వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.105.1
ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तैः सुहृद्गणैः ।
शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्त्तत ॥ २.१०५.१ ॥
అప్పుడు ఆ పురుషసింహులను మిత్రుల సమూహం చుట్టుముట్టి ఉంది; శోకిస్తూనే ఆ రాత్రి దుఃఖంతో గడిచిపోయింది.
2.105.2
रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः ।
मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन् ॥ २.१०५.२ ॥
రాత్రి గడిచి సుప్రభాతం కాగానే ఆ సోదరులు మిత్రులతో చుట్టబడి, మందాకినిలో హోమం, జపం చేసి రాముని సమీపించారు.
2.105.3
तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।
भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत् ॥ २.१०५.३ ॥
వారు మౌనంగా కూర్చున్నారు; ఎవరూ ఏమీ మాట్లాడలేదు. కానీ భరతుడు మిత్రుల మధ్య రాముని వద్ద ఈ మాటలు పలికాడు.
2.105.4
सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम ।
तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ॥ २.१०५.४ ॥
నా తల్లిని ఓదార్చి ఈ రాజ్యం నాకు ఇవ్వబడింది; ఆ రాజ్యాన్నే నేను నీకు ఇస్తున్నాను. ముళ్ళులేని ఈ రాజ్యాన్ని నీవు అనుభవించు.
2.105.5
महतेवाम्बुवेगेन भिन्नः सेतुर्जलागमे ।
दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत् ॥ २.१०५.५ ॥
వరద వచ్చినప్పుడు గొప్ప నీటివేగంతో ఆనకట్ట తెగిపోయినట్లు, నీవు తప్ప మరెవరూ ఆపలేని ఈ విశాల రాజ్య భాగం విడిపోయింది.
2.105.6
गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्ऺित्रणः ।
अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते ॥ २.१०५.६ ॥
గాడిద గుర్రపు వేగాన్ని అనుసరించలేనట్లు, పక్షులలో గరుత్మంతుని వేగాన్ని అనుసరించలేనట్లు, ఓ మహీపతీ, నీ వేగాన్ని అనుసరించే శక్తి నాకు లేదు.
2.105.7
सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते ।
राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति ॥ २.१०५.७ ॥
రామా, ఇతరులను ఆధారపడి జీవించేవాడు కష్టంగా జీవిస్తాడు; ఇతరులు ఎవరిపై ఆధారపడతారో అతడు సుఖంగా జీవిస్తాడు.
2.105.8
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्द्धितः ।
ह्रस्वकेन दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः ॥ २.१०५.८ ॥
ఒక పురుషుడు నాటి పెంచిన చెట్టు, గట్టి మొదలుతో మహావృక్షంగా పెరిగితే, పొట్టివాడికి దానిపై ఎక్కడం కష్టం.
2.105.9
स यथा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत् ।
स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः ॥ २.१०५.९ ॥
పూలు పూసినా అది ఫలాలు ఇవ్వకపోతే, దేనికోసం నాటబడిందో ఆ ఆనందాన్ని నాటినవాడు అనుభవించడు.
2.105.10
एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तुमर्हसि ।
यदि त्वमस्मान् वृषभो भर्त्ता भृत्यान्न शाधि हि ॥ २.१०५.१० ॥
మహాబాహూ, ఈ ఉపమా అర్థాన్ని నీవు తెలుసుకోవాలి: నీవు మా ప్రభువుగా ఉండి సేవకులమైన మమ్ములను పాలించకపోతే...
2.105.11
श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्र्याश्च सर्वशः ।
प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थितमरिन्दमम् ॥ २.१०५.११ ॥
మహారాజా, శ్రేణులు, ప్రముఖులు అన్నిచోట్ల నిన్ను చూడనీ; రాజ్యంలో స్థిరంగా ఉండి తపించే సూర్యునిలా శత్రువులను అణచేవాడిగా.
2.105.12
तवा ऽनुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः ।
अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः ॥ २.१०५.१२ ॥
కాకుత్స్థా, నీ ఊరేగింపులో మదించిన ఏనుగులు ఘీంకరించుగాక; అంతఃపురంలోని స్త్రీలు ఏకాగ్రంగా ఆనందించుగాక.
