వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.106.1
एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत् ।
ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम् ।
उवाच भरतश्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः ॥ २.१०६.१ ॥
రాముడు ఈ విధంగా అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పి మౌనం వహించిన తరువాత, మందాకినీ తీరంలో ధర్మాత్ముడైన భరతుడు ప్రజాప్రియుడైన రాముడితో అద్భుతమైన మాటలు పలికాడు.
2.106.2
को हि स्यादीदृशो लोके यादृशस्त्वमरिन्दम ।
न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा न प्रहर्षयेत् ॥ २.१०६.२ ॥
శత్రునాశకా, లోకంలో నీలాంటి వాడెవడు? దుఃఖం నిన్ను బాధించదు, సంతోషం నిన్ను ఆనందపరచదు.
2.106.3
सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान् ॥ २.१०६.३ ॥
నీవు పెద్దలచే గౌరవించబడినవాడవు; వారినే నీ సందేహాలను అడుగుతావు.
2.106.4
यथा मृतस्तथा जीवन् यथा ऽसति तथा सति ।
यस्यैष बुद्धिलाभः स्यात्परितप्येत केन सः ॥ २.१०६.४ ॥
చనిపోయినవాడు, జీవించి ఉన్నవాడు ఒక్కటే, ఉన్నది, లేనిది ఒక్కటే అనే జ్ఞానం ఎవరికి కలిగిందో, అతడు ఎవరి కోసం దుఃఖిస్తాడు?
2.106.5
परावरज्ञो यश्च स्यात्तथा त्वं मनुजाधिप ।
स एवं व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति ॥ २.१०६.५ ॥
మానవాధిపా, పరావరాలను తెలిసినవాడు, నీవూ అలాగే ఉన్నావు; అతడు ఇలాంటి కష్టాన్ని పొందినా విషాదానికి లోను కాకూడదు.
2.106.6
अमरोपम सत्त्वस्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव ॥ २.१०६.६ ॥
రాఘవా, నీవు దేవతలతో సమానమైన సత్త్వం కలవాడవు, మహాత్ముడవు, సత్యప్రతిజ్ఞుడవు, సర్వజ్ఞుడవు, సర్వదర్శివి, బుద్ధిమంతుడవు.
2.106.7
न त्वामेवङ्गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम् ।
अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति ॥ २.१०६.७ ॥
ఇటువంటి గుణాలతో కూడినవాడివై, సృష్టిని మరియు లయాన్ని తెలిసినవాడివైన నిన్ను అత్యంత భరింపరాని దుఃఖం పొందడం తగదు.
2.106.8
प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम् ।
क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम ॥ २.१०६.८ ॥
నేను ప్రవాసంలో ఉన్నప్పుడు నా కారణంగా తల్లి చేసిన ఆ పాపాన్ని, ఆ అల్పురాలు కలిగించిన ఆ అనర్థాన్ని బట్టి నీవు నాపై ప్రసన్నుడవు కావాలి.
2.106.9
धर्मबन्धेन बद्धो ऽस्मि तेनेमां नेह मातरम् ।
हन्मि तीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम् ॥ २.१०६.९ ॥
ధర్మబంధంతో బద్ధుడనై ఉన్నాను; కాబట్టి శిక్షార్హురాలైన ఈ పాపాత్మురాలిని ఇక్కడ కఠిన దండంతో నేను కొట్టను.
2.106.10
कथं दशरथाज्जातः शुद्धाभिजनकर्मणः ।
जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्य्यां कर्म जुगुप्सितम् ॥ २.१०६.१० ॥
శుద్ధమైన కులం, సత్కర్మలు కలిగిన దశరథుని కుమారుడనై, ధర్మాన్ని తెలిసి ఉండి, అత్యంత అధర్మమైన నిందనీయ కార్యాన్ని ఎలా చేయగలను?
2.106.11
गुरुः क्रियावान् वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेति च ।
तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि ॥ २.१०६.११ ॥
గురువుగా, కర్మనిష్ఠుడుగా, వృద్ధుడుగా, రాజుగా, మరణించిన తండ్రిగా ఉన్న తండ్రి దైవమే; సభలో తండ్రిని నేను నిందించకూడదు.
2.106.12
को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम् ।
स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षुः सन् कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित् ॥ २.१०६.१२ ॥
ధర్మార్థాలు లేని ఇటువంటి పాపకర్మను ఎవరు చేస్తారు? ధర్మజ్ఞుడై స్త్రీకి ప్రియం చేయగోరినవాడు ఎవరు దీన్ని చేస్తాడు?
