വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.105.1
ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तैः सुहृद्गणैः ।
शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्त्तत ॥ २.१०५.१ ॥
അപ്പോൾ ആ പുരുഷസിംഹന്മാരെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ സംഘം ചുറ്റിനിന്നിരുന്നു; ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞുപോയി.
2.105.2
रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः ।
मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन् ॥ २.१०५.२ ॥
രാത്രി കഴിഞ്ഞ് പ്രഭാതമായപ്പോൾ ആ സഹോദരന്മാർ സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് മന്ദാകിനിയിൽ ഹോമവും ജപവും ചെയ്ത് രാമന്റെ അടുത്തെത്തി.
2.105.3
तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।
भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत् ॥ २.१०५.३ ॥
അവർ മൗനമായി ഇരുന്നു; ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. എന്നാൽ ഭരതൻ സുഹൃത്തുക്കളുടെ മധ്യത്തിൽ രാമനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.105.4
सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम ।
तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ॥ २.१०५.४ ॥
എന്റെ അമ്മയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഈ രാജ്യം എനിക്ക് നൽകപ്പെട്ടു; ആ രാജ്യം ഞാൻ നിനക്കുതന്നെ നൽകുന്നു. മുള്ളില്ലാത്ത ഈ രാജ്യം നീ ഭുജിച്ചാലും.
2.105.5
महतेवाम्बुवेगेन भिन्नः सेतुर्जलागमे ।
दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत् ॥ २.१०५.५ ॥
വെള്ളം വരുമ്പോൾ മഹാവേഗത്താൽ അണക്കെട്ട് തകരുന്നതുപോലെ, നിന്നെയല്ലാതെ മറ്റാർക്കും തടുക്കാനാവാത്ത ഈ വലിയ രാജ്യഭാഗം പൊട്ടിപ്പോയിരിക്കുന്നു.
2.105.6
गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्ऺित्रणः ।
अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते ॥ २.१०५.६ ॥
കുതിരയുടെ ഗതിയെ കഴുത പിന്തുടരാനാവാത്തതുപോലെയും, പക്ഷികളിൽ ഗരുഡന്റെ ഗതിയെ മറ്റുള്ളവ പിന്തുടരാനാവാത്തതുപോലെയും, മഹീപതേ, നിന്റെ ഗതിയെ പിന്തുടരാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല.
2.105.7
सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते ।
राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति ॥ २.१०५.७ ॥
രാമാ, മറ്റുള്ളവരെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നവൻ ദുഷ്കരമായി ജീവിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ആരെ ആശ്രയിക്കുന്നുവോ അവൻ സുഖമായി ജീവിക്കുന്നു.
2.105.8
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्द्धितः ।
ह्रस्वकेन दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः ॥ २.१०५.८ ॥
ഒരാൾ നട്ടുവളർത്തിയ വൃക്ഷം വലിയ തടിയുള്ള മഹാവൃക്ഷമായാൽ, കുള്ളനു അതിൽ കയറാൻ പ്രയാസമാണ്.
2.105.9
स यथा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत् ।
स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः ॥ २.१०५.९ ॥
പൂത്തിട്ടും അത് ഫലം കാണിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആരുടെ ആവശ്യത്തിനായി നട്ടുവോ ആ സന്തോഷം നട്ടവൻ അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
2.105.10
एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तुमर्हसि ।
यदि त्वमस्मान् वृषभो भर्त्ता भृत्यान्न शाधि हि ॥ २.१०५.१० ॥
മഹാബാഹോ, ഈ ഉപമയുടെ അർത്ഥം നീ ഗ്രഹിക്കണം: നീ ഞങ്ങളുടെ നായകനായി ഭൃത്യരായ ഞങ്ങളെ ഭരിക്കാതിരുന്നാൽ...
2.105.11
श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्र्याश्च सर्वशः ।
प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थितमरिन्दमम् ॥ २.१०५.११ ॥
മഹാരാജാവേ, സംഘങ്ങളും പ്രമുഖരും എല്ലായിടത്തും നിന്നെ കാണട്ടെ; രാജ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്നവനായി.
2.105.12
तवा ऽनुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः ।
अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः ॥ २.१०५.१२ ॥
കാകുത്സ്ഥാ, നിന്റെ എഴുന്നള്ളത്തിൽ മദിച്ച ആനകൾ ഗർജ്ജിക്കട്ടെ; അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ഏകാഗ്രരായി സന്തോഷിക്കട്ടെ.
