รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.105.1
ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तैः सुहृद्गणैः ।
शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्त्तत ॥ २.१०५.१ ॥
ครั้นแล้ว ท่านทั้งสองผู้เป็นดั่งราชสีห์ล้อมรอบด้วยมิตรสหาย ก็ใช้เวลาทั้งคืนไปด้วยความเศร้าโศกและคร่ำครวญ
2.105.2
रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः ।
मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन् ॥ २.१०५.२ ॥
เมื่อคืนผ่านไปและรุ่งอรุณอันงดงามมาถึง พี่น้องทั้งหลายผู้ล้อมรอบด้วยมิตรสหายได้ประกอบพิธีบูชาไฟและสวดมนต์ที่แม่น้ำมันทากินี แล้วจึงเข้าเฝ้าพระราม
2.105.3
तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।
भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत् ॥ २.१०५.३ ॥
ทั้งหมดนั่งเงียบอยู่ ไม่มีผู้ใดกล่าวสิ่งใด แต่ภรตซึ่งอยู่ท่ามกลางมิตรสหายได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระราม
2.105.4
सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम ।
तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ॥ २.१०५.४ ॥
ข้าพเจ้าได้ปลอบโยนมารดาของข้าพเจ้าแล้ว และราชอาณาจักรนี้ก็ได้ถูกมอบให้แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจึงขอมอบราชอาณาจักรนั้นคืนแก่ท่าน ขอท่านจงปกครองราชอาณาจักรที่ปราศจากอุปสรรคนี้เถิด
2.105.5
महतेवाम्बुवेगेन भिन्नः सेतुर्जलागमे ।
दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत् ॥ २.१०५.५ ॥
ดุจเขื่อนที่ถูกทำลายด้วยแรงพลังอันมหาศาลของน้ำเมื่อยามน้ำหลาก ราชอาณาจักรอันยิ่งใหญ่นี้ซึ่งยากที่ผู้ใดนอกจากท่านจะยับยั้งไว้ได้ ก็ได้แตกแยกออกไปแล้ว
2.105.6
गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्ऺित्रणः ।
अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते ॥ २.१०५.६ ॥
ดุจลาไม่อาจตามทันความเร็วของม้า หรือนกใดๆ ไม่อาจตามทันการบินของครุฑ ข้าแต่จอมปฐพี ข้าพเจ้าก็ไม่มีกำลังที่จะตามทันเส้นทางของพระองค์
2.105.7
सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते ।
राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति ॥ २.१०५.७ ॥
ชีวิตของผู้ที่ผู้อื่นพึ่งพิงย่อมเป็นสุข ข้าแต่พระราม ส่วนชีวิตของผู้ที่ต้องพึ่งพิงผู้อื่นย่อมยากลำบาก
2.105.8
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्द्धितः ।
ह्रस्वकेन दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः ॥ २.१०५.८ ॥
ดุจต้นไม้ที่คนปลูกและเลี้ยงดูจนเติบโตเป็นไม้ใหญ่มีลำต้นแข็งแรง ซึ่งคนร่างเตี้ยปีนขึ้นไปได้ยาก
2.105.9
स यथा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत् ।
स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः ॥ २.१०५.९ ॥
แม้จะออกดอกแล้ว แต่ถ้าไม่ให้ผล ผู้ที่ปลูกต้นไม้นั้นก็ไม่ได้รับความยินดีอันเป็นเหตุที่ปลูกมันขึ้นมา
2.105.10
एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तुमर्हसि ।
यदि त्वमस्मान् वृषभो भर्त्ता भृत्यान्न शाधि हि ॥ २.१०५.१० ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนอันทรงพลัง ขอท่านจงเข้าใจอุปมานี้ให้ถ่องแท้เถิด หากท่านผู้เป็นนายและผู้คุ้มครองของพวกเรา ไม่ปกครองพวกเรา ผู้เป็นข้ารับใช้ของท่าน...
