વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.117.1
राघवस्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् ।
न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा ॥ २.११७.१ ॥
તપસ્વીઓ ગયા પછી, રાઘવે વિચારતાં, ઘણા કારણોસર ત્યાં રહેવાનું પસંદ ન કર્યું.
2.117.2
इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः ।
सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः ॥ २.११७.२ ॥
અહીં મેં ભરતને, માતાઓને અને નગરજનોને જોયા; તેમની એ સ્મૃતિ મને નિત્ય શોક કરાવે છે.
2.117.3
स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः ।
हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्द्दः कृतो भृशम् ॥ २.११७.३ ॥
તે મહાત્માની સેનાની છાવણીથી અને ઘોડા, હાથી તથા તેમના મળથી ત્યાં ભારે વિનાશ થયો હતો.
2.117.4
तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः ।
प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः ॥ २.११७.४ ॥
તેથી આપણે બીજે જઈએ એમ નક્કી કરીને રાઘવ, વૈદેહી અને લક્ષ્મણ સાથે પ્રસ્થાન કર્યું.
2.117.5
सो ऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः ।
तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत् प्रत्यपद्यत ॥ २.११७.५ ॥
મહાયશસ્વી તેમણે અત્રિના આશ્રમે પહોંચીને તેમને વંદન કર્યા; ભગવાન અત્રિએ પણ તેમને પુત્રની જેમ સ્વીકાર્યા.
2.117.6
स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमस्य सुसत्कृतम् ।
सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत् ॥ २.११७.६ ॥
પોતે આતિથ્યનો આદેશ આપી સર્વ સત્કાર કરાવ્યો, અને સૌમિત્રિ તથા મહાભાગા સીતાને પણ સારી રીતે સાંત્વન આપ્યું.
2.117.7
पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम् ।
सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः ॥ २.११७.७ ॥
ધર્મજ્ઞ અને સર્વભૂતહિતમાં રત તેમણે પાસે આવેલી, વૃદ્ધ અને સત્કારાયેલી પત્નીને બોલાવીને સાંત્વન આપ્યું.
2.117.8
अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ।
प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः ।
रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ २.११७.८ ॥
"મહાભાગ્યવતી, તાપસી અને ધર્મચારિણી અનસૂયાને વૈદેહી સ્વીકારો" એમ ઋષિશ્રેષ્ઠે કહ્યું; અને રામને તે ધર્મચારિણી તાપસીનો પરિચય આપ્યો.
2.117.9
दशवर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ।
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्त्तिता ॥ २.११७.९ ॥
દસ વર્ષ સુધી વરસાદ વિના લોક સતત બળતો રહ્યો; જેમણે મૂળ અને ફળ ઉત્પન્ન કર્યાં અને જાહ્નવી (ગંગા)ને પ્રવાહિત કરી—
2.117.10
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ।
दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत्तपः ॥ २.११७.१० ॥
ઉગ્ર તપથી યુક્ત અને નિયમોથી અલંકૃત તેમણે દસ હજાર વર્ષ મહાન તપ કર્યું.
2.117.11
अनसूया व्रतैः स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्त्तिताः ।
देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रिः सेयं मातेव ते ऽनघ ॥ २.११७.११ ॥
અનસૂયા વ્રતોથી શુદ્ધ થઈ; વિઘ્નો દૂર કરાયાં. દેવકાર્ય માટે ઉતાવળથી દસ રાત્રિઓને એક રાત્રિ બનાવનાર તે જ આ છે—હે નિષ્પાપ, આ તમારી માતા સમાન છે.
2.117.12
तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्य्यां यशस्विनीम् ।
अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा ।
अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता ॥ २.११७.१२ ॥
બધા જીવો દ્વારા નમસ્કારને યોગ્ય, યશસ્વિની, વૃદ્ધા અને સદા ક્રોધરહિત એવાં તેમની પાસે વૈદેહી જાય; જેઓ પોતાનાં કર્મોથી લોકમાં 'અનસૂયા' તરીકે ખ્યાતિ પામ્યાં છે.
2.117.13
एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः ।
सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम् ॥ २.११७.१३ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા તે ઋષિને 'એમ જ' કહીને રાઘવે ધર્મજ્ઞા સીતાને આ ઉત્તમ વચન કહ્યું.
2.117.14
राजपुत्रि श्रुतं त्वेतन्मुनेरस्य समीरितम् ।
श्रेयोर्थमात्मनः श्रीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम् ॥ २.११७.१४ ॥
રાજકુમારી, આ મુનિએ કહેલું તમે સાંભળ્યું છે; પોતાના કલ્યાણ માટે જલદી તે તપસ્વિનીની પાસે જાઓ.
