वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.107.1
पुनरेवं ब्रुवाणं तं भरतं लक्ष्मणाग्रजः ।
प्रत्युवाच ततः श्रीमान् ज्ञातिमध्ये ऽभिसत्कृतः ॥ २.१०७.१ ॥
पुन्हा असे बोलणाऱ्या भरताला लक्ष्मणाचे थोरले बंधू तेजस्वी राम, नातेवाइकांमध्ये सन्मानित होऊन उत्तर देते झाले.
2.107.2
उपपन्नमिदं वाक्यं यत्त्वमेवमभाषथाः ।
जातः पुत्रो दशरथात् कैकेय्यां राजसत्तमात् ॥ २.१०७.२ ॥
तू असे जे बोललास ते योग्यच आहे, कारण तू राजश्रेष्ठ दशरथाचा कैकेयीपासून जन्मलेला पुत्र आहेस.
2.107.3
पुरा भ्रातः पिता नः स मातरं ते समुद्वहन् ।
मातामहे समाश्रौषीद्राज्यशुल्कमनुत्तमम् ॥ २.१०७.३ ॥
बंधो, पूर्वी आपले वडील तुझ्या आईशी विवाह करताना तिच्या मामाला राज्यच शुल्क म्हणून सर्वोत्तम वचन देते झाले.
2.107.4
दैवासुरे च सङ्ग्रामे जनन्यै तव पार्थिवः ।
सम्प्रहृष्टो ददौ राजा वरमाराधितः प्रभुः ॥ २.१०७.४ ॥
देवासुर युद्धात तुझ्या आईच्या सेवेने संतुष्ट झालेल्या त्या प्रभू राजाने अत्यंत आनंदित होऊन तिला एक वर दिला.
2.107.5
ततः सा सम्प्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी ।
अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी ॥ २.१०७.५ ॥
मग तुझी यशस्विनी आई, सुंदर व श्रेष्ठ अशी ती, त्याला वचनबद्ध करून त्या नरश्रेष्ठाकडे दोन वर मागती झाली.
2.107.6
तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा ।
तौ च राजा तदा तस्यै नियुक्तः प्रददौ वरौ ॥ २.१०७.६ ॥
हे नरव्याघ्रा, तुझ्यासाठी राज्य आणि माझ्यासाठी वनवास — हे दोन वर, वचनात बांधलेल्या राजाने तेव्हा तिला दिले.
2.107.7
तेन पित्रा ऽहमप्यत्र नियुक्तः पुरुषर्षभ ।
चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वरदानिकम् ॥ २.१०७.७ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा! पित्यानेही मला वरदानाप्रमाणे चौदा वर्षे वनात राहण्यासाठी येथे नियुक्त केले आहे.
2.107.8
सो ऽहं वनमिदं प्राप्तो निर्जनं लक्ष्मणान्वितः ।
सीतया चाप्रतिद्वन्द्वः सत्यवादे स्थितः पितुः ॥ २.१०७.८ ॥
लक्ष्मण व सीतेसह मी या निर्जन वनात आलो आहे; पित्याच्या सत्यवचनात मी अढळ राहिलो आहे.
2.107.9
भवानपि तथेत्येव पितरं सत्यवादिनम् ।
कर्त्तुमर्हति राजेन्द्र क्षिप्रमेवाभिषेचनात् ॥ २.१०७.९ ॥
हे राजेंद्रा! तुम्हीही तसेच करावे; अभिषेकानंतर लवकरच सत्यवादी पित्याचे वचन पूर्ण करावे.
2.107.10
ऋणान्मोचय राजानं मत्कृते भरत प्रभुम् ।
पितरं चापि धर्मज्ञं मातरं चाभिनन्दय ॥ २.१०७.१० ॥
हे भरता! माझ्यासाठी राजा व प्रभू असलेल्या पित्याला ऋणमुक्त कर, आणि धर्मज्ञ पिता व माता यांना आनंदित कर.
