వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.114.1
स्त्रिग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान् प्रभुः ।
अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः ॥ २.११४.१ ॥
మృదువైన, గంభీరమైన ధ్వని చేసే రథంపై వచ్చిన మహాయశస్వి ప్రభువు భరతుడు వేగంగా అయోధ్యలో ప్రవేశించాడు.
2.114.2
बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम् ।
तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव ॥ २.११४.२ ॥
పిల్లులు, గుడ్లగూబలు తిరుగుతూ, మనుషులు ఏనుగులు దాగి ఉన్న, చీకటితో కొట్టబడిన, నల్లని, వెలుగులేని రాత్రిలా.
2.114.3
राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम् ।
ग्रहेणाभ्युत्थिते नैकां रोहिणीमिव पीडिताम् ॥ २.११४.३ ॥
రాహువుకు శత్రువైన చంద్రుని ప్రియ పత్ని, శోభతో ప్రకాశించే కాంతి కలది; గ్రహం ఎదురుగా లేవగా పీడితురాలైన రోహిణిలా.
2.114.4
अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां धर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् ।
लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव ॥ २.११४.४ ॥
కొంచెం వేడిగా, కలతపడిన నీరు కలది, వేడికి పక్షులు మాడిపోయిన, చేపలు మొసళ్ళు దాగిన, సన్నని పర్వత నదిలా.
2.114.5
विधूमामिव हेमाभामध्वराग्नेः समुत्थिताम् ।
हविरभ्युक्षितां पश्चात् शिखां विप्रलयं गताम् ॥ २.११४.५ ॥
పొగలేని, బంగారు కాంతి కలిగిన, యజ్ఞాగ్ని జ్వాల లేచి, తరువాత హవిస్సుతో తడిపి, ఆరిపోయిన దానిలా.
2.114.6
विध्वस्तकवचां रुग्णजवाजिरथध्वजाम् ।
हतप्रवीरामापन्नां चमूमिव महाहवे ॥ २.११४.६ ॥
కవచాలు ముక్కలైన, గుర్రాలు రథాలు ధ్వజాలు విరిగిన, వీరులు హతులైన, ఆపదలో పడిన, మహాయుద్ధంలో సేనలా.
2.114.7
सफेना सस्वना भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम् ।
प्रशान्तमारुतोद्घातां जलोर्मिमिव निस्वनाम् ॥ २.११४.७ ॥
నురుగుతో, ధ్వనితో సముద్రం నుండి లేచిన, గాలి శాంతించిన తర్వాత ఎగసే నీటి అలలా ధ్వనించే (సీత).
2.114.8
त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैरभिरूपैश्च याजकैः ।
सुत्याकाले विनिर्वृत्ते वेदिं गतरवामिव ॥ २.११४.८ ॥
యజ్ఞ సామగ్రితో, అందమైన యాజకులతో విడువబడి, సోమయాగ సమయం ముగిసిన తర్వాత శబ్దం ఆగిపోయిన వేదిక వలె (సీత).
2.114.9
गोष्ठमध्ये स्थितामार्त्तामचरन्तीं तृणं नवम् ।
गोवृषेण परित्यक्तां गवां पत्तिमिवोत्सुकाम् ॥ २.११४.९ ॥
గోశాల మధ్యలో నిలిచి, బాధపడుతూ, కొత్త గడ్డి మేయకుండా, ఎద్దు విడిచిపెట్టిన ఆవుల మందలా ఆతురతతో (సీత).
2.114.10
प्रभाकराद्यैः सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिरिवोत्तमैः ।
वियुक्तां मणिभिर्जात्यैर्नवां मुक्तावलीमिव ॥ २.११४.१० ॥
ప్రకాశించే, అత్యంత మెరిసే ఉత్తమ జాతి మణుల నుండి విడిపోయిన కొత్త ముత్యాల హారంలా (సీత).
2.114.11
सहसा चलितां स्थानान्महीं पुण्यक्षयाद्गताम् ।
संहृतद्युतिविस्तारां तारामिव दिवश्च्युताम् ॥ २.११४.११ ॥
పుణ్యం క్షీణించడం వల్ల అకస్మాత్తుగా స్థానం నుండి కదిలి భూమిపైకి జారిన, కాంతి విస్తారం ముడుచుకున్న, స్వర్గం నుండి రాలిన నక్షత్రంలా (సీత).