2.105.13
तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः ।
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः ॥ २.१०५.१३ ॥
ഭരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാമനോട് അപേക്ഷിക്കുന്ന അവനെ നഗരവാസികളായ പലതരം ജനങ്ങൾ ശരിയെന്നു കരുതി.
2.105.14
तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम् ।
रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासय दात्मवान् ॥ २.१०५.१४ ॥
ഇങ്ങനെ ദുഃഖിച്ച് വിലപിക്കുന്ന യശസ്വിയായ ഭരതനെ കണ്ട്, ആത്മസംയമമുള്ള രാമൻ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
2.105.15
नात्मनः कामकारो ऽस्ति पुरुषो ऽयमनीश्वरः ।
इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति ॥ २.१०५.१५ ॥
മനുഷ്യന് സ്വേച്ഛപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കാൻ സ്വാതന്ത്ര്യമില്ല; അവൻ നിസ്സഹായനാണ്. യമൻ അവനെ ഇവിടെയും അവിടെയും വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു.
2.105.16
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ २.१०५.१६ ॥
സഞ്ചയങ്ങളെല്ലാം നാശത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ഉയർച്ചകൾ വീഴ്ചയിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ചേർച്ചകൾ വേർപാടിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ജീവിതം മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു.
2.105.17
यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् ।
एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम् ॥ २.१०५.१७ ॥
പഴുത്ത ഫലങ്ങൾക്ക് വീഴുന്നതല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭയമില്ല; അതുപോലെ ജനിച്ച മനുഷ്യന് മരണമല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭയമില്ല.
2.105.18
यथागारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वा ऽवसीदति ।
तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशङ्गताः ॥ २.१०५.१८ ॥
ഉറപ്പുള്ള തൂണുകളുള്ള വീടും ജീർണിച്ച് വീഴുന്നതുപോലെ, വാർദ്ധക്യത്തിനും മരണത്തിനും വശപ്പെട്ട മനുഷ്യരും ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു.
2.105.19
अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्त्तते ।
यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम् ॥ २.१०५.१९ ॥
കടന്നുപോകുന്ന രാത്രി മടങ്ങിവരുന്നില്ല; ജലം നിറഞ്ഞ യമുന സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ അത് പോകുന്നു.
2.105.20
अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह ।
आयूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः ॥ २.१०५.२० ॥
ഇവിടെ എല്ലാ ജീവികളുടെയും പകലും രാത്രിയും കഴിഞ്ഞുപോകുന്നു; വേനലിൽ സൂര്യരശ്മികൾ ജലത്തെ വേഗം വറ്റിക്കുന്നതുപോലെ അവ ആയുസ്സിനെ വേഗത്തിൽ കുറയ്ക്കുന്നു.
2.105.21
आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि ।
आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च ॥ २.१०५.२१ ॥
നീ നിനക്കുവേണ്ടി ദുഃഖിക്കുക; മറ്റൊരാൾക്കുവേണ്ടി എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു? നിൽക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും ആരുടെ ആയുസ്സ് കുറയുന്നുവോ, അത് നിന്റേതാണ്.
2.105.22
सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति ।
गत्वा सुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते ॥ २.१०५.२२ ॥
മരണം കൂടെത്തന്നെ നടക്കുന്നു, കൂടെത്തന്നെ ഇരിക്കുന്നു; വളരെ ദീർഘമായ വഴി നടന്നാലും മരണം കൂടെത്തന്നെ മടങ്ങുന്നു.
2.105.23
गात्रेषु वलयः प्राप्ताः श्वेताश्चैव शिरोरुहाः ।
जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत् ॥ २.१०५.२३ ॥
അവയവങ്ങളിൽ ചുളിവുകൾ വന്നു, തലമുടി വെളുത്തു; വാർധക്യത്താൽ ക്ഷയിച്ച മനുഷ്യൻ അതിനെ എന്തു ചെയ്തു തടുക്കും?
2.105.24
नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमिते रवौ ।
आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम् ॥ २.१०५.२४ ॥
സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ ആഹ്ലാദിക്കുന്നു, അസ്തമിക്കുമ്പോഴും ആഹ്ലാദിക്കുന്നു; പക്ഷേ മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ ജീവിതക്ഷയം അറിയുന്നില്ല.