2.117.15
सीता त्वेतद्वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः ।
तामत्रिपत्नीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली ॥ २.११७.१५ ॥
રાઘવનું હિત ઇચ્છતા આ વચન સાંભળીને સીતા ધર્મજ્ઞા અત્રિપત્ની પાસે મૈથિલી ગયાં.
2.117.16
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डरमूर्द्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गी प्रवाते कदली यथा ॥ २.११७.१६ ॥
શિથિલ, કરચલીઓવાળાં, વૃદ્ધ, ઘડપણથી સફેદ વાળવાળાં, સતત કંપતાં અંગોવાળાં — પવનમાં કેળના છોડ જેવાં.
2.117.17
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयदव्यग्रा स्वनाम समुदाहरत् ॥ २.११७.१७ ॥
તે મહાભાગ્યવતી, પતિવ્રતા અનસૂયાને સીતાએ શાંત મનથી પ્રણામ કર્યા અને પોતાનું નામ લઈને પરિચય આપ્યો.
2.117.18
अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् ।
बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ॥ २.११७.१८ ॥
વૈદેહીએ એ નિર્દોષ તાપસીને પ્રણામ કર્યા અને આનંદથી હાથ જોડીને તેમના કુશળ-ક્ષેમ પૂછ્યાં.
2.117.19
ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् ।
सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ॥ २.११७.१९ ॥
ત્યારે મહાભાગ્યવતી અને ધર્માચરણ કરનારી સીતાને જોઈને, આનંદથી ધીરજ આપતાં તેમણે કહ્યું — "સદ્ભાગ્યે તું ધર્મને જ જોઈ રહી છે."
2.117.20
त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धिं च भामिनि ।
अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ॥ २.११७.२० ॥
હે સીતા! હે ભામિની! સ્વજનો, માન અને ઐશ્વર્ય છોડીને, વનમાં રોકાયેલા રામને તું અનુસરે છે — એ સદ્ભાગ્ય છે.
2.117.21
नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः ।
यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः ॥ २.११७.२१ ॥
નગરમાં રહે કે વનમાં, પાપી હોય કે શુભ — જે સ્ત્રીઓનો પતિ પ્રિય છે, તેમને મહાન ઉન્નત લોક મળે છે.
2.117.22
दुःशीलः कामवृत्तो वा धनैवा परिवर्जितः ।
स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः ॥ २.११७.२२ ॥
દુઃશીલ હોય, કામવશ હોય કે ધનહીન હોય — આર્ય સ્વભાવવાળી સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ પરમ દેવતા છે.
2.117.23
नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् ।
सर्वत्रयोग्यं वैदेहि तपःकृतमिवाव्ययम् ॥ २.११७.२३ ॥
હે વૈદેહી! વિચારતાં આનાથી શ્રેષ્ઠ બાંધવ મને દેખાતો નથી — તે સર્વત્ર યોગ્ય છે; તપથી રચાયેલા અવિનાશી જેવો.
2.117.24
न त्वेनमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्स्त्रियः ।
कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथा श्चरन्ति याः ॥ २.११७.२४ ॥
જેઓ પતિના ગુણ અને દોષ સમજતી નથી, જેમનું હૃદય ફક્ત કામની વાતો સાંભળવા ઇચ્છે છે, અને પતિને સ્વામી માનીને પણ જે આમતેમ ભટકે છે, એવી અસત્ સ્ત્રીઓ.
2.117.25
प्राप्नुवन्त्ययशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि ।
अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः ॥ २.११७.२५ ॥
હે મૈથિલી, એવી સ્ત્રીઓ અકાર્યના વશમાં પડીને અપયશ અને ધર્મભ્રંશ પામે છે.
2.117.26
त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्टलोकपरावराः ।
स्त्रियः स्वग चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ॥ २.११७.२६ ॥
પરંતુ તારા જેવી સ્ત્રીઓ, ગુણોથી યુક્ત અને લોકના ઊંચનીચને જાણનારી, ધર્મ કરનારાઓની જેમ સ્વર્ગે જશે.
2.117.27
तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी ।
भवस्व भर्त्तुः सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च ततः समाप्स्यसि ॥ २.११७.२७ ॥
તેથી તું પતિને અનુસરનારી સતી થા, પતિવ્રતાઓના આચારનું પાલન કર, પતિની સહધર્મચારિણી થા; તો તું યશ અને ધર્મ બંને પ્રાપ્ત કરીશ.