2.106.13
अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुराश्रुतिः ।
राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता ॥ २.१०६.१३ ॥
అంతకాలంలో ప్రాణులు మోహానికి లోనవుతాయని పురాతన శ్రుతి చెబుతుంది. రాజు ఇలా చేయడంతో లోకంలో ఆ శ్రుతి ప్రత్యక్షంగా నిరూపితమైంది.
2.106.14
साध्वर्थमभिसन्धाय ऺक्रोधान्मोहाच्च साहसात् ।
तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान् ॥ २.१०६.१४ ॥
మంచి ఉద్దేశంతో అయినా, కోపంతో, మోహంతో, తొందరపాటుతో అయినా తండ్రి అతిక్రమించినదాన్ని మీరు వెనక్కి తీసుకోండి.
2.106.15
पितुरपतनहेतुत्वात्तदेवापत्यत्वेन सम्मतम् ॥ २.१०६.१५ ॥
తండ్రి పతనానికి కారణం కాబట్టి, అదే సంతానంగా (వారసునిగా) భావించబడుతుంది.
2.106.16
तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः ।
अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम् ॥ २.१०६.१६ ॥
మీరే ఆ సంతానంగా ఉండండి; తండ్రి దుష్కృతానికి మీరు పాత్రులు కావద్దు. జ్ఞానులు నిందించే ఆ పనిని ఆయన చేశారు.
2.106.17
कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः ।
पौरजानपदान् सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान् ॥ २.१०६.१७ ॥
కైకేయిని, నన్ను, తండ్రిని, మిత్రులను, మా బంధువులను, పట్టణ-గ్రామ ప్రజలనందరినీ మీరు రక్షించండి; ఇవన్నీ మీరే కాపాడండి.
2.106.18
क्व चारण्यं क्व च क्षात्ऺत्र क्व जटाः क्व च पालनम् ।
ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान् कर्तुमर्हति ॥ २.१०६.१८ ॥
ఎక్కడ అరణ్యం, ఎక్కడ క్షత్రియ ధర్మం? ఎక్కడ జటలు, ఎక్కడ రాజ్యపాలనం? ఇలాంటి పరస్పర విరుద్ధమైన పని మీకు తగదు.
2.106.19
एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्ऺित्रयस्याभिषेचनम् ।
येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम् ॥ २.१०६.१९ ॥
ఇదే క్షత్రియుని మొదటి ధర్మం — అభిషేకం. దీనివల్లనే, మహాప్రాజ్ఞా, ప్రజలను పాలించడం సాధ్యమవుతుంది.
2.106.20
कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थमलक्षणम् ।
आयतिस्थं चरेद्धर्मं क्षत्ऺत्रबन्धुरनिश्चितम् ॥ २.१०६.२० ॥
ప్రత్యక్షమైన దానిని విడిచి, సందేహంలో నిలిచిన, లక్షణం లేని, భవిష్యత్తులో నిలిచిన, అనిశ్చితమైన ధర్మాన్ని ఏ క్షత్రియ బంధువు ఆచరిస్తాడు?
2.106.21
अथ क्लेशजमेव त्वं धर्मं चरितुमिच्छसि ।
धर्मेण चतुरो वर्णान् पालयन् क्लेशमाप्नुहि ॥ २.१०६.२१ ॥
క్లేశం వల్ల పుట్టిన ధర్మాన్ని నువ్వు ఆచరించాలనుకుంటే, ధర్మంతో నాలుగు వర్ణాలను పాలిస్తూ, ఆ క్లేశాన్నే పొందు.
2.106.22
चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमाश्रमम् ।
प्राहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तुमर्हसि ॥ २.१०६.२२ ॥
నాలుగు ఆశ్రమాలలో గృహస్థాశ్రమమే శ్రేష్ఠమని ధర్మజ్ఞులు చెబుతారు. ధర్మజ్ఞా, దానిని నువ్వు ఎలా విడిచిపెట్టగలవు?
2.106.23
श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम् ।
स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति ॥ २.१०६.२३ ॥
శాస్త్రజ్ఞానంలో, స్థానంలో, జన్మలో నేను నీకంటే చిన్నవాడిని. నువ్వు ఉండగా నేను భూమిని ఎలా పాలించగలను?
2.106.24
हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम् ।
भवता च विनाभूतो न वर्त्तयितुमुत्सहे ॥ २.१०६.२४ ॥
బుద్ధిలో, గుణాలలో తక్కువవాడినైన నేను, స్థానంలో కూడా తక్కువవాడిని. నిన్ను విడిచి జీవించడానికి నాకు ధైర్యం లేదు.