2.105.25
हृष्यन्त्यृतुमखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम् ।
ऋतूनां परिवर्त्तेन प्राणिनां प्राणसंक्षयः ॥ २.१०५.२५ ॥
ഇവിടെ പുതുതായെത്തിയ ഋതുയാഗം കണ്ട് ജനങ്ങൾ സന്തോഷിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഋതുക്കളുടെ മാറ്റത്താൽ ജീവികളുടെ പ്രാണൻ ക്ഷയിക്കുന്നു.
2.105.26
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे ।
समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन ॥ २.१०५.२६ ॥
മഹാസമുദ്രത്തിൽ രണ്ട് മരക്കഷണങ്ങൾ കൂടിച്ചേരുന്നതുപോലെ; കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷം ഏതോ കാലമെത്തുമ്പോൾ അവ വേർപിരിയുന്നു.
2.105.27
एवं भार्याश्च पुत्राश्च ज्ञातयश्च घनानि च ।
समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः ॥ २.१०५.२७ ॥
അതുപോലെ ഭാര്യമാരും മക്കളും ബന്ധുക്കളും സമ്പത്തും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷം വേർപിരിഞ്ഞ് ഓടിപ്പോകുന്നു; ഇവരുടെ വേർപാട് തീർച്ചയാണ്.
2.105.28
नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्त्तते ।
तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्यास्त्यनुशोचतः ॥ २.१०५.२८ ॥
ഇവിടെ ഒരു ജീവിയും തനിക്ക് വിധിച്ച വഴിയെ മാറ്റാനാവില്ല; അതിനാൽ മരിച്ചവനെയോർത്ത് ദുഃഖിക്കുന്നവന് അവനെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ ശക്തിയില്ല.
2.105.29
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात् कश्चित् पथि स्थितः ।
अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवतामिति ॥ २.१०५.२९ ॥
വഴിയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരാൾ പോകുന്ന കച്ചവടസംഘത്തോട് 'ഞാനും നിങ്ങളുടെ പിന്നാലെ വരും' എന്നു പറയുന്നതുപോലെ.
2.105.30
एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः ।
तमापन्नः कथं शोचेद्यस्ऺय नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१०५.३० ॥
ഇങ്ങനെ പൂർവ്വികരും മുത്തച്ഛന്മാരും പോയ വഴി തീർച്ചയാണ്; ആ വഴിയിൽ എത്തിയവൻ എന്തിന് ദുഃഖിക്കണം, അതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാൻ മാർഗമില്ലല്ലോ?
2.105.31
वयसः पतमानस्य स्रोतसो वा ऽनिवर्तिनः ।
आत्मा सुखे नियोक्तव्यः सुखभाजः प्रजाः स्मृताः ॥ २.१०५.३१ ॥
ആയുസ്സ് മടങ്ങാത്ത പ്രവാഹം പോലെ വീണുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ മനസ്സിനെ സുഖത്തിൽ നിയോഗിക്കണം; പ്രജകൾ സുഖത്തിന്റെ ഭാഗഭാക്കുകളായി കരുതപ്പെടുന്നു.
2.105.32
धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
धूतपापो गतः स्वर्गं पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३२ ॥
ധർമ്മാത്മാവായ അദ്ദേഹം, സമ്പൂർണ്ണ ശുഭയജ്ഞങ്ങളാലും പൂർണ്ണ ദക്ഷിണകളാലും പാപം കഴുകി, നമ്മുടെ പിതാവായ ഭൂപതി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.
2.105.33
भृत्यानां भरणात् सम्यक् प्रजानां परिपालनात् ।
अर्थादानाच्च धर्मेण पिता नस्त्रिदिवं गतः ॥ २.१०५.३३ ॥
ഭൃത്യരെ നന്നായി പോറ്റിയും പ്രജകളെ സംരക്ഷിച്ചും ധർമ്മത്തോടെ നികുതി സ്വീകരിച്ചും നമ്മുടെ പിതാവ് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.
2.105.34
कर्मभिस्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३४ ॥
ശുഭവും പ്രിയങ്കരവുമായ കർമ്മങ്ങളാലും പൂർണ്ണദക്ഷിണയുള്ള യജ്ഞങ്ങളാലും നമ്മുടെ പിതാവായ ഭൂപതി ദശരഥൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.
2.105.35
इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगांश्चावाप्य पुष्कलान् ।
उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३५ ॥
പലവിധ യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്തും സമൃദ്ധമായ ഭോഗങ്ങൾ നേടിയും ഉത്തമായുസ്സ് പ്രാപിച്ചും ഭൂപതി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.
