ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.106.1
एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत् ।
ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम् ।
उवाच भरतश्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः ॥ २.१०६.१ ॥
ରାମ ଏପରି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି ନୀରବ ହେଲେ, ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରରେ ଧାର୍ମିକ ଭରତ ପ୍ରଜାପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.106.2
को हि स्यादीदृशो लोके यादृशस्त्वमरिन्दम ।
न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा न प्रहर्षयेत् ॥ २.१०६.२ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ଜଗତରେ ଆପଣଙ୍କ ପରି କିଏ ଅଛନ୍ତି? ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ୟଥିତ କରେ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ଆପଣଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କରେ ନାହିଁ।
2.106.3
सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान् ॥ २.१०६.३ ॥
ଆପଣ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଆପଣ ନିଜର ସଂଶୟ ପଚାରନ୍ତି।
2.106.4
यथा मृतस्तथा जीवन् यथा ऽसति तथा सति ।
यस्यैष बुद्धिलाभः स्यात्परितप्येत केन सः ॥ २.१०६.४ ॥
ମୃତ ଓ ଜୀବିତ ଯେପରି, ଅସତ ଓ ସତ ଯେପରି — ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଯାହାର ଲାଭ ହୋଇଛି, ସେ କାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରିବ?
2.106.5
परावरज्ञो यश्च स्यात्तथा त्वं मनुजाधिप ।
स एवं व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति ॥ २.१०६.५ ॥
ହେ ମନୁଜାଧିପ, ଯିଏ ପର ଓ ଅବର ଜାଣେ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ସେ ଏପରି ବିପଦ ପାଇ ବିଷାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.106.6
अमरोपम सत्त्वस्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव ॥ २.१०६.६ ॥
ହେ ରାଘବ, ଆପଣ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ସତ୍ତ୍ୱବାନ, ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
2.106.7
न त्वामेवङ्गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम् ।
अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति ॥ २.१०६.७ ॥
ଏପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ ଜାଣୁଥିବା ତୁମକୁ ଅତି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଘେରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.106.8
प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम् ।
क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम ॥ २.१०६.८ ॥
ମୁଁ ପ୍ରବାସରେ ଥିବାବେଳେ ମୋ ପାଇଁ ମାତା ଯେଉଁ ପାପ କରିଥିଲେ, ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ରାର ଯେଉଁ ଅନିଷ୍ଟ ଘଟିଲା, ତାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।
2.106.9
धर्मबन्धेन बद्धो ऽस्मि तेनेमां नेह मातरम् ।
हन्मि तीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम् ॥ २.१०६.९ ॥
ଧର୍ମବନ୍ଧନରେ ଆବଦ୍ଧ ମୁଁ; ତେଣୁ ଦଣ୍ଡାର୍ହା ଏହି ପାପିନୀ ମାତାକୁ ଏଠାରେ ମୁଁ କଠୋର ଦଣ୍ଡରେ ପ୍ରହାର କରୁନାହିଁ।
2.106.10
कथं दशरथाज्जातः शुद्धाभिजनकर्मणः ।
जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्य्यां कर्म जुगुप्सितम् ॥ २.१०६.१० ॥
ଶୁଦ୍ଧ କୁଳ ଓ ସତ୍କର୍ମ ଥିବା ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ମୁଁ, ଧର୍ମ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଅତି ଅଧର୍ମର ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କିପରି କରିବି?
2.106.11
गुरुः क्रियावान् वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेति च ।
तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि ॥ २.१०६.११ ॥
ଗୁରୁ, କର୍ମନିଷ୍ଠ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ରାଜା, ମୃତ ପିତା — ସେ ପିତା ଓ ଦେବତା; ସଭାରେ ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବି ନାହିଁ।
2.106.12
को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम् ।
स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षुः सन् कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित् ॥ २.१०६.१२ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥଶୂନ୍ୟ ଏପରି ପାପକର୍ମ କିଏ କରିବ? ଧର୍ମଜ୍ଞ କିଏ ସ୍ତ୍ରୀର ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ଏହା କରିବ?
2.106.13
अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुराश्रुतिः ।
राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता ॥ २.१०६.१३ ॥
ଅନ୍ତକାଳରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରୁତି। ରାଜା ଏପରି କରିବାରୁ ଜଗତରେ ସେହି ଶ୍ରୁତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଛି।
2.106.14
साध्वर्थमभिसन्धाय ऺक्रोधान्मोहाच्च साहसात् ।
तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान् ॥ २.१०६.१४ ॥
ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧରେ, ମୋହରେ କିମ୍ବା ସାହସରେ ପିତା ଯାହା ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଆପଣ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରନ୍ତୁ।
2.106.15
पितुरपतनहेतुत्वात्तदेवापत्यत्वेन सम्मतम् ॥ २.१०६.१५ ॥
ପିତାଙ୍କ ପତନର କାରଣ ହେବାରୁ ତାହା ହିଁ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ସମ୍ମତ ଅଟେ।
2.106.16
तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः ।
अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम् ॥ २.१०६.१६ ॥
ଆପଣ ହିଁ ତାହାର ସନ୍ତାନ ହୁଅନ୍ତୁ; ପିତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କୃତର ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଧୀରମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ଏପରି କର୍ମ ସେ କରିଛନ୍ତି।
2.106.17
कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः ।
पौरजानपदान् सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान् ॥ २.१०६.१७ ॥
କୈକେୟୀ, ମୋତେ, ପିତାଙ୍କୁ, ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ, ଆମ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ନଗର-ଗ୍ରାମବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଏ ସବୁ ଆପଣ ହିଁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
2.106.18
क्व चारण्यं क्व च क्षात्ऺत्र क्व जटाः क्व च पालनम् ।
ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान् कर्तुमर्हति ॥ २.१०६.१८ ॥
କେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟ ଓ କେଉଁଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ? କେଉଁଠି ଜଟା ଓ କେଉଁଠି ରାଜ୍ୟପାଳନ? ଏପରି ପରସ୍ପରବିରୋଧୀ କର୍ମ ଆପଣଙ୍କର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.106.19
एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्ऺित्रयस्याभिषेचनम् ।
येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम् ॥ २.१०६.१९ ॥
ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଧର୍ମ — ଅଭିଷେକ, ଯାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପ୍ରଜାପାଳନ ସମ୍ଭବ ହୁଏ।
2.106.20
कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थमलक्षणम् ।
आयतिस्थं चरेद्धर्मं क्षत्ऺत्रबन्धुरनिश्चितम् ॥ २.१०६.२० ॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଛାଡ଼ି, ସଂଶୟରେ ରହିଥିବା, ଲକ୍ଷଣହୀନ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ରହିଥିବା, ଅନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ କେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟବନ୍ଧୁ ଆଚରଣ କରିବ?
