Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.109.1
जाबालेस्तु वचः श्रुत्वा रामः सत्यात्मनां वरः ।
उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया ॥ २.१०९.१ ॥
Habiendo escuchado las palabras de Jābāli, Rāma, el mejor de los que son fieles a la verdad, habló con suprema reverencia y con su intelecto imperturbable.
2.109.2
भवान् मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान् ।
अकार्य्यं कार्य्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मितम् ॥ २.१०९.२ ॥
Las palabras que usted ha pronunciado aquí, para complacerme y cumplir mi deseo, hacen que lo que no debe hacerse parezca lo que debe hacerse, y lo nocivo parezca lo saludable.
2.109.3
निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः ।
मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः ॥ २.१०९.३ ॥
Un hombre sin límites, dotado de conducta pecaminosa, cuyo carácter se ve quebrantado, no obtiene honor entre los buenos.
2.109.4
कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् ।
चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वा ऽशुचिम् ॥ २.१०९.४ ॥
Sea un hombre de noble o de humilde linaje, un héroe o un hombre orgulloso, puro o impuro, es su conducta la que lo revela.
2.109.5
अनार्यस्त्वार्यसङ्काशः शौचाद्धीनस्तथा शुचिः ।
लक्षण्यवदलक्षण्यो दुःशीलः शीलवानिव ॥ २.१०९.५ ॥
Un hombre innoble puede parecer noble, uno carente de pureza puede parecer puro, uno sin buenas señales puede parecer tenerlas, y uno de mal carácter puede parecer de buen carácter.
2.109.6
अधर्मं धर्मवेषेण यदीमं लोकसङ्करम् ।
अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम् ॥ २.१०९.६ ॥
Si yo abrazara la adharma bajo el disfraz del dharma, que confunde este mundo, abandonando lo auspicioso y privado de los ritos y deberes prescritos…
2.109.7
कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः ।
बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम् ॥ २.१०९.७ ॥
¿Qué persona reflexiva, experta en lo que debe y no debe hacerse, me tendría en alta estima en este mundo, a mí, que me conduzco mal y corrompo el mundo?
2.109.8
कस्य धास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम् ।
अनया वर्त्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया ॥ २.१०९.८ ॥
¿Para quién estableceré una conducta, o por qué medio alcanzaré el cielo, viviendo yo con esta conducta de promesa quebrada?
2.109.9
कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्नः समुपवर्त्तते ।
यद्वृत्ताः सन्ति राजानस्तद्वृत्ताः सन्ति हि प्रजाः ॥ २.१०९.९ ॥
Este mundo entero se conduce según el deseo; como se conducen los reyes, así se conducen sus súbditos.
2.109.10
सत्यमेवानृशंसञ्च राजवृत्तं सनातनम् ।
तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः ॥ २.१०९.१० ॥
La verdad y la bondad son la conducta eterna de los reyes. Por eso el reino tiene la verdad como esencia, y el mundo se sostiene en la verdad.
2.109.11
ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे ।
सत्यवादी हि लोके ऽस्मिन् परमं गच्छति क्षयम् ॥ २.१०९.११ ॥
Los sabios y los dioses han tenido la verdad en gran estima; en este mundo, quien habla con verdad alcanza el fin supremo.
2.109.12
उद्विजन्ते यथा सर्प्पान्नरादनृतवादिनः ।
धर्मः सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते ॥ २.१०९.१२ ॥
Como los hombres se apartan temerosos de las serpientes, así se apartan de quienes hablan falsedad. En este mundo el dharma y la verdad son lo supremo, y se dice que la verdad es la raíz del cielo.
2.109.13
सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्मा श्रिता सदा ।
सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम् ॥ २.१०९.१३ ॥
En el mundo, la verdad es el Señor; en la verdad reside siempre Padmā (Lakṣmī). Todas las cosas tienen su raíz en la verdad; no hay estado superior a la verdad.
