं पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३२ ॥
Nuestro padre, señor de la tierra, de alma justa, purificado de pecado por todos los sacrificios auspiciosos y las ofrendas completas, ha ido al cielo.
2.105.33
भृत्यानां भरणात् सम्यक् प्रजानां परिपालनात् ।
अर्थादानाच्च धर्मेण पिता नस्त्रिदिवं गतः ॥ २.१०५.३३ ॥
Nuestro padre, al sustentar bien a sus servidores, proteger a sus súbditos y recaudar con justicia, ha ido al cielo.
2.105.34
कर्मभिस्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३४ ॥
Mediante acciones auspiciosas y amadas y sacrificios con ofrendas completas, nuestro padre Daśaratha, señor de la tierra, alcanzó el cielo.
2.105.35
इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगांश्चावाप्य पुष्कलान् ।
उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३५ ॥
Tras celebrar muchos tipos de sacrificios, disfrutar de abundantes placeres y alcanzar una vida suprema, el señor de la tierra ha ido al cielo.
2.105.36
आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः ।
स न शोच्यः पिता तातः स्वर्गतः सत्कृतः सताम् ॥ २.१०५.३६ ॥
Habiendo alcanzado una vida suprema y placeres, Rāghava, nuestro padre, no debe ser lamentado; nuestro querido padre ha ido al cielo, honrado por los buenos.
2.105.37
स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः ।
दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम् ॥ २.१०५.३७ ॥
Nuestro padre, tras abandonar su cuerpo humano gastado, ha alcanzado la opulencia divina que se goza en el mundo de Brahmā.
2.105.38
तं तु नैवंविधः कश्चित् प्राज्ञः शोचितुमर्हति ।
तद्विधो यद्विधश्चापि श्रुतवान् बुद्धिमत्तरः ॥ २.१०५.३८ ॥
Ningún sabio de tal condición merece afligirse por él; ni siquiera el erudito de gran entendimiento lo hace.
2.105.39
एते बहुविधाः शोका विलापरुदिते तथा ।
वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता ॥ २.१०५.३९ ॥
Estas diversas clases de pesar, junto con el lamento y el llanto, deben ser evitadas por el firme y sabio en toda circunstancia.
2.105.40
स स्वस्थो भव माशोचीर्यात्वा चावस तां पुरीम् ।
तथा पित्रा नियुक्तो ऽसि वशिना वदतां वर ॥ २.१०५.४० ॥
Mantente sereno, no te aflijas; ve y habita en aquella ciudad. Oh mejor de los oradores, tu padre, dueño de sí mismo, así te lo ha ordenado.
2.105.41
यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा ।
तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्य्यस्य शासनम् ॥ २.१०५.४१ ॥
Allí donde aquel padre de obras virtuosas me ha también designado, allí cumpliré el mandato de mi noble padre.
2.105.42
न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्यमरिन्दम ।
तत् त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धुः स नः पिता ॥ २.१०५.४२ ॥
Oh domador de enemigos, no me es lícito abandonar su mandato. Tú también debes honrarlo siempre, pues él es nuestro pariente y nuestro padre.
2.105.43
तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः ।
कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव ॥ २.१०५.४३ ॥
Acepto con certeza esa palabra de mi padre, que sigue el dharma; con mis actos la cumpliré viviendo en el bosque, oh Rāghava.
2.105.44
धीर्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्त्तिना ।
भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता ॥ २.१०५.४४ ॥
Oh tigre entre los hombres, hay que ser un hombre justo, no cruel, obediente a los mayores, que aspire a conquistar el otro mundo.
2.105.45
आत्मानमनुतिष्ठ त्वं स्वभावेन नरर्षभ ।
निशाम्य तु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः ॥ २.१०५.४५ ॥
Oh toro entre los hombres, conduce tu propia persona según tu naturaleza, y habiendo escuchado la conducta auspiciosa de nuestro padre Daśaratha, haz lo mismo.
2.105.46
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेशप्रतिपालनार्थम् ।
यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः ॥ २.१०५.४६ ॥
Así, habiendo pronunciado estas palabras para cumplir el mandato de su padre, el magnánimo Rāma, tras dirigirse con sentido a su hermano menor, calló en un instante.