ヴァールミーキのラーマーヤナ · サルガ 2.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.12.1
ततः श्रुत्वा महाराजः कैकेय्या दारुणं वचः।
चिन्तामभिसमापेदे मुहूर्तं प्रतताप च ॥ २.१२.१ ॥
そのとき大王はカイケーイーの厳しい言葉を聞き、憂いに沈み、しばしの間苦しみ悶えた。
2.12.2
किं नु मेऽयं दिवास्वप्नश्चित्तमोहोऽपि वा मम।
अनुभूतोपसर्गो वा मनसो वाप्युपद्रवः ॥ २.१२.२ ॥
これは私の白昼夢だろうか。心の迷いだろうか。身に降りかかった災いだろうか。それとも心の乱れだろうか。
2.12.3
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां कैकेयीवाक्यतापितः ॥ २.१२.३ ॥
そのあとカイケーイーの言葉に苦しめられながら、彼は意識を取り戻した。
2.12.4
व्यथितो विक्लवश्चैव व्याघ्रीं दृष्ट्वा यथा मृगः।
असंवृतायामासीनो जगत्यां दीर्घमुच्छ्वसन् ॥ २.१२.४ ॥
雌虎を見た鹿のように苦しみ途方に暮れ、むき出しの地面に座り、深くため息をついた。
2.12.5
मण्डले पन्नगो रुद्धो मन्त्रैरिव महाविषः।
अहो धिगिति सामर्षो वाचमुक्त्वा नराधिपः ॥ २.१२.५ ॥
呪文に縛られて蜷局を巻いた猛毒の蛇のように、人の王は怒りをこめて「ああ、恥ずべきことだ！」と言った。
2.12.6
मोहम् आपेदिवान् भूयः शोकोपहतचेतनः।
चिरेण तु नृपः संज्ञां प्रतिलभ्य सुदुःखितः ॥ २.१२.६ ॥
悲しみに意識を打ちのめされた王は再び気を失った。長い時を経てようやく意識を取り戻し、王は深く悲嘆した。
2.12.7
कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धो निर्दहन्निव तेजसा।
नृशंसे दुष्टचारित्रे कुलस्यास्य विनाशिनि ॥ २.१२.७ ॥
怒りに満ちた王は、己の威光で焼き尽くすかのように、カイケーイーに言った。残酷で、邪悪な振る舞いの女よ、この家系を滅ぼす者よ！
2.12.8
किं कृतं तव रामेण पापे पापं मयापि वा।
सदा ते जननीतुल्यां वृत्तिं वहति राघवः ॥ २.१२.८ ॥
罪深い女よ、ラーマがお前に何をしたというのか。あるいは私がどんな罪を犯したというのか。ラーガヴァはいつもお前に母に対するような振る舞いを示しているのだ。
2.12.9
तस्यैवं त्वमनर्थाय किंनिमित्तमिहोद्यता।
त्वं मयाऽऽत्मविनाशाय भवनं स्वं निवेशिता ॥ २.१२.९ ॥
彼に対してそのような災いを、どんな理由でお前はここで企てたのか。私自身が、自らの破滅のためにお前を自分の館に迎え入れ、住まわせたのだ。
2.12.10
अविज्ञानान्नृपसुता व्याला तीक्ष्णविषा यथा।
जीवलोको यदा सर्वो रामस्याह गुणस्तवम् ॥ २.१२.१० ॥
王女よ、無知から鋭い毒をもつ蛇に触れるように、生きとし生けるもの全てがラーマの徳を讃えているというのに……
2.12.11
अपराधं कमुद्दिश्य त्यक्ष्यामीष्टमहं सुतम्।
कौसल्यां च सुमित्रां च त्यजेयमपि वा श्रियम् ॥ २.१२.११ ॥
どんな過ちを理由に、私は愛する息子を捨てるというのか。カウサリヤーとスミトラーを、あるいは富そのものさえも捨てることがあろうか。
2.12.12
जीवितं चात्मनो रामं न त्वेव पितृवत्सलम्।