2.105.11
श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्र्याश्च सर्वशः ।
प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थितमरिन्दमम् ॥ २.१०५.११ ॥
ขอให้เหล่าสมาคมช่างฝีมือและบุคคลผู้ทรงเกียรติทั่วทุกแห่งได้เห็นพระองค์ ข้าแต่มหาราช ผู้ประทับในราชอาณาจักรเหมือนพระอาทิตย์ที่กำลังแผดแสง ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู
2.105.12
तवा ऽनुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः ।
अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः ॥ २.१०५.१२ ॥
ขอให้ช้างที่เมามันส่งเสียงร้องในขบวนแห่ของพระองค์ ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายกากุตสถ์ ขอให้เหล่าสตรีในภายในวังได้ชื่นชมยินดี ด้วยใจที่สงบตั้งมั่น
2.105.13
तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः ।
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः ॥ २.१०५.१३ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของภรต ประชาชนชาวนครผู้หลากหลายต่างเห็นว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้อง ขณะที่ภรตกำลังวิงวอนพระรามอยู่
2.105.14
तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम् ।
रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासय दात्मवान् ॥ २.१०५.१४ ॥
เมื่อเห็นภรตผู้ทรงเกียรติโศกเศร้าและคร่ำครวญเช่นนั้น พระรามผู้มีจิตตั้งมั่นและข่มใจได้ดี ก็ปลอบโยนภรต
2.105.15
नात्मनः कामकारो ऽस्ति पुरुषो ऽयमनीश्वरः ।
इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति ॥ २.१०५.१५ ॥
มนุษย์ไม่มีอำนาจที่จะกระทำตามความปรารถนาของตน มนุษย์ไร้อำนาจ และมัจจุราชย่อมฉุดลากเขาไปทางนี้บ้างทางนั้นบ้าง
2.105.16
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ २.१०५.१६ ॥
การสะสมทั้งปวงย่อมจบลงด้วยความเสื่อมสลาย การเจริญรุ่งเรืองทั้งปวงย่อมจบลงด้วยการร่วงโรย การประสานพบกันย่อมจบลงด้วยการพลัดพราก และชีวิตย่อมจบลงด้วยความตาย
2.105.17
यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् ।
एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम् ॥ २.१०५.१७ ॥
ดุจผลไม้สุกที่ไม่มีความกลัวใดนอกจากการร่วงหล่น ฉันใด มนุษย์ที่เกิดมาก็ไม่มีความกลัวใดนอกจากความตาย ฉันนั้น
2.105.18
यथागारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वा ऽवसीदति ।
तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशङ्गताः ॥ २.१०५.१८ ॥
ดุจเรือนที่มีเสาค้ำอันมั่นคง เมื่อแก่ชราแล้วก็ทรุดโทรมพังลง ฉันใด มนุษย์ก็ทรุดโทรมลงฉันนั้น เมื่อตกอยู่ใต้อำนาจของความแก่และความตาย
2.105.19
अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्त्तते ।
यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम् ॥ २.१०५.१९ ॥
ราตรีที่ล่วงไปแล้วย่อมไม่หวนคืนมา ดุจแม่น้ำยมุนาที่เต็มไปด้วยน้ำ ไหลไปสู่มหาสมุทร
2.105.20
अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह ।
आयूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः ॥ २.१०५.२० ॥
วันและคืนของสรรพสัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ย่อมผ่านไป ดุจรังสีของดวงอาทิตย์ที่ทำให้น้ำแห้งไปอย่างรวดเร็วในฤดูร้อน ฉันนั้นมันย่อมกัดกร่อนชีวิตให้หมดไปอย่างรวดเร็ว
2.105.21
आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि ।
आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च ॥ २.१०५.२१ ॥
จงโศกเศร้าถึงตนเองเถิด เหตุใดจึงโศกเศร้าถึงผู้อื่นเล่า อายุของผู้ใดย่อมลดน้อยลงทั้งขณะยืนและขณะเดินไป อายุของเจ้านั่นแหละที่กำลังลดลง
2.105.22
सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति ।
गत्वा सुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते ॥ २.१०५.२२ ॥
มัจจุราชเดินไปด้วยกันกับเจ้า นั่งลงด้วยกันกับเจ้า เมื่อเดินทางไกลไปจนสุดทางแล้ว มัจจุราชก็หวนกลับมาพร้อมกับเจ้า