2.106.21
अथ क्लेशजमेव त्वं धर्मं चरितुमिच्छसि ।
धर्मेण चतुरो वर्णान् पालयन् क्लेशमाप्नुहि ॥ २.१०६.२१ ॥
ଯଦି ତୁମେ କ୍ଲେଶରୁ ଜାତ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଧର୍ମରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପାଳନ କରି କ୍ଲେଶକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
2.106.22
चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमाश्रमम् ।
प्राहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तुमर्हसि ॥ २.१०६.२२ ॥
ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କୁହନ୍ତି। ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ତାହାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ?
2.106.23
श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम् ।
स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति ॥ २.१०६.२३ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ, ସ୍ଥାନ ଓ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଛୋଟ। ତୁମେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କିପରି ପାଳିବି?
2.106.24
हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम् ।
भवता च विनाभूतो न वर्त्तयितुमुत्सहे ॥ २.१०६.२४ ॥
ବୁଦ୍ଧି ଓ ଗୁଣରେ ହୀନ, ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ହୀନ ମୁଁ, ତୁମ ବିନା ବଞ୍ଚିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
2.106.25
इदं निखिलमव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम् ।
अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सह बान्धवैः ॥ २.१०६.२५ ॥
ଏହି ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ, ପିତୃପରମ୍ପରାଗତ ଓ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ; ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ନିଜ ଧର୍ମାନୁସାରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ନିଶ୍ଚିନ୍ତରେ ଶାସନ କର।
2.106.26
इहैव त्वा ऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतयः सह ।
ऋत्विजः सवसिष्ठाश्च मन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः ॥ २.१०६.२६ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଋତ୍ୱିଜ ଓ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ମନ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।
2.106.27
अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज ।
विजित्य तरसा लोकान् मरुद्भिरिव वासवः ॥ २.१०६.२७ ॥
ଆମ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟା ପାଳନ ପାଇଁ ଯାଅ, ଯେପରି ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତି।
2.106.28
ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन् दुर्हृदः साधु निर्द्दहन् ।
सुहृदस्तर्पयन् कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम् ॥ २.१०६.२८ ॥
ତିନି ଋଣ ଶୋଧି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭଲରେ ଦଗ୍ଧ କରି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁରେ ତୃପ୍ତ କରି, ଏଠାରେ ତୁମେ ହିଁ ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
2.106.29
अद्यार्य मुदिताः सन्तु सुहृदस्ते ऽभिषेचने ।
अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश ॥ २.१०६.२९ ॥
ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ଆଜି ତୁମ ଅଭିଷେକରେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତୁ; ଆଜି ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୀତ ହୋଇ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଉନ୍ତୁ।
2.106.30
आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ ।
अद्य तत्रभवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात् ॥ २.१०६.३० ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଓ ମାତାଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଅପବାଦ ଆଜି ପୋଛି ଦିଅ; ପୂଜ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର।
2.106.31
शिरसा त्वा ऽभियाचे ऽहं कुरुष्व करुणां मयि ।
बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः ॥ २.१०६.३१ ॥
ମସ୍ତକ ନତ କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ମୋ ପ୍ରତି, ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବଙ୍କ ପ୍ରତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି କରୁଣା କର।
2.106.32
अथैतत् पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः ।
गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्द्धमप्यहम् ॥ २.१०६.३२ ॥
ତେବେ ଏହାକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଏଠାରୁ ବନକୁ ହିଁ ଯାଅ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ଯିବି।
2.106.33
तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानः शिरसा महीपतिः ।
न चैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान् मतिं पितुस्तद्वचने व्यवस्थितः ॥ २.१०६.३३ ॥
ଏପରି ଭରତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ତ୍ୱବାନ ରାମ ଯିବାର ସଂକଳ୍ପ କଲେ ନାହିଁ; ପିତାଙ୍କ ସେହି ବଚନରେ ସେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ।
2.106.34
तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः ।
न यात्ययोध्यामिति दुःखितो ऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः ॥ २.१०६.३४ ॥
ରାଘବଙ୍କର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥିରତା ଦେଖି ଲୋକେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ହର୍ଷ ଓ ଦୁଃଖ ଲାଭ କଲେ; 'ସେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉନାହାଁନ୍ତି' ଭାବି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
2.106.35
तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विंसज्ञाश्रुकलाश्च मातरः ।
तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह ॥ २.१०६.३५ ॥
ସେତେବେଳେ ପୁରୋହିତ, ନଗରବାସୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନେତା ଓ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଥିବା ମାତାମାନେ, ସେପରି କହୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏକତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।