વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.114.1
स्त्रिग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान् प्रभुः ।
अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः ॥ २.११४.१ ॥
સુંવાળો અને ગંભીર ઘોષ કરતા રથમાં આવેલા મહાયશસ્વી પ્રભુ ભરતે ઝડપથી અયોધ્યામાં પ્રવેશ કર્યો.
2.114.2
बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम् ।
तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव ॥ २.११४.२ ॥
બિલાડી અને ઘુવડ વિચરતા, માણસો અને હાથીઓ છુપાયેલા, અંધકારથી આક્રાંત, કાળી, પ્રકાશહીન રાત્રિ જેવી.
2.114.3
राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम् ।
ग्रहेणाभ्युत्थिते नैकां रोहिणीमिव पीडिताम् ॥ २.११४.३ ॥
રાહુના શત્રુ ચંદ્રની પ્રિય પત્ની, શ્રીથી ઝળહળતી પ્રભાવાળી; ગ્રહ ઊગતાં પીડિત રોહિણી જેવી.
2.114.4
अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां धर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् ।
लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव ॥ २.११४.४ ॥
સહેજ ગરમ અને ખળભળેલા જળવાળી, તાપથી પંખીઓ દાઝેલા, માછલી અને મગર છુપાયેલા, પાતળી પર્વતીય નદી જેવી.
2.114.5
विधूमामिव हेमाभामध्वराग्नेः समुत्थिताम् ।
हविरभ्युक्षितां पश्चात् शिखां विप्रलयं गताम् ॥ २.११४.५ ॥
ધુમાડા વિનાની, સોનેરી આભાવાળી, યજ્ઞાગ્નિની જ્વાળા ઊઠીને પછી હવિથી સિંચાઈને બુઝાઈ ગયેલી.
2.114.6
विध्वस्तकवचां रुग्णजवाजिरथध्वजाम् ।
हतप्रवीरामापन्नां चमूमिव महाहवे ॥ २.११४.६ ॥
કવચ તૂટેલાં, ઘોડા રથ અને ધ્વજ ભાંગેલાં, વીરો હણાયેલા, સંકટમાં પડેલી, મહાયુદ્ધની સેના જેવી.
2.114.7
सफेना सस्वना भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम् ।
प्रशान्तमारुतोद्घातां जलोर्मिमिव निस्वनाम् ॥ २.११४.७ ॥
ફીણવાળી અને અવાજ કરતી, સાગરમાંથી ઊછળેલી, પવન શાંત થયા પછી ઊઠતી પાણીની લહેર જેવી (સીતા).
2.114.8
त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैरभिरूपैश्च याजकैः ।
सुत्याकाले विनिर्वृत्ते वेदिं गतरवामिव ॥ २.११४.८ ॥
યજ્ઞનાં સાધનો અને સુંદર યાજકો દ્વારા ત્યજાયેલી, સોમસવનનો સમય પૂરો થયા પછી શાંત થયેલી વેદી જેવી (સીતા).
2.114.9
गोष्ठमध्ये स्थितामार्त्तामचरन्तीं तृणं नवम् ।
गोवृषेण परित्यक्तां गवां पत्तिमिवोत्सुकाम् ॥ २.११४.९ ॥
ગૌશાળાની વચ્ચે ઊભેલી, દુઃખી, નવું ઘાસ ન ચરતી, બળદે છોડી દીધેલા ગાયોના ટોળા જેવી ઉત્સુક (સીતા).
2.114.10
प्रभाकराद्यैः सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिरिवोत्तमैः ।
वियुक्तां मणिभिर्जात्यैर्नवां मुक्तावलीमिव ॥ २.११४.१० ॥
તેજસ્વી, અતિ ચમકદાર ઉત્તમ જાતિનાં મણિઓથી છૂટી પડેલી નવી મોતીની માળા જેવી (સીતા).
2.114.11
सहसा चलितां स्थानान्महीं पुण्यक्षयाद्गताम् ।
संहृतद्युतिविस्तारां तारामिव दिवश्च्युताम् ॥ २.११४.११ ॥
પુણ્ય ક્ષીણ થવાથી અચાનક સ્થાનથી ડગી ભૂમિ પર પડેલી, તેજ અને વિસ્તાર સમેટાયેલી, આકાશથી ખરી પડેલા તારા જેવી (સીતા).