2.105.36
आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः ।
स न शोच्यः पिता तातः स्वर्गतः सत्कृतः सताम् ॥ २.१०५.३६ ॥
ഉത്തമായുസ്സും ഭോഗങ്ങളും നേടിയ രാഘവൻ — നമ്മുടെ പിതാവ് — ശോകാർഹനല്ല; സജ്ജനങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട പിതാവ് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.
2.105.37
स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः ।
दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम् ॥ २.१०५.३७ ॥
ഞങ്ങളുടെ പിതാവ് ജീർണിച്ച മനുഷ്യശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വിഹരിക്കുന്ന ദൈവിക ഐശ്വര്യം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.105.38
तं तु नैवंविधः कश्चित् प्राज्ञः शोचितुमर्हति ।
तद्विधो यद्विधश्चापि श्रुतवान् बुद्धिमत्तरः ॥ २.१०५.३८ ॥
അദ്ദേഹത്തെപ്പോലെയുള്ളവർക്കായി ഒരു ജ്ഞാനിയും ദുഃഖിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല; ശാസ്ത്രജ്ഞനും അത്യന്തം ബുദ്ധിമാനും അങ്ങനെ ചെയ്യില്ല.
2.105.39
एते बहुविधाः शोका विलापरुदिते तथा ।
वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता ॥ २.१०५.३९ ॥
ഈ പലവിധ ദുഃഖങ്ങളും വിലാപവും കരച്ചിലും ധീരനും ബുദ്ധിമാനും എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.
2.105.40
स स्वस्थो भव माशोचीर्यात्वा चावस तां पुरीम् ।
तथा पित्रा नियुक्तो ऽसि वशिना वदतां वर ॥ २.१०५.४० ॥
നീ സ്വസ്ഥനായിരിക്കുക, ദുഃഖിക്കരുത്; ആ നഗരത്തിൽ പോയി വസിക്കുക. വാഗ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള പിതാവ് നിന്നോട് അപ്രകാരം ആജ്ഞാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.105.41
यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा ।
तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्य्यस्य शासनम् ॥ २.१०५.४१ ॥
പുണ്യകർമ്മിയായ അദ്ദേഹം എന്നെയും എവിടെ നിയോഗിച്ചുവോ, അവിടെത്തന്നെ ഞാൻ ആര്യനായ പിതാവിന്റെ കല്പന നിറവേറ്റും.
2.105.42
न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्यमरिन्दम ।
तत् त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धुः स नः पिता ॥ २.१०५.४२ ॥
ശത്രുസംഹാരകനേ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കല്പന ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് എനിക്ക് ന്യായമല്ല. നീയും അത് എപ്പോഴും മാനിക്കണം; അദ്ദേഹമാണ് നമ്മുടെ ബന്ധുവും പിതാവും.
2.105.43
तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः ।
कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव ॥ २.१०५.४३ ॥
ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പിതാവിന്റെ ആ വാക്ക് എനിക്ക് തീർച്ചയായും സമ്മതമാണ്. രാഘവാ, വനവാസത്താൽ ഞാനത് കർമ്മത്തിൽ പാലിക്കും.
2.105.44
धीर्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्त्तिना ।
भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता ॥ २.१०५.४४ ॥
നരവ്യാഘ്രാ, ധാർമ്മികനും ക്രൂരതയില്ലാത്തവനും ഗുരുജനങ്ങളെ അനുസരിക്കുന്നവനുമായി, പരലോകം ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായിരിക്കണം.
2.105.45
आत्मानमनुतिष्ठ त्वं स्वभावेन नरर्षभ ।
निशाम्य तु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः ॥ २.१०५.४५ ॥
നരർഷഭാ, നിന്റെ സ്വഭാവത്താൽ നീ നിന്നെത്തന്നെ പാലിക്കുക; നമ്മുടെ പിതാവ് ദശരഥന്റെ ശുഭമായ നടപടി കേട്ടറിഞ്ഞ് അങ്ങനെ ചെയ്യുക.
2.105.46
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेशप्रतिपालनार्थम् ।
यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः ॥ २.१०५.४६ ॥
മഹാത്മാവായ രാമൻ പിതാവിന്റെ കല്പന പാലിക്കുന്നതിനായി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, അനുജനോട് അർത്ഥവത്തായി സംസാരിച്ച്, ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ നിർത്തി.