2.106.25
इदं निखिलमव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम् ।
अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सह बान्धवैः ॥ २.१०६.२५ ॥
ఈ సమస్త రాజ్యం, పితృసంప్రాప్తమైనది, కంటకాలు లేనిది; ధర్మజ్ఞా, నీ ధర్మానుసారం బంధువులతో కలిసి నిశ్చింతగా పాలించు.
2.106.26
इहैव त्वा ऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतयः सह ।
ऋत्विजः सवसिष्ठाश्च मन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः ॥ २.१०६.२६ ॥
ఇక్కడే సమస్త ప్రజలు, వసిష్ఠునితో కలిసిన ఋత్విజులు, మంత్రజ్ఞులు మంత్రవిధిప్రకారం నీకు అభిషేకం చేయుదురు గాక.
2.106.27
अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज ।
विजित्य तरसा लोकान् मरुद्भिरिव वासवः ॥ २.१०६.२७ ॥
మేము నిన్ను అభిషేకించిన తరువాత అయోధ్యను పాలించుటకు వెళ్ళు; మరుద్గణాలతో ఇంద్రుడు లోకాలను వేగంగా జయించినట్లు.
2.106.28
ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन् दुर्हृदः साधु निर्द्दहन् ।
सुहृदस्तर्पयन् कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम् ॥ २.१०६.२८ ॥
మూడు ఋణాలను తీర్చి, శత్రువులను దహించి, మిత్రులను కోరికలతో తృప్తిపరచి, నీవే ఇక్కడ నాకు ఆదేశం ఇమ్ము.
2.106.29
अद्यार्य मुदिताः सन्तु सुहृदस्ते ऽभिषेचने ।
अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश ॥ २.१०६.२९ ॥
ఆర్యా, నేడు నీ అభిషేకంలో నీ మిత్రులు సంతోషించుగాక; నేడు నీ శత్రువులు భయపడి పది దిక్కులకు పారిపోవుదురు గాక.
2.106.30
आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ ।
अद्य तत्रभवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात् ॥ २.१०६.३० ॥
పురుషశ్రేష్ఠా, నా మీదా, మాత మీదా ఉన్న అపవాదాన్ని నేడు తుడిచివేయి; పూజ్యుడైన తండ్రిని పాపం నుండి రక్షించు.
2.106.31
शिरसा त्वा ऽभियाचे ऽहं कुरुष्व करुणां मयि ।
बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः ॥ २.१०६.३१ ॥
తల వంచి నేను నిన్ను వేడుకుంటున్నాను; నా పట్ల, బంధువులందరి పట్ల, సమస్త ప్రాణుల పట్ల మహేశ్వరుని వలె దయ చూపుము.
2.106.32
अथैतत् पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः ।
गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्द्धमप्यहम् ॥ २.१०६.३२ ॥
అయితే దీనిని వెనుక ఉంచి, నీవు ఇక్కడి నుండి అడవికే వెళ్ళు; నేను కూడా నీతో పాటు వస్తాను.
2.106.33
तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानः शिरसा महीपतिः ।
न चैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान् मतिं पितुस्तद्वचने व्यवस्थितः ॥ २.१०६.३३ ॥
ఈ విధంగా భరతుడు దుఃఖంతో తల వంచి ప్రార్థించినా, ధైర్యవంతుడైన రాముడు వెళ్ళే నిశ్చయం చేయలేదు; తండ్రి ఆజ్ఞలో స్థిరంగా నిలిచాడు.
2.106.34
तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः ।
न यात्ययोध्यामिति दुःखितो ऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः ॥ २.१०६.३४ ॥
రాఘవుని ఆ అద్భుతమైన స్థిరత్వాన్ని చూసి ప్రజలు ఒకేసారి సంతోషాన్ని, దుఃఖాన్ని పొందారు; 'ఆయన అయోధ్యకు వెళ్ళడం లేదు' అని దుఃఖించారు, ఆయన స్థిర ప్రతిజ్ఞను చూసి సంతోషించారు.
2.106.35
तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विंसज्ञाश्रुकलाश्च मातरः ।
तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह ॥ २.१०६.३५ ॥
అప్పుడు పురోహితులు, పౌరులకు ప్రియులైన నాయకులు, కన్నీరు కారుస్తున్న తల్లులు అలా మాట్లాడుతున్న భరతుని ప్రశంసించారు; రాముని నమస్కరించి కలిసి ప్రార్థించారు.