2.114.12
पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरनादिताम् ।
द्रुतदावाग्निविप्लुष्टां क्लान्तां वनलतामिव ॥ २.११४.१२ ॥
વસંતના અંતે ફૂલોથી બંધાયેલી, મદમસ્ત ભમરાઓના ગુંજારવથી ભરેલી, ઝડપથી ફેલાયેલા દાવાનળથી દાઝેલી, કરમાયેલી વનવેલ જેવી (સીતા).
2.114.13
सम्मूढनिगमां स्तब्धां संक्षिप्तविपणापणाम् ।
प्रच्छन्नशऺशिनक्षत्रां द्यामिवाम्बुधरैर्वृताम् ॥ २.११४.१३ ॥
વાદળોથી ઢંકાયેલા આકાશ જેવી, ચંદ્ર-તારા છુપાયેલા, વેપારી મંડળો મૂંઝાયેલા, બજારો અને દુકાનો બંધ — એ નગરી સ્તબ્ધ હતી.
2.114.14
क्षीणपानोत्तमैर्भिन्नैः शरावैरभिसंवृताम् ।
हतशौण्डामिवाकाशे पानभूमिमसंस्कृताम् ॥ २.११४.१४ ॥
આકાશમાં એક મદ્યાલય જેવી—ઉત્તમ પીણાં ખૂટી ગયેલાં, તૂટેલા પ્યાલા વિખરાયેલા, પીનારાઓ ઢળી પડેલા, અવ્યવસ્થિત પડેલી.
2.114.15
वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैः समावृताम् ।
उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतितामिव ॥ २.११४.१५ ॥
એક પરબ જેવી—ભૂમિ તૂટેલી અને નીચી, તૂટેલા વાસણોથી ઢંકાયેલી, પાણી વપરાઈ ગયેલું, ભાંગીને પડેલી.
2.114.16
विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम् ।
भूमौ बाणैर्विनिष्कृत्तां पतितां ज्यामिवायुधात् ॥ २.११४.१६ ॥
ધનુષ્યની દોરી જેવી—વિશાળ અને ફેલાયેલી, વીરોની પ્રત્યંચા ચઢાવેલી, બાણોથી કપાયેલી, શસ્ત્રમાંથી ભૂમિ પર પડેલી.
2.114.17
सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम् ।
निक्षिप्तभाण्डामुत्सृष्टां किशोरीमिव दुर्बलाम् ॥ २.११४.१७ ॥
એક યુવતી જેવી—અચાનક યુદ્ધકુશળ અશ્વારોહીએ ખેંચી લીધેલી, આભૂષણો ઉતારેલાં, ત્યજાયેલી અને દુર્બળ.
2.114.18
शुष्कतोयां महामत्स्यैः कूर्मैश्च बहुभिर्वृताम् ।
प्रभिन्नतटविस्तीर्णां वापीमिव हृतोत्पलाम् ॥ २.११४.१८ ॥
એક વાવ જેવી—પાણી સુકાયેલું, મોટી માછલીઓ અને ઘણાં કાચબાથી ઘેરાયેલી, તૂટેલા કાંઠાવાળી વિશાળ, કમળો હરી લેવાયેલાં.
2.114.19
पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम् ।
सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम् ॥ २.११४.१९ ॥
આનંદ વિનાના પુરુષની જેમ, અનુલેપન નિષેધાયેલી, શોકથી તપેલી, આભૂષણ વિનાની પાતળી દેહલતા.
2.114.20
प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम् ।
प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर्भास्करस्य प्रभामिव ॥ २.११४.२० ॥
વર્ષાઋતુમાં મેઘમંડળમાં ઊંડે પ્રવેશેલા સૂર્યની પ્રભા નીલ મેઘોથી ઢંકાયેલી હોય તેમ.
2.114.21
भरतस्तु रथस्थः सन् श्रीमान् दशरथात्मजः ।
वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.११४.२१ ॥
પણ રથમાં બેઠેલા શ્રીમાન દશરથપુત્ર ભરતે શ્રેષ્ઠ રથ હાંકતા સારથિને આ વાક્યો કહ્યાં.
2.114.22
किं नु खल्वद्य गम्भीरो मूर्च्छितो न निशम्यते ।
यथापुरमयोध्यायां गीतवादित्रनिस्वनः ॥ २.११४.२२ ॥
આજે પહેલાંની જેમ અયોધ્યામાં ગીત અને વાજિંત્રોનો ગંભીર ધ્વનિ કેમ સંભળાતો નથી?