2.105.13
तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः ।
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः ॥ २.१०५.१३ ॥
భరతుని మాటలు విని రాముని వేడుకొంటున్న అతనిని నగరవాసులైన అనేకులు సరియైనదని భావించారు.
2.105.14
तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम् ।
रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासय दात्मवान् ॥ २.१०५.१४ ॥
ఇలా దుఃఖించి విలపిస్తున్న యశస్వి భరతుని చూచి, ఆత్మసంయమం గల రాముడు భరతుని ఓదార్చాడు.
2.105.15
नात्मनः कामकारो ऽस्ति पुरुषो ऽयमनीश्वरः ।
इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति ॥ २.१०५.१५ ॥
మనిషికి తన ఇష్టప్రకారం నడుచుకునే స్వేచ్ఛ లేదు; అతడు అసమర్థుడు. యముడు అతనిని ఇటు అటు ఈడ్చుకుపోతాడు.
2.105.16
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ २.१०५.१६ ॥
సంచయాలన్నీ క్షయంలో ముగుస్తాయి; ఉన్నతులు పతనంలో ముగుస్తాయి; కలయికలు వియోగంలో ముగుస్తాయి; జీవితం మరణంలో ముగుస్తుంది.
2.105.17
यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् ।
एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम् ॥ २.१०५.१७ ॥
పండిన పండ్లకు రాలిపోవడం తప్ప మరొక భయం లేదు; అలాగే పుట్టిన మనిషికి మరణం తప్ప మరొక భయం లేదు.
2.105.18
यथागारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वा ऽवसीदति ।
तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशङ्गताः ॥ २.१०५.१८ ॥
దృఢమైన స్తంభాలు గల ఇల్లు కూడా జీర్ణమై కూలిపోయినట్లు, ముసలితనం మరియు మృత్యువు వశమైన మనుషులు కూడా క్షీణించి పోతారు.
2.105.19
अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्त्तते ।
यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम् ॥ २.१०५.१९ ॥
గడిచిపోయిన రాత్రి తిరిగి రాదు; నీటితో నిండిన యమునా నది సముద్రం వైపు సాగిపోయినట్లే.
2.105.20
अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह ।
आयूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः ॥ २.१०५.२० ॥
ఇక్కడ ప్రాణులందరి పగళ్లు, రాత్రులు గడిచిపోతున్నాయి; వేసవిలో సూర్యకిరణాలు నీటిని త్వరగా ఇంకింపజేసినట్లు అవి ఆయుష్షును వేగంగా తరిగిస్తున్నాయి.
2.105.21
आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि ।
आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च ॥ २.१०५.२१ ॥
నీవు నీ కోసమే దుఃఖించు; ఇతరుల కోసం ఎందుకు దుఃఖిస్తావు? నిలిచినప్పుడూ నడిచినప్పుడూ ఎవరి ఆయుష్షు తరిగిపోతుందో, ఆ నీ ఆయుష్షే తరుగుతోంది.
2.105.22
सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति ।
गत्वा सुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते ॥ २.१०५.२२ ॥
మృత్యువు వెంటనే నడుస్తుంది, వెంటనే కూర్చుంటుంది; చాలా పొడవైన దారిని నడిచినా మృత్యువు వెంటనే తిరిగి వస్తుంది.
2.105.23
गात्रेषु वलयः प्राप्ताः श्वेताश्चैव शिरोरुहाः ।
जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत् ॥ २.१०५.२३ ॥
అవయవాలపై ముడతలు వచ్చాయి, తలవెంట్రుకలు తెల్లబడ్డాయి; ముసలితనంతో జీర్ణమైన మనిషి ఏమి చేసి వాటిని ఆపగలడు?
2.105.24
नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमिते रवौ ।
आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम् ॥ २.१०५.२४ ॥
సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు సంతోషిస్తారు, అస్తమించినప్పుడూ సంతోషిస్తారు; కానీ మనుషులు తమ ఆయుష్షు క్షీణిస్తున్నదని గ్రహించరు.