परा भवति मे प्रीतिर्दृष्ट्वा तनयमग्रजम् ॥ २.१२.१२ ॥
私自身の命は捨てることがあるかもしれない。しかし父を慕うラーマを捨てることはない。長子を見ることこそ、私にとって無上の喜びなのだ。
2.12.13
अपश्यतस्तु मे रामं नष्टं भवति चेतनम्।
तिष्ठेल्लोको विना सूर्यं सस्यं वा सलिलं विना ॥ २.१२.१३ ॥
ラーマを見なければ、私の意識は失われる。太陽なしに世界が保たれようか、水なしに作物が育とうか。
2.12.14
न तु रामं विना देहे तिष्ठेत्तु मम जीवितम्।
तदलं त्यज्यतामेष निश्चयः पापनिश्चये ॥ २.१२.१४ ॥
ラーマなしに、私の命はこの身体に留まらない。もうよい、この悪しき決意を捨てよ。
2.12.15
अपि ते चरणौ मूर्ध्ना स्पृशाम्येष प्रसीद मे।
किमर्थं चिन्तितं पापे त्वया परमदारुणम् ॥ २.१२.१५ ॥
あなたの足に頭をつけます。どうか私を憐れんでください。罪深き者よ、なぜそのような残酷なことを考えたのか。
2.12.16
अथ जिज्ञाससे मां त्वं भरतस्य प्रियाप्रिये।
अस्तु यत्तत्त्वया पूर्वं व्याहृतं राघवं प्रति ॥ २.१२.१६ ॥
今あなたは、私がバラタにとって愛しい者か憎い者かを尋ねたいのだ。先にラーガヴァについて言ったとおりにせよ。
2.12.17
स मे ज्येष्ठसुतः श्रीमान् धर्मज्येष्ठ इतीव मे।
तत् त्वया प्रियवादिन्या सेवार्थं कथितं भवेत् ॥ २.१२.१७ ॥
彼は私の長子、栄えある者、法において年長の者である。私にとってはそうなのだ。甘く語る女よ、奉仕のためにそう言ったのであろう。
2.12.18
तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्ता संतापयसि मां भृशम्।
आविष्टासि गृहे शून्ये सा त्वं परवशं गता ॥ २.१२.१८ ॥
それを聞いて、悲しみに焼かれ、あなたは私をひどく苦しめている。空っぽの家で、あなたは何かに取り憑かれ、他者の支配下に陥ったのだ。
2.12.19
इक्ष्वाकूणां कुले देवि सम्प्राप्तः सुमहानयम्।
अनयो नयसम्पन्ने यत्र ते विकृता मतिः ॥ २.१२.१९ ॥
王妃よ、イクシュヴァーク族に大いなる災いが降りかかった。正義にかなった家系において、そなたの心は歪んでしまったのだ。
2.12.20
नहि किंचिदयुक्तं वा विप्रियं वा पुरा मम।
अकरोस्त्वं विशालाक्षि तेन न श्रद्दधामि ते ॥ २.१२.२० ॥
広き瞳の人よ、そなたは以前、私に不当なことや不快なことを一つもしなかった。ゆえに私はそなたを信じられぬ。
2.12.21
ननु ते राघवस्तुल्यो भरतेन महात्मना।
बहुशो हि स्म बाले त्वं कथाः कथयसे मम ॥ २.१२.२१ ॥
ラーガヴァ（ラーマ）は、偉大な魂のバラタと等しいではないか。娘よ、そなたは私に幾度もそう語ったものだ。
2.12.22
तस्य धर्मात्मनो देवि वने वासं यशस्विनः।
कथं रोचयसे भीरु नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१२.२२ ॥
王妃よ、臆病な者よ、正義にして名高いあの方が森に九年と五年住むことを、そなたはどうして良しとするのか。
2.12.23
अत्यन्तसुकुमारस्य तस्य धर्मे कृतात्मनः।