2.114.23
वारुणीमदगन्धश्च माल्यगन्धश्च मूर्च्छितः ।
धूपितागरुगन्धश्च न प्रवाति समन्ततः ॥ २.११४.२३ ॥
વારુણીની મદગંધ, માળાની સુગંધ અને ધૂપમાં બળેલા અગરુની ગંધ હવે ચોતરફ ધીમે ધીમે વહેતી નથી.
2.114.24
यानप्रवरघोषश्च स्निग्धश्च हयनिस्वनः ।
प्रमत्तगजनादश्च महांश्च रथनिस्वनः ।
नेदानीं श्रूयते पुर्यामस्यां रामे विवासिते ॥ २.११४.२४ ॥
શ્રેષ્ઠ વાહનોનો ઘોષ, ઘોડાઓની મધુર હણહણાટી, મદમસ્ત હાથીઓની ગર્જના અને મોટા રથોનો અવાજ હવે આ નગરીમાં સંભળાતા નથી, રામ વનવાસે મોકલાયા પછી.
2.114.25
चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रजः ।
गते हि रामे तरुणाः सन्तप्ता नोपभुञ्जते ॥ २.११४.२५ ॥
ચંદન અને અગરુની સુગંધ તથા મૂલ્યવાન નવી માળાઓ, રામ ગયા હોવાથી દુઃખી યુવાનો હવે ભોગવતા નથી.
2.114.26
बहिर्यात्रां न गच्छन्ति चित्रमाल्यधरा नराः ।
नोत्सवाः सम्प्रवर्त्तन्ते रामशोकार्दिते पुरे ॥ २.११४.२६ ॥
રંગબેરંગી માળાઓ પહેરેલા લોકો નગરની બહાર યાત્રાએ જતા નથી; રામના શોકથી પીડિત આ નગરમાં ઉત્સવો થતા નથી.
2.114.27
सह नूनं मम भ्रात्रा पुरस्यास्यद्युतिर्गता ।
नहि राजत्ययोध्येयं सासारेवार्जुनी क्षपा ॥ २.११४.२७ ॥
મારા ભાઈની સાથે આ નગરની કાંતિ પણ ચોક્કસ ચાલી ગઈ છે; આ અયોધ્યા વરસાદવાળી ઉજ્જવળ રાત્રિની જેમ ઝળહળતી નથી.
2.114.28
कदा नु खलु मे भ्राता महोत्सव इवागतः ।
जनयिष्यत्ययोध्यायां हर्षं ग्रीष्म इवाम्बुदः ॥ २.११४.२८ ॥
મારો ભાઈ મહોત્સવની જેમ ક્યારે પાછો આવશે? ઉનાળામાં મેઘની જેમ તે અયોધ્યામાં હર્ષ ઉપજાવશે.
2.114.29
तरुणैश्चारुवेषैश्च नरैरुन्नतगामिभिः ।
सम्पतद्भिरयोध्यायां नाभिभान्ति महापथाः ॥ २.११४.२९ ॥
સુંદર વેશ ધારણ કરીને ઊંચી ચાલે ચાલતા યુવાનો અને અન્ય લોકો અવરજવર કરતા હોવા છતાં અયોધ્યાના મહામાર્ગો શોભતા નથી.
2.114.30
एवं बहुविधं जल्पन् विवेश वसतिं पितुः ।
तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहामिव ॥ २.११४.३० ॥
આ રીતે અનેક પ્રકારે વિલાપ કરતાં તેઓ પિતાના નિવાસમાં પ્રવેશ્યા; નરેન્દ્ર વિનાનું તે નિવાસ સિંહ વિનાની ગુફા જેવું હતું.
2.114.31
तदा तदन्तःपुरमुज्झितप्रभं सुरैरिवोत्सृष्टमभास्करं दिनम् ।
निरीक्ष्य सर्वन्तु विविक्तमात्मवान् मुमोच बाष्पं भरतः सुदुःखितः ॥ २.११४.३१ ॥
ત્યારે પ્રભા ગુમાવેલું એ અંતઃપુર, દેવતાઓએ સૂર્ય વિના છોડેલા દિવસ જેવું સૂનું જોઈને, આત્મસંયમી ભરત અત્યંત દુઃખી થઈ આંસુ સારવા લાગ્યા.