2.105.25
हृष्यन्त्यृतुमखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम् ।
ऋतूनां परिवर्त्तेन प्राणिनां प्राणसंक्षयः ॥ २.१०५.२५ ॥
ఇక్కడ కొత్తగా వచ్చిన ఋతుయాగాన్ని చూసి జనులు సంతోషిస్తారు; కానీ ఋతువుల మార్పుతో ప్రాణుల ప్రాణం క్షీణిస్తుంది.
2.105.26
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे ।
समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन ॥ २.१०५.२६ ॥
మహాసముద్రంలో రెండు కర్రముక్కలు కలిసినట్లు; కలిసిన తర్వాత కొంతకాలానికి అవి విడిపోతాయి.
2.105.27
एवं भार्याश्च पुत्राश्च ज्ञातयश्च घनानि च ।
समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः ॥ २.१०५.२७ ॥
అలాగే భార్యలు, పుత్రులు, బంధువులు, ధనం కూడా కలిసి తర్వాత విడిపోతారు; వీరికి వియోగం నిశ్చయం.
2.105.28
नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्त्तते ।
तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्यास्त्यनुशोचतः ॥ २.१०५.२८ ॥
ఇక్కడ ఏ ప్రాణీ తనకు నిర్ణయించిన స్థితిని మార్చలేదు; అందుకే మరణించినవాని కోసం దుఃఖించేవానికి అతన్ని మళ్లించే శక్తి లేదు.
2.105.29
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात् कश्चित् पथि स्थितः ।
अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवतामिति ॥ २.१०५.२९ ॥
దారిలో నిలిచిన ఒకడు వెళ్లుతున్న వర్తక బృందంతో 'నేను కూడా మీ వెనుకే వస్తాను' అని చెప్పినట్లు.
2.105.30
एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः ।
तमापन्नः कथं शोचेद्यस्ऺय नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१०५.३० ॥
ఇలాగే పూర్వులు, తాతముత్తాతలు నడిచిన మార్గం నిశ్చయమైనది; ఆ మార్గంలో పడినవాడు ఎందుకు దుఃఖించాలి, తప్పించుకోవడానికి మార్గమే లేదు కదా?
2.105.31
वयसः पतमानस्य स्रोतसो वा ऽनिवर्तिनः ।
आत्मा सुखे नियोक्तव्यः सुखभाजः प्रजाः स्मृताः ॥ २.१०५.३१ ॥
జీవితకాలం, తిరిగి మరలని ప్రవాహంలా పడిపోతూ సాగుతుంది; మనసును సుఖంలో నిలపాలి; ప్రజలు సుఖానికి భాగస్వాములుగా స్మరించబడ్డారు.
2.105.32
धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
धूतपापो गतः स्वर्गं पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३२ ॥
ధర్మాత్ముడైన ఆయన, సంపూర్ణ శుభ యజ్ఞాలతో, పూర్తి దక్షిణలతో, పాపం తొలగి, మన తండ్రి భూపతి స్వర్గానికి వెళ్లారు.
2.105.33
भृत्यानां भरणात् सम्यक् प्रजानां परिपालनात् ।
अर्थादानाच्च धर्मेण पिता नस्त्रिदिवं गतः ॥ २.१०५.३३ ॥
సేవకులను సరిగా పోషించి, ప్రజలను రక్షించి, ధర్మబద్ధంగా పన్ను స్వీకరించి, మన తండ్రి స్వర్గానికి వెళ్లారు.
2.105.34
कर्मभिस्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३४ ॥
శుభకరమైన, ఇష్టమైన కర్మలతో, పూర్ణదక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞాలతో, మన తండ్రి భూపతి దశరథుడు స్వర్గాన్ని పొందారు.
2.105.35
इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगांश्चावाप्य पुष्कलान् ।
उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः ॥ २.१०५.३५ ॥
అనేక విధాల యజ్ఞాలు చేసి, పుష్కలమైన భోగాలు పొంది, ఉత్తమ ఆయుష్షు చేరి, భూపతి స్వర్గానికి వెళ్లారు.