कथं रोचयसे वासमरण्ये भृशदारुणे ॥ २.१२.२३ ॥
極めて繊細で、心を法に捧げたあの方が、恐ろしい森に住むことを、そなたはどうして良しとするのか。
2.12.24
रोचयस्यभिरामस्य रामस्य शुभलोचने।
तव शुश्रूषमाणस्य किमर्थं विप्रवासनम् ॥ २.१२.२४ ॥
美しい瞳の人よ、そなたに仕え、誰もが喜ぶラーマを、なぜ追放することを良しとするのか。
2.12.25
रामो हि भरताद् भूयस्तव शुश्रूषते सदा।
विशेषं त्वयि तस्मात् तु भरतस्य न लक्षये ॥ २.१२.२५ ॥
ラーマは常にバラタよりもあなたに仕えています。そのため、あなたに対するバラタの特別な思いは見当たりません。
2.12.26
शुश्रूषां गौरवं चैव प्रमाणं वचनक्रियाम्।
कस्तु भूयस्तरं कुर्यादन्यत्र पुरुषर्षभात् ॥ २.१२.२६ ॥
奉仕、敬意、信頼、言行における従順において、人中の雄ラーマ以外に誰がこれ以上にするでしょうか。
2.12.27
बहूनां स्त्रीसहस्राणां बहूनां चोपजीविनाम्।
परिवादोऽपवादो वा राघवे नोपपद्यते ॥ २.१२.२७ ॥
数千の女性や多くの従者の中でさえ、ラーガヴァ（ラーマ）について非難や中傷は生じません。
2.12.28
सान्त्वयन् सर्वभूतानि रामः शुद्धेन चेतसा।
गृह्णाति मनुजव्याघ्रः प्रियैर्विषयवासिनः ॥ २.१२.२८ ॥
清らかな心で一切の生き物を慰める人中の虎ラーマは、心地よい言葉で国の民を味方につけます。
2.12.29
सत्येन लोकाञ् जयति द्विजान् दानेन राघवः।
गुरूञ् छुश्रूषया वीरो धनुषा युधि शात्रवान् ॥ २.१२.२९ ॥
ラーガヴァは真実によって世界を、布施によって再生者たちを、奉仕によって長老たちを、そして戦場では弓によって敵を征服します。
2.12.30
सत्यं दानं तपस्त्यागो मित्रता शौचमार्जवम्।
विद्या च गुरुशुश्रूषा ध्रुवाण्येतानि राघवे ॥ २.१२.३० ॥
真実、布施、苦行、放棄、友情、清浄、誠実、学識、師への奉仕──これらすべてがラーガヴァの内に揺るぎなく定まっています。
2.12.31
तस्मिन्नार्जवसम्पन्ने देवि देवोपमे कथम्।
पापमाशंससे रामे महर्षिसमतेजसि ॥ २.१२.३१ ॥
神々に等しい王妃よ、正直さに満ちた、偉大な聖仙と同じ輝きを持つラーマに、どうして災いを望むのか。
2.12.32
न स्मराम्यप्रियं वाक्यं लोकस्य प्रियवादिनः।
स कथं त्वत्कृते रामं वक्ष्यामि प्रियमप्रियम् ॥ २.१२.३२ ॥
世の人々に優しく語る彼が、耳障りな言葉を口にしたことを私は覚えていない。ではお前のために、ラーマについて好ましいことも好ましくないことも、どうして私が言えようか。
2.12.33
क्षमा यस्मिंस्तपस्त्यागः सत्यं धर्मः कृतज्ञता।
अप्यहिंसा च भूतानां तमृते कागतिर्मम ॥ २.१२.३३ ॥
忍耐、苦行、放棄、真実、法、感謝、そして生きとし生けるものへの非暴力を備えた彼。彼なくして、私にどんな拠り所があろうか。
2.12.34
मम वृद्धस्य कैकेयि गतान्तस्य तपस्विनः।
दीनं लालप्यमानस्य कारुण्यं कर्तुमर्हसि ॥ २.१२.३४ ॥
カイケーイーよ、老いて死期の近い、苦行者である私、哀れに懇願する私に、あなたは慈悲を示すべきだ。
2.12.35
पृथिव्यां सागरान्तायां यत् किंचिदधिगम्यते।