2.105.23
गात्रेषु वलयः प्राप्ताः श्वेताश्चैव शिरोरुहाः ।
जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत् ॥ २.१०५.२३ ॥
ริ้วรอยปรากฏบนอวัยวะ และเส้นผมบนศีรษะก็กลายเป็นสีขาว บุรุษที่ทรุดโทรมลงด้วยความชราจะทำอะไรได้เพื่อหยุดยั้งมันได้เล่า
2.105.24
नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमिते रवौ ।
आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम् ॥ २.१०५.२४ ॥
ผู้คนชื่นชมเมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น และชื่นชมเมื่อดวงอาทิตย์ตกดิน แต่มนุษย์กลับไม่รู้ตัวถึงการเสื่อมสลายของชีวิตตนเอง
2.105.25
हृष्यन्त्यृतुमखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम् ।
ऋतूनां परिवर्त्तेन प्राणिनां प्राणसंक्षयः ॥ २.१०५.२५ ॥
เมื่อเห็นพิธียัญประจำฤดูกาลที่มาถึงใหม่แล้วใหม่เล่า ผู้คนก็ชื่นชมยินดี แต่เมื่อฤดูกาลหมุนเวียนไป ชีวิตของสรรพสัตว์ก็ค่อย ๆ หมดไป
2.105.26
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे ।
समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन ॥ २.१०५.२६ ॥
เหมือนท่อนไม้สองท่อนที่มาพบกันในมหาสมุทร เมื่อมาพบกันแล้ว ผ่านไปสักพักก็แยกห่างกันไป
2.105.27
एवं भार्याश्च पुत्राश्च ज्ञातयश्च घनानि च ।
समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः ॥ २.१०५.२७ ॥
ฉันนั้นเช่นกัน ภรรยา บุตร ญาติ และทรัพย์สมบัติต่างมาพบกันแล้วก็แยกกระจัดกระจายไป การพลัดพรากจากกันนั้นเป็นสิ่งที่แน่นอนสำหรับทุกคน
2.105.28
नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्त्तते ।
तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्यास्त्यनुशोचतः ॥ २.१०५.२८ ॥
ในโลกนี้ ไม่มีสัตว์ใดหลีกเลี่ยงสิ่งที่ถูกกำหนดไว้ได้ ดังนั้นผู้ที่โศกเศร้าถึงผู้ที่ล่วงลับไปแล้วจึงไม่มีอำนาจที่จะนำเขากลับคืนมาได้
2.105.29
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात् कश्चित् पथि स्थितः ।
अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवतामिति ॥ २.१०५.२९ ॥
เหมือนดังที่ผู้หนึ่งยืนอยู่ริมทาง กล่าวแก่คณะพ่อค้าที่ผ่านไปว่า ข้าก็จะตามพวกท่านไปข้างหลังเช่นกัน
2.105.30
एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः ।
तमापन्नः कथं शोचेद्यस्ऺय नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१०५.३० ॥
ทางนี้ที่บรรพบุรุษและปู่ทวดเดินผ่านมาแล้วนั้นเป็นทางที่แน่นอน เมื่อมาถึงทางนี้แล้ว เหตุใดจึงต้องโศกเศร้า ในเมื่อไม่มีทางหลีกเลี่ยงได้
2.105.31
वयसः पतमानस्य स्रोतसो वा ऽनिवर्तिनः ।
आत्मा सुखे नियोक्तव्यः सुखभाजः प्रजाः स्मृताः ॥ २.१०५.३१ ॥
เหมือนดังชีวิตที่ร่วงโรยไปดุจสายน้ำที่ไม่หวนกลับ ควรตั้งจิตให้มุ่งสู่ความสุข เพราะประชาชนถูกกล่าวขานว่าเป็นผู้ที่ได้รับความสุข
2.105.32
धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
धूतपापो गतः स्वर्गं पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३२ ॥
พระบิดาของเรา ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน มีจิตใจธรรมะ บริสุทธิ์จากบาปด้วยการบูชายัญอันเป็นมงคลทั้งสิ้น พร้อมด้วยทักษิณาอันสมบูรณ์ ได้เสด็จสู่สวรรค์แล้ว
2.105.33
भृत्यानां भरणात् सम्यक् प्रजानां परिपालनात् ।
अर्थादानाच्च धर्मेण पिता नस्त्रिदिवं गतः ॥ २.१०५.३३ ॥
พระบิดาของเราได้เลี้ยงดูข้ารับใช้อย่างเหมาะสม ได้ปกป้องประชาชน และเก็บภาษีโดยชอบธรรม จึงได้เสด็จสู่สวรรค์แล้ว
2.105.34
कर्मभिस्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३४ ॥
ด้วยการกระทำอันเป็นมงคลและเป็นที่พอพระทัย และด้วยการบูชายัญพร้อมทักษิณาอันสมบูรณ์ พระบิดาของเรา ท้าวทศรถ เจ้าแห่งแผ่นดิน ได้บรรลุสวรรค์แล้ว
2.105.35
इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगांश्चावाप्य पुष्कलान् ।
उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३५ ॥
เมื่อได้บูชายัญหลายประเภทแล้ว ได้เสวยความสุขอันอุดมบริบูรณ์ และได้บรรลุอายุขัยอันสูงสุด เจ้าแห่งแผ่นดินก็ได้เสด็จสู่สวรรค์แล้ว
2.105.36
आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः ।
स न शोच्यः पिता तातः स्वर्गतः सत्कृतः सताम् ॥ २.१०५.३६ ॥
ราฆวะเอ๋ย พระบิดาของเราได้บรรลุอายุขัยอันสูงสุดและเสวยสุขทั้งปวง ท่านไม่ควรโศกเศร้าเลย บิดาอันเป็นที่รักของเรา ได้เสด็จสู่สวรรค์ และได้รับการยกย่องจากผู้ดีทั้งหลาย
2.105.37
स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः ।
दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम् ॥ २.१०५.३७ ॥
พระบิดาของเราได้ละทิ้งร่างมนุษย์ที่ทรุดโทรมแล้ว และได้บรรลุความรุ่งเรืองอันเป็นทิพย์ ที่เที่ยวไปในโลกของพระพรหม
2.105.38
तं तु नैवंविधः कश्चित् प्राज्ञः शोचितुमर्हति ।
तद्विधो यद्विधश्चापि श्रुतवान् बुद्धिमत्तरः ॥ २.१०५.३८ ॥
ผู้มีปัญญาที่เป็นเช่นนี้ไม่สมควรที่จะโศกเศร้าถึงท่าน แม้แต่ผู้ที่ได้ศึกษาคัมภีร์และมีปัญญายิ่งกว่าก็ไม่ทำเช่นนั้น
2.105.39
एते बहुविधाः शोका विलापरुदिते तथा ।
वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता ॥ २.१०५.३९ ॥
ความโศกเศร้านานาประการ พร้อมทั้งการคร่ำครวญและการร้องไห้เหล่านี้ ผู้มั่นคงและผู้มีปัญญาย่อมต้องละเว้นในทุกสภาวะ
2.105.40
स स्वस्थो भव माशोचीर्यात्वा चावस तां पुरीम् ।
तथा पित्रा नियुक्तो ऽसि वशिना वदतां वर ॥ २.१०५.४० ॥
จงสงบสุข อย่าโศกเศร้าเลย จงไปและอาศัยอยู่ในนครนั้นเถิด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้กล่าว พระบิดาผู้ข่มใจตนได้ของเจ้าได้มีรับสั่งให้เจ้าไปเช่นนั้นแล้ว
2.105.41
यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा ।
तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्य्यस्य शासनम् ॥ २.१०५.४१ ॥
ข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามคำสั่งของพระบิดาผู้ทรงคุณความดี ณ ที่ใดที่พระองค์ทรงแต่งตั้งข้าพเจ้าไว้ ข้าพเจ้าก็จะทำตามคำสั่งของพระบิดาผู้สูงส่งตรงนั้น
2.105.42
न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्यमरिन्दम ।
तत् त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धुः स नः पिता ॥ २.१०५.४२ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ข้าพเจ้าไม่ควรละเลยคำสั่งของพระองค์ ท่านเองก็ต้องเคารพคำสั่งนั้นเสมอ เพราะพระองค์เป็นญาติและเป็นบิดาของพวกเรา
2.105.43
तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः ।
कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव ॥ २.१०५.४३ ॥
ข้าพเจ้ารับคำของพระบิดาผู้ประพฤติตามธรรม และด้วยการกระทำของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะรักษาคำนั้นด้วยการอยู่อาศัยในป่า ข้าแต่ราฆวะ
2.105.44
धीर्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्त्तिना ।
भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता ॥ २.१०५.४४ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ผู้ที่ปรารถนาจะพิชิตโลกหน้า ต้องเป็นผู้มีธรรม ไม่โหดร้าย และเชื่อฟังผู้ใหญ่
2.105.45
आत्मानमनुतिष्ठ त्वं स्वभावेन नरर्षभ ।
निशाम्य तु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः ॥ २.१०५.४५ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นจ่าฝูงในหมู่มนุษย์ ท่านจงประพฤติตามธรรมชาติของตนเอง และเมื่อได้ฟังความประพฤติอันเป็นมงคลของท้าวทศรถผู้เป็นบิดาของพวกเรา ก็จงปฏิบัติตามเช่นนั้น
2.105.46
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेशप्रतिपालनार्थम् ।
यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः ॥ २.१०५.४६ ॥
พระรามผู้ยิ่งใหญ่ตรัสถ้อยคำเช่นนี้เพื่อปฏิบัติตามคำสั่งของพระบิดา แล้วจึงกล่าวกับน้องชายผู้อ่อนกว่าด้วยความหมายที่ลึกซึ้ง และในชั่วครู่เดียวก็หยุดพูด