2.114.12
पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरनादिताम् ।
द्रुतदावाग्निविप्लुष्टां क्लान्तां वनलतामिव ॥ २.११४.१२ ॥
వసంతం చివరలో పూలతో ముడిపడిన, మత్తెక్కిన తుమ్మెదల ధ్వనితో నిండిన, వేగంగా వ్యాపించిన అడవి మంటతో కాలిపోయిన, వాడిపోయిన అడవి తీగలా (సీత).
2.114.13
सम्मूढनिगमां स्तब्धां संक्षिप्तविपणापणाम् ।
प्रच्छन्नशऺशिनक्षत्रां द्यामिवाम्बुधरैर्वृताम् ॥ २.११४.१३ ॥
మేఘాలతో కప్పబడిన ఆకాశంలా, చంద్రతారలు మరుగైపోయి, వ్యాపారి సంఘాలు కలతచెంది, అంగళ్లు దుకాణాలు మూతపడి, ఆ నగరం నిశ్చలమైపోయింది.
2.114.14
क्षीणपानोत्तमैर्भिन्नैः शरावैरभिसंवृताम् ।
हतशौण्डामिवाकाशे पानभूमिमसंस्कृताम् ॥ २.११४.१४ ॥
ఆకాశంలో ఒక మద్యశాల వలె—ఉత్తమ పానీయాలు ఖాళీ అయి, పగిలిన పాత్రలు చెల్లాచెదురై, తాగుబోతులు నేలకూలి, సంస్కారం లేకుండా పడి ఉన్నట్టు.
2.114.15
वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैः समावृताम् ।
उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतितामिव ॥ २.११४.१५ ॥
ఒక చలివేంద్రం వలె—నేల పగిలి పల్లమై, విరిగిన పాత్రలతో కప్పబడి, నీరు వాడేసి, కూలిపోయి పడి ఉన్నట్టు.
2.114.16
विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम् ।
भूमौ बाणैर्विनिष्कृत्तां पतितां ज्यामिवायुधात् ॥ २.११४.१६ ॥
ధనుస్సు తాడులా—విశాలంగా విస్తరించి, వీరుల నారి బిగించబడి, బాణాలతో తెగి, ఆయుధం నుండి నేలపై పడినట్టు.
2.114.17
सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम् ।
निक्षिप्तभाण्डामुत्सृष्टां किशोरीमिव दुर्बलाम् ॥ २.११४.१७ ॥
ఒక యువతి వలె—అకస్మాత్తుగా యుద్ధనిపుణుడైన అశ్వారోహి చేత తీసుకెళ్లబడి, ఆభరణాలు దించబడి, విడిచిపెట్టబడి, బలహీనంగా.
2.114.18
शुष्कतोयां महामत्स्यैः कूर्मैश्च बहुभिर्वृताम् ।
प्रभिन्नतटविस्तीर्णां वापीमिव हृतोत्पलाम् ॥ २.११४.१८ ॥
ఒక మెట్ల బావి వలె—నీరు ఎండి, పెద్ద చేపలు, అనేక తాబేళ్లతో చుట్టబడి, విరిగిన గట్లతో విశాలమై, కమలాలు అపహరించబడినట్టు.
2.114.19
पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम् ।
सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम् ॥ २.११४.१९ ॥
సంతోషం లేని పురుషుని వలె, అనులేపనాలు నిషేధించబడినదై, శోకంతో తపించినదై, ఆభరణాలు లేని సన్నని దేహలతగా ఉన్నది.
2.114.20
प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम् ।
प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर्भास्करस्य प्रभामिव ॥ २.११४.२० ॥
వర్షాకాలంలో మేఘమండలంలో లోతుగా ప్రవేశించిన సూర్యుని కాంతి నల్లని మేఘాలచే కప్పబడినట్లుగా.
2.114.21
भरतस्तु रथस्थः सन् श्रीमान् दशरथात्मजः ।
वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.११४.२१ ॥
అయితే రథంపై ఉన్న శ్రీమంతుడైన దశరథ కుమారుడు భరతుడు, శ్రేష్ఠమైన రథాన్ని నడుపుతున్న సారథితో ఈ మాటలు పలికాడు.
2.114.22
किं नु खल्वद्य गम्भीरो मूर्च्छितो न निशम्यते ।
यथापुरमयोध्यायां गीतवादित्रनिस्वनः ॥ २.११४.२२ ॥
ఇవాళ ఎందుకు గంభీరమైన, మందమైన గీత-వాద్య ధ్వని మునుపటిలా అయోధ్యలో వినబడటం లేదు?