2.109.14
दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च ।
वेदाः सत्यप्रतिष्ठानास्तस्मात् सत्यपरो भवेत् ॥ २.१०९.१४ ॥
Las donaciones, los sacrificios, las ofrendas y las austeridades practicadas con penitencia, y también los Vedas, están fundados en la verdad; por tanto, uno debe consagrarse a la verdad.
2.109.15
एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम् ।
मज्जत्येको हि निरय एकः स्वर्गे महीयते ॥ २.१०९.१५ ॥
Uno protege el mundo, uno protege el linaje; uno solo se hunde en el infierno, y uno solo es ensalzado en el cielo.
2.109.16
सो ऽहं पितुर्नियोगन्तु किमर्थं नानुपालये ।
सत्यप्रतिश्रवः सत्यं सत्येन समयीकृतः ॥ २.१०९.१६ ॥
¿Por qué no había de cumplir el mandato de mi padre? Soy quien ha prometido la verdad; por la verdad estoy ligado por un pacto solemne.
2.109.17
नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोन्वितः ।
सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरोः सत्यप्रतिश्रवः ॥ २.१०९.१७ ॥
Ni por codicia, ni por delirio, ni envuelto en la oscuridad de la ignorancia romperé yo el puente de la verdad — yo, que guardo la promesa verdadera de mi maestro y padre.
2.109.18
असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः ।
नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम् ॥ २.१०९.१८ ॥
Hemos oído que ni los dioses ni los antepasados aceptan de quien rompe su palabra, es voluble y de mente inestable.
2.109.19
प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम् ।
भारः सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते ॥ २.१०९.१९ ॥
Yo mismo veo este dharma interior como verdad. Esta carga, seguida por los hombres buenos, se asume por ese fin.
2.109.20
क्षात्ऺत्रं धर्ममहं त्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम् ।
क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः ॥ २.१०९.२० ॥
Abandonaré el deber guerrero, que es no-dharma aunque ligado al dharma, practicado por los mezquinos, los crueles, los codiciosos y los malhechores.
2.109.21
कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य च ।
अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्म पातकम् ॥ २.१०९.२१ ॥
Comete pecado con el cuerpo, y tras deliberar, con la mente; y pronuncia falsedad con la lengua. Esta es la acción pecaminosa triple.
2.109.22
भूमिः कीर्त्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि ।
स्वर्गस्थं चानुपश्यन्ति सत्यमेव भजेत तत् ॥ २.१०९.२२ ॥
La tierra, la fama, la gloria y la fortuna desean al hombre; también contemplan al que habita en el cielo. Por ello, uno debe seguir la verdad.
2.109.23
श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य्य माम् ।
आह युक्तिकरैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह ॥ २.१०९.२३ ॥
Habiéndome considerado, me hablasteis con palabras razonadas: 'Lo innoble sería lo mejor.' Por tanto, haced esta obra auspiciosa.
2.109.24
कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरौ ।
भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः ॥ २.१०९.२४ ॥
Habiendo prometido este exilio en el bosque a mi padre, mi guru, ¿cómo cumpliré la palabra de Bharata, abandonando la orden de mi padre?
2.109.25
स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ ।
प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा ॥ २.१०९.२५ ॥
En presencia del anciano hice una promesa firme, y entonces la reina Kaikeyī se alegró.
2.109.26
वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः ।
मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पितऽन् देवांश्च तर्पयन् ॥ २.१०९.२६ ॥
Morando así en el exilio del bosque, puro, comiendo alimento moderado, satisfaciendo a los antepasados y a los dioses con raíces, flores, frutos y ofrendas sagradas.
2.109.27
सन्तुष्टपञ्चवर्गो ऽहं लोकयात्रां प्रवर्त्तये ।
अकुहः श्रद्दधानस्सन् कार्य्याकार्य्यविचक्षणः ॥ २.१०९.२७ ॥
Con mis cinco sentidos satisfechos, sigo el curso de la vida mundana, libre de engaño, fiel, y diestro en distinguir lo que debe y no debe hacerse.
