वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.117.1
राघवस्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् ।
न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा ॥ २.११७.१ ॥
तपस्वी निघून गेल्यानंतर, राघवाने विचार करीत, अनेक कारणांमुळे तिथे राहणे पसंत केले नाही.
2.117.2
इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः ।
सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः ॥ २.११७.२ ॥
इथे मी भरताला, मातांना आणि नागरिकांना पाहिले; त्यांची ती आठवण मला नित्य शोक करायला लावते.
2.117.3
स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः ।
हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्द्दः कृतो भृशम् ॥ २.११७.३ ॥
त्या महात्म्याच्या सैन्याच्या छावणीमुळे आणि घोडे, हत्ती व त्यांच्या विष्ठेमुळे तिथे मोठी नासधूस झाली.
2.117.4
तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः ।
प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः ॥ २.११७.४ ॥
म्हणून आपण दुसरीकडे जाऊ असे ठरवून राघव वैदेही आणि लक्ष्मणासह निघाला.
2.117.5
सो ऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः ।
तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत् प्रत्यपद्यत ॥ २.११७.५ ॥
महायशस्वी त्याने अत्रीच्या आश्रमात पोहोचून त्यांना वंदन केले; भगवान अत्रींनीही त्याचा पुत्राप्रमाणे स्वीकार केला.
2.117.6
स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमस्य सुसत्कृतम् ।
सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत् ॥ २.११७.६ ॥
स्वतः आतिथ्याची आज्ञा देऊन सर्व काही उत्तम सत्कारले, आणि सौमित्री व महाभाग्यवती सीता यांचेही चांगले सांत्वन केले.
2.117.7
पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम् ।
सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः ॥ २.११७.७ ॥
धर्मज्ञ आणि सर्वभूतहितात रत असलेल्या त्यांनी जवळ आलेल्या, वृद्ध आणि सत्कारलेल्या आपल्या पत्नीला बोलावून सांत्वन दिले.
2.117.8
अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ।
प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः ।
रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ २.११७.८ ॥
"महाभाग्यवती, तापसी आणि धर्माचरण करणारी अनसूया हिचा वैदेहीने स्वीकार करावा" असे ऋषिश्रेष्ठ म्हणाले; आणि रामाला त्या धर्मचारिणी तापसीची ओळख करून दिली.
2.117.9
दशवर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ।
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्त्तिता ॥ २.११७.९ ॥
दहा वर्षे पावसाच्या अभावी लोक सतत जळत असताना, जिच्या योगाने मूळे आणि फळे निर्माण झाली आणि जाह्नवी (गंगा) वाहू लागली—
2.117.10
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ।
दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत्तपः ॥ २.११७.१० ॥
उग्र तपाने युक्त आणि नियमांनी अलंकृत असलेल्या त्यांनी दहा हजार वर्षे महान तप केले.
2.117.11
अनसूया व्रतैः स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्त्तिताः ।
देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रिः सेयं मातेव ते ऽनघ ॥ २.११७.११ ॥
अनसूया व्रतांनी शुद्ध झाली; विघ्ने दूर झाली. देवकार्यासाठी त्वरेने दहा रात्री एक रात्र करणारी तीच ही—हे निष्पाप, ही तुझ्यासाठी मातेसारखी आहे.
2.117.12
तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्य्यां यशस्विनीम् ।
अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा ।
अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता ॥ २.११७.१२ ॥
सर्व प्राण्यांनी नमस्कार करण्यायोग्य, यशस्विनी, वृद्ध आणि सदैव क्रोधरहित अशा तिच्याकडे वैदेही जावो; जी आपल्या कर्मांनी लोकात 'अनसूया' नावाने प्रसिद्ध झाली आहे.
2.117.13
एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः ।
सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम् ॥ २.११७.१३ ॥
असे बोलणाऱ्या त्या ऋषींना 'तसेच करू' असे म्हणून राघवाने धर्मज्ञ सीतेला हे उत्तम वचन सांगितले.
2.117.14
राजपुत्रि श्रुतं त्वेतन्मुनेरस्य समीरितम् ।
श्रेयोर्थमात्मनः श्रीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम् ॥ २.११७.१४ ॥
राजकन्ये, या मुनींनी सांगितलेले तू ऐकलेस; स्वतःच्या कल्याणासाठी लवकर त्या तपस्विनीकडे जा.