2.114.23
वारुणीमदगन्धश्च माल्यगन्धश्च मूर्च्छितः ।
धूपितागरुगन्धश्च न प्रवाति समन्ततः ॥ २.११४.२३ ॥
వారుణీ మద్యగంధం, పూలమాల సుగంధం, ధూపంలో కాల్చిన అగరు గంధం కూడా ఇప్పుడు అన్నిచోట్లా మందంగా వీయడం లేదు.
2.114.24
यानप्रवरघोषश्च स्निग्धश्च हयनिस्वनः ।
प्रमत्तगजनादश्च महांश्च रथनिस्वनः ।
नेदानीं श्रूयते पुर्यामस्यां रामे विवासिते ॥ २.११४.२४ ॥
శ్రేష్ఠ యానాల ఘోష, గుర్రాల మృదు ధ్వని, మదించిన ఏనుగుల గర్జన, గొప్ప రథాల ధ్వని ఇప్పుడు ఈ నగరంలో వినబడటం లేదు, రాముడు వనవాసానికి పంపబడిన తర్వాత.
2.114.25
चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रजः ।
गते हि रामे तरुणाः सन्तप्ता नोपभुञ्जते ॥ २.११४.२५ ॥
చందనం, అగరు పరిమళాలను, విలువైన నూతన పూలమాలలను కూడా రాముడు వెళ్లిపోయినందున దుఃఖితులైన యువకులు ఇప్పుడు అనుభవించరు.
2.114.26
बहिर्यात्रां न गच्छन्ति चित्रमाल्यधरा नराः ।
नोत्सवाः सम्प्रवर्त्तन्ते रामशोकार्दिते पुरे ॥ २.११४.२६ ॥
రంగురంగుల మాలలు ధరించిన జనులు నగరం వెలుపల యాత్రకు వెళ్లరు; రాముని శోకంతో పీడితమైన ఈ నగరంలో ఉత్సవాలు జరగడం లేదు.
2.114.27
सह नूनं मम भ्रात्रा पुरस्यास्यद्युतिर्गता ।
नहि राजत्ययोध्येयं सासारेवार्जुनी क्षपा ॥ २.११४.२७ ॥
నా సోదరునితో పాటు ఈ నగరపు ప్రకాశం కూడా నిశ్చయంగా వెళ్లిపోయింది; ఈ అయోధ్య వర్షంతో కూడిన తెల్లని రాత్రిలా ప్రకాశించడం లేదు.
2.114.28
कदा नु खलु मे भ्राता महोत्सव इवागतः ।
जनयिष्यत्ययोध्यायां हर्षं ग्रीष्म इवाम्बुदः ॥ २.११४.२८ ॥
నా సోదరుడు గొప్ప ఉత్సవంలా ఎప్పుడు తిరిగి వస్తాడో! వేసవిలో మేఘం వలె అతడు అయోధ్యలో ఆనందాన్ని కలిగిస్తాడు.
2.114.29
तरुणैश्चारुवेषैश्च नरैरुन्नतगामिभिः ।
सम्पतद्भिरयोध्यायां नाभिभान्ति महापथाः ॥ २.११४.२९ ॥
చక్కటి వస్త్రాలు ధరించి ఠీవిగా నడిచే యువకులు, ఇతర జనులు సంచరిస్తున్నా అయోధ్య మహావీధులు ప్రకాశించడం లేదు.
2.114.30
एवं बहुविधं जल्पन् विवेश वसतिं पितुः ।
तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहामिव ॥ २.११४.३० ॥
ఇలా అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ వారు తండ్రి నివాసంలో ప్రవేశించారు; రాజు (రాముడు) లేని ఆ నివాసం సింహం లేని గుహలా ఉంది.
2.114.31
तदा तदन्तःपुरमुज्झितप्रभं सुरैरिवोत्सृष्टमभास्करं दिनम् ।
निरीक्ष्य सर्वन्तु विविक्तमात्मवान् मुमोच बाष्पं भरतः सुदुःखितः ॥ २.११४.३१ ॥
అప్పుడు కాంతి కోల్పోయిన అంతఃపురాన్ని, దేవతలచే సూర్యుడు విడువబడిన రోజులా ఉన్న ఆ నిర్జన భవనాన్ని చూసి, ఆత్మసంయమం గల భరతుడు మిక్కిలి దుఃఖించి కన్నీరు కార్చాడు.