2.105.36
आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः ।
स न शोच्यः पिता तातः स्वर्गतः सत्कृतः सताम् ॥ २.१०५.३६ ॥
ఉత్తమ ఆయుష్షు, భోగాలు పొందిన రాఘవుడు — మన తండ్రి — శోచించదగినవాడు కాడు; సజ్జనులచే గౌరవింపబడిన తండ్రి స్వర్గానికి వెళ్లారు.
2.105.37
स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः ।
दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम् ॥ २.१०५.३७ ॥
మా తండ్రి జీర్ణమైన మానవ దేహాన్ని విడిచి, బ్రహ్మలోకంలో విహరించే దివ్య సంపదను పొందారు.
2.105.38
तं तु नैवंविधः कश्चित् प्राज्ञः शोचितुमर्हति ।
तद्विधो यद्विधश्चापि श्रुतवान् बुद्धिमत्तरः ॥ २.१०५.३८ ॥
అతని వంటి వాని కొరకు ఏ జ్ఞాని కూడా శోకించడం తగదు; శాస్త్రజ్ఞుడు, అత్యంత బుద్ధిమంతుడు కూడా అలా చేయరు.
2.105.39
एते बहुविधाः शोका विलापरुदिते तथा ।
वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता ॥ २.१०५.३९ ॥
ఈ అనేక రకాల శోకాలు, విలాపం, రోదనలను ధీరుడు, బుద్ధిమంతుడు అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ విడిచిపెట్టాలి.
2.105.40
स स्वस्थो भव माशोचीर्यात्वा चावस तां पुरीम् ।
तथा पित्रा नियुक्तो ऽसि वशिना वदतां वर ॥ २.१०५.४० ॥
నీవు స్థిరంగా ఉండు, శోకించకు; ఆ నగరానికి వెళ్లి అక్కడే నివసించు. వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, ఆత్మనిగ్రహం గల తండ్రి నిన్ను ఈవిధంగా ఆదేశించాడు.
2.105.41
यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा ।
तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्य्यस्य शासनम् ॥ २.१०५.४१ ॥
పుణ్యకర్మ చేసిన ఆయన నన్నూ ఎక్కడ నియమించాడో, అక్కడే నేను ఆ ఆర్య పితృదేవుని ఆజ్ఞను నెరవేరుస్తాను.
2.105.42
न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्यमरिन्दम ।
तत् त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धुः स नः पिता ॥ २.१०५.४२ ॥
శత్రుదమనుడా, అతని ఆజ్ఞను విడిచిపెట్టడం నాకు న్యాయం కాదు. నీవు కూడా దానిని ఎల్లప్పుడూ గౌరవించాలి; ఆయనే మన బంధువు, మన తండ్రి.
2.105.43
तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः ।
कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव ॥ २.१०५.४३ ॥
ధర్మాచారి అయిన తండ్రి ఆ మాట నాకు నిశ్చయంగా సమ్మతమే. ఓ రాఘవా, వనవాసం ద్వారా దానిని కర్మతో నెరవేరుస్తాను.
2.105.44
धीर्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्त्तिना ।
भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता ॥ २.१०५.४४ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా, ధర్మాత్ముడు, క్రూరత్వం లేనివాడు, పెద్దలను అనుసరించేవాడు అయిన మనిషిగా, పరలోకాన్ని జయించాలనుకునేవాడిగా ఉండాలి.
2.105.45
आत्मानमनुतिष्ठ त्वं स्वभावेन नरर्षभ ।
निशाम्य तु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः ॥ २.१०५.४५ ॥
ఓ నరర్షభా, నీ స్వభావంతో నిన్ను నువ్వు నిలుపుకో; మన తండ్రి దశరథుని శుభ ఆచరణను విని అలా చేయి.
2.105.46
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेशप्रतिपालनार्थम् ।
यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः ॥ २.१०५.४६ ॥
ఇలా మహాత్ముడైన రాముడు తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చడానికై ఈ మాటలు చెప్పి, తమ్ముడితో అర్థవంతంగా మాట్లాడి, క్షణంలో ఆగిపోయాడు.