2.107.11
श्रूयते हि पुरा तात श्रुतिर्गीता यशस्विना ।
गयेन यजमानेन गयेष्वेव पितऽन् प्रति ॥ २.१०७.११ ॥
हे तात! पूर्वी यशस्वी गयाने यज्ञ करताना गयेतच पितरांसाठी ही श्रुती गायिली होती, असे ऐकले जाते.
2.107.12
पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात् पितरं त्रायते सुतः ।
तस्मात् पुत्र इति प्रोक्तः पितऽन् यत्पाति वा सुतः ॥ २.१०७.१२ ॥
पुत्र 'पुत' नावाच्या नरकापासून पित्याचे रक्षण करतो म्हणून त्याला 'पुत्र' म्हणतात; किंवा जो पितरांचे रक्षण करतो तोच पुत्र.
2.107.13
एष्टव्या बहवः पुत्रा गुणवन्तो बहुश्रुताः ।
तेषां वै समवेतानामपि कश्चिद्गयां व्रजेत् ॥ २.१०७.१३ ॥
गुणवान व बहुश्रुत अनेक पुत्रांची इच्छा धरावी; ते सर्व एकत्र असले तरी त्यांच्यापैकी कोणीतरी गयेला जाईल.
2.107.14
एवं राजर्षयः सर्वे प्रतीता राजनन्दन ।
तस्मात् त्राहि नरश्रेष्ठ पितरं नरकात् प्रभो ॥ २.१०७.१४ ॥
अशा प्रकारे सर्व राजर्षी प्रसिद्ध आहेत. म्हणून, हे राजकुमारा, हे नरश्रेष्ठा, हे प्रभो, पित्याला नरकातून वाचव.
2.107.15
अयोध्यां गच्छ भरत प्रकृतीरनुरञ्जय ।
शत्रुघ्नसहितो वीर सह सर्वैर्द्विजातिभिः ॥ २.१०७.१५ ॥
हे भरता, अयोध्येला जा; प्रजेला संतुष्ट कर. हे वीरा, शत्रुघ्नासह आणि सर्व द्विजांसह जा.
2.107.16
प्रवेक्ष्ये दण्डकारण्यमहमप्यविलम्बयन् ।
आभ्यां तु सहितो राजन् वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥ २.१०७.१६ ॥
मीही विलंब न लावता दण्डकारण्यात प्रवेश करीन. हे राजा, या दोघांसह, वैदेही (सीता) आणि लक्ष्मणासह.
2.107.17
त्वं राजा भरत भव स्वयं नराणां वन्यानामहमपि राजराण्मृगाणाम् ।
गच्छत्वं पुरवरमद्य सम्प्रहृष्टः संहृष्टस्त्वहमपि दण्डकान् प्रवेक्ष्ये ॥ २.१०७.१७ ॥
हे भरता, तूच मनुष्यांचा राजा हो; मीही वन्य पशूंचा राजा होईन. आज तू आनंदाने श्रेष्ठ नगरीकडे जा; मीही आनंदाने दण्डकांमध्ये प्रवेश करीन.
2.107.18
छायां ते दिनकरभाः प्रबाधमानं वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम् ।
एतेषामहमपि काननद्रुमाणां छायां तामति शयिनीं सुखी श्रयिष्ये ॥ २.१०७.१८ ॥
हे भरता, सूर्यकिरणांना अडवणारी थंड सावली तुझ्या डोक्यावर छत्र होवो. या वनवृक्षांच्या त्या विस्तीर्ण छायेत मीही सुखाने विसावेन.
2.107.19
शत्रुघ्नः कुशलमतिस्तु ते सहायः सौमित्रिर्मम विदितः प्रधानमित्रम् ।
चत्वारस्तनयवरा वयं नरेन्द्रं सत्यस्थं भरत चराम मा विषादम् ॥ २.१०७.१९ ॥
शत्रुघ्न हा तुझा कुशल बुद्धीचा सहाय्यक आहे; सौमित्री (लक्ष्मण) हा माझा प्रमुख मित्र आहे. आम्ही चौघे श्रेष्ठ पुत्र आहोत; सत्यात स्थित असलेल्या राजाचे पालन करू. भरता, विषाद करू नकोस.