ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.106.1
एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत् ।
ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम् ।
उवाच भरतश्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः ॥ २.१०६.१ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਧਾਰੀ, ਤਦ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਆਖੇ।
2.106.2
को हि स्यादीदृशो लोके यादृशस्त्वमरिन्दम ।
न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा न प्रहर्षयेत् ॥ २.१०६.२ ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? ਦੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
2.106.3
सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान् ॥ २.१०६.३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ੱਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ।
2.106.4
यथा मृतस्तथा जीवन् यथा ऽसति तथा सति ।
यस्यैष बुद्धिलाभः स्यात्परितप्येत केन सः ॥ २.१०६.४ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਦਾ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰੇਗਾ?
2.106.5
परावरज्ञो यश्च स्यात्तथा त्वं मनुजाधिप ।
स एवं व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति ॥ २.१०६.५ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਰ ਅਤੇ ਅਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ ਹੋ; ਉਹ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਿਪਤਾ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
2.106.6
अमरोपम सत्त्वस्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव ॥ २.१०६.६ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸੱਤਵ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਤਮਾ, ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲੇ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ, ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ।
2.106.7
न त्वामेवङ्गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम् ।
अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति ॥ २.१०६.७ ॥
ਅਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਅਤਿ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
2.106.8
प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम् ।
क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम ॥ २.१०६.८ ॥
ਮੈਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮਾਤਾ ਨੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੁੱਛ ਨੇ ਜੋ ਅਨਿਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।
2.106.9
धर्मबन्धेन बद्धो ऽस्मि तेनेमां नेह मातरम् ।
हन्मि तीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम् ॥ २.१०६.९ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਦੰਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਨੀ ਇਸ ਪਾਪਣ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਠੋਰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ।
2.106.10
कथं दशरथाज्जातः शुद्धाभिजनकर्मणः ।
जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्य्यां कर्म जुगुप्सितम् ॥ २.१०६.१० ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਕੁਲ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਮੈਂ, ਧਰਮ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਅਤਿ ਅਧਰਮੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
2.106.11
गुरुः क्रियावान् वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेति च ।
तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि ॥ २.१०६.११ ॥
ਗੁਰੂ, ਕਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਰਾਜਾ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ — ਉਹ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ; ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਾਂ।
2.106.12
को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम् ।
स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षुः सन् कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित् ॥ २.१०६.१२ ॥
ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰੇਗਾ?
2.106.13
अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुराश्रुतिः ।
राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता ॥ २.१०६.१३ ॥
ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜੀਵ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਇਵੇਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਈ।
2.106.14
साध्वर्थमभिसन्धाय ऺक्रोधान्मोहाच्च साहसात् ।
तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान् ॥ २.१०६.१४ ॥
ਚੰਗੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਮੋਹ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਉਲੰਘਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਵਾਪਸ ਲਓ।
2.106.15
पितुरपतनहेतुत्वात्तदेवापत्यत्वेन सम्मतम् ॥ २.१०६.१५ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਸੰਤਾਨ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.106.16
तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः ।
अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम् ॥ २.१०६.१६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਬਣੋ; ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਭਾਗੀ ਨਾ ਬਣੋ। ਜੋ ਕਰਮ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।
2.106.17
कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः ।
पौरजानपदान् सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान् ॥ २.१०६.१७ ॥
ਕੈਕੇਈ, ਮੈਨੂੰ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਸਾਡੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਬਚਾਓ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਰੱਖੋ।
2.106.18
क्व चारण्यं क्व च क्षात्ऺत्र क्व जटाः क्व च पालनम् ।
ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान् कर्तुमर्हति ॥ २.१०६.१८ ॥
ਕਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ-ਧਰਮ? ਕਿੱਥੇ ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਰਾਜ-ਪਾਲਣ? ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਕਰਮ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
2.106.19
एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्ऺित्रयस्याभिषेचनम् ।
येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम् ॥ २.१०६.१९ ॥
ਇਹੀ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਧਰਮ ਹੈ — ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਨ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.106.20
कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थमलक्षणम् ।
आयतिस्थं चरेद्धर्मं क्षत्ऺत्रबन्धुरनिश्चितम् ॥ २.१०६.२० ॥
ਪ੍ਰਤੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੰਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ, ਲੱਛਣਹੀਣ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਖੱਤਰੀ ਬੰਧੂ ਅਪਣਾਏਗਾ?
2.106.21
अथ क्लेशजमेव त्वं धर्मं चरितुमिच्छसि ।
धर्मेण चतुरो वर्णान् पालयन् क्लेशमाप्नुहि ॥ २.१०६.२१ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਲੇਸ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
2.106.22
चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमाश्रमम् ।
प्राहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तुमर्हसि ॥ २.१०६.२२ ॥
ਚਾਰਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਹ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
2.106.23
श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम् ।
स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति ॥ २.१०६.२३ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
2.106.24
हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम् ।
भवता च विनाभूतो न वर्त्तयितुमुत्सहे ॥ २.१०६.२४ ॥
ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ, ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੈਂ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
2.106.25
इदं निखिलमव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम् ।
अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सह बान्धवैः ॥ २.१०६.२५ ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਜ, ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ ਹੈ; ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਧੂਆਂ ਸਹਿਤ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ।
2.106.26
इहैव त्वा ऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतयः सह ।
ऋत्विजः सवसिष्ठाश्च मन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः ॥ २.१०६.२६ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਸਮੇਤ ਰਿਤਵਿਜ ਅਤੇ ਮੰਤਰਗਿਆਨੀ ਮੰਤਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ।
2.106.27
अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज ।
विजित्य तरसा लोकान् मरुद्भिरिव वासवः ॥ २.१०६.२७ ॥
ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝਟਪਟ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
2.106.28
ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन् दुर्हृदः साधु निर्द्दहन् ।
सुहृदस्तर्पयन् कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम् ॥ २.१०६.२८ ॥
ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ।
2.106.29
अद्यार्य मुदिताः सन्तु सुहृदस्ते ऽभिषेचने ।
अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश ॥ २.१०६.२९ ॥
ਹੇ ਆਰਯ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ; ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਡਰ ਕੇ ਦਸੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਜਾਣ।
2.106.30
आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ ।
अद्य तत्रभवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात् ॥ २.१०६.३० ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪੂੰਝ ਦੇ; ਪੂਜਨੀਕ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾ।
2.106.31
शिरसा त्वा ऽभियाचे ऽहं कुरुष्व करुणां मयि ।
बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः ॥ २.१०६.३१ ॥
ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਦਇਆ ਕਰ।
2.106.32
अथैतत् पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः ।
गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्द्धमप्यहम् ॥ २.१०६.३२ ॥
ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾ; ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.106.33
तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानः शिरसा महीपतिः ।
न चैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान् मतिं पितुस्तद्वचने व्यवस्थितः ॥ २.१०६.३३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਤ੍ਵਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੇ।
2.106.34
तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः ।
न यात्ययोध्यामिति दुःखितो ऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः ॥ २.१०६.३४ ॥
ਰਾਘਵ ਦੀ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ; 'ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ' ਸੋਚ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਣ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ।
2.106.35
तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विंसज्ञाश्रुकलाश्च मातरः ।
तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह ॥ २.१०६.३५ ॥
ਫਿਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਭਰਤ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।