2.109.28
कर्मभूमिमिमां प्राप्य कर्त्तव्यं कर्म यच्छुभम् ।
अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः ॥ २.१०९.२८ ॥
Habiendo alcanzado esta tierra de la acción, debe realizarse la acción auspiciosa que ha de hacerse; Agni, Vāyu y Soma también son partícipes de los frutos de las obras.
2.109.29
शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवङ्गतः ।
तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः ॥ २.१०९.२९ ॥
Tras realizar cien sacrificios, el rey de los dioses fue al cielo; y los grandes sabios, emprendiendo austeridades feroces, también fueron al cielo.
2.109.30
अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजा निशम्य तन्नास्तिकवाक्यहेतुम् ।
अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य ॥ २.१०९.३० ॥
Entonces aquel príncipe de fulgor feroz, incapaz de soportarlo, habiendo escuchado la causa de las palabras del ateo, reprendiendo sus dichos, le habló.
2.109.31
सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादिताञ्च ।
द्विजातिदेवातिथिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः ॥ २.१०९.३१ ॥
La verdad, el dharma, el valor, la compasión por los seres, la palabra amable y el honrar a los dvijas, a los dioses y a los huéspedes: esto los sabios llaman el camino al cielo.
2.109.32
तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः ।
धर्मं चरन्तः सकलं यथावत् कांक्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः ॥ २.१०९.३२ ॥
Habiendo comprendido así el sentido correctamente por medio de él, y alcanzado un único fin, los brahmanes, practicando el dharma en su totalidad y como corresponde, atentos, anhelan alcanzar el mundo celestial.
2.109.33
निन्दाम्यहं कर्म पितुः कृतं तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम् ।
बुद्ध्यानयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम् ॥ २.१०९.३३ ॥
Condeno la acción que mi padre cometió al acoger a alguien de mente desequilibrada como tú; a quien, con semejante entendimiento, se conduce como un ateo absoluto, apartado del camino del dharma.
2.109.34
यथा हि चोरः स तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि ।
तस्माद्धि यः शङ्क्यतमः प्रजानां न नास्तिकेनाभिमुखो बुधः स्यात् ॥ २.१०९.३४ ॥
Tal como es un ladrón, así también es ese Buda; sabe que aquí también el Tathāgata es un ateo. Por tanto, un hombre sabio no debe ponerse frente a ese ateo, el más sospechoso para el pueblo.
2.109.35
त्वत्तो जनाः पूर्वतरे वराश्च शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः ।
जित्वा सदेमं च परञ्च लोकं तस्माद्द्विजाः स्वस्ति हुतं कृतं च ॥ २.१०९.३५ ॥
Las personas excelentes anteriores a ti realizaron muchas acciones auspiciosas y siempre conquistaron este mundo y el otro; por eso, oh brahmanes, se han pronunciado bendiciones, se han hecho ofrendas y se han realizado sacrificios.
2.109.36
धर्मे रताः सत्पुरुषैः समेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः ।
अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः ॥ २.१०९.३६ ॥
Entregados al dharma, unidos a los hombres virtuosos, resplandecientes, sobresalientes en la virtud de la generosidad, no violentos y sin mancha: tales sabios principales son venerados en el mundo.
2.109.37
उवाच तथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वचः सानुनयं च विप्रः ॥ २.१०९.३७ ॥
El brahmán volvió a pronunciar palabras piadosas, acertadas, verdaderas y conciliadoras.
2.109.38
न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन।
समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः ॥ २.१०९.३८ ॥
No digo las palabras de los ateos, ni soy ateo, ni digo que nada existe. Habiendo considerado el momento, volví a ser creyente; cuando llegue el momento podría volver a ser ateo.
2.109.39
स चापि कालो ऽयमुपागतः शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता ।
निवर्त्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं तु मयैतदीरितम् ॥ २.१०९.३९ ॥
Y aquel momento también ha llegado poco a poco, como cuando pronuncié aquellas palabras ateas. Oh Rāma, por la razón de hacerte volver, y para complacerte, he dicho esto.