2.117.15
सीता त्वेतद्वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः ।
तामत्रिपत्नीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली ॥ २.११७.१५ ॥
रामाचे हित इच्छिणारे हे बोलणे ऐकून सीता धर्मज्ञ अत्रिपत्नीकडे मैथिली गेली.
2.117.16
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डरमूर्द्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गी प्रवाते कदली यथा ॥ २.११७.१६ ॥
शिथिल, सुरकुतलेली, वृद्ध, वार्धक्याने पांढऱ्या केसांची, सतत थरथरणाऱ्या अंगांची — वाऱ्यात केळीच्या झाडासारखी.
2.117.17
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयदव्यग्रा स्वनाम समुदाहरत् ॥ २.११७.१७ ॥
त्या महाभागी, पतिव्रता अनसूयेला सीतेने शांत मनाने वंदन केले आणि आपले नाव सांगून ओळख दिली.
2.117.18
अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् ।
बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ॥ २.११७.१८ ॥
वैदेहीने त्या निर्दोष तापसीला नमस्कार केला आणि आनंदाने हात जोडून तिची खुशाली विचारली.
2.117.19
ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् ।
सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ॥ २.११७.१९ ॥
तेव्हा महाभागा आणि धर्माचरण करणाऱ्या सीतेला पाहून, आनंदाने तिला धीर देत ती म्हणाली — "सुदैवाने तू धर्माकडेच पाहतेस."
2.117.20
त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धिं च भामिनि ।
अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ॥ २.११७.२० ॥
हे सीते! हे भामिनी! नातेवाईक, मान आणि ऐश्वर्य सोडून, वनात अडवलेल्या रामाचा तू अनुसरण करतेस — हे सुदैव आहे.
2.117.21
नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः ।
यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः ॥ २.११७.२१ ॥
नगरात असो वा वनात, पापी असो वा शुभ — ज्या स्त्रियांना पती प्रिय आहे, त्यांना महान उन्नत लोक प्राप्त होतात.
2.117.22
दुःशीलः कामवृत्तो वा धनैवा परिवर्जितः ।
स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः ॥ २.११७.२२ ॥
दुःशील असो, कामासक्त असो वा धनहीन असो — आर्य स्वभावाच्या स्त्रियांसाठी पतीच परम दैवत आहे.
2.117.23
नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् ।
सर्वत्रयोग्यं वैदेहि तपःकृतमिवाव्ययम् ॥ २.११७.२३ ॥
हे वैदेही! विचार केल्यास यापेक्षा श्रेष्ठ बांधव मला दिसत नाही — तो सर्वत्र योग्य आहे; तपश्चर्येने घडवलेल्या अविनाशी वस्तूप्रमाणे.
2.117.24
न त्वेनमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्स्त्रियः ।
कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथा श्चरन्ति याः ॥ २.११७.२४ ॥
पतीचे गुण व दोष जाणत नाहीत, ज्यांचे मन केवळ वासनेच्या बोलण्याकडे ओढले जाते, पतीलाच धनी मानूनही जे इकडे तिकडे फिरतात, अशा दुष्ट स्त्रिया.
2.117.25
प्राप्नुवन्त्ययशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि ।
अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः ॥ २.११७.२५ ॥
हे मैथिली, अशा स्त्रिया अकार्याच्या अधीन होऊन अपकीर्ती व धर्मभ्रंश पावतात.
2.117.26
त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्टलोकपरावराः ।
स्त्रियः स्वग चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ॥ २.११७.२६ ॥
परंतु तुझ्यासारख्या स्त्रिया, गुणसंपन्न आणि लोकाचे उच्च-नीच जाणणाऱ्या, धर्माचरण करणाऱ्यांप्रमाणे स्वर्गाला जातील.
2.117.27
तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी ।
भवस्व भर्त्तुः सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च ततः समाप्स्यसि ॥ २.११७.२७ ॥
म्हणून तू अशी पतीला अनुसरणारी सती हो, पतिव्रतांच्या आचाराचे पालन कर, पतीची सहधर्मचारिणी हो; त्यामुळे तुला यश आणि धर्म दोन्ही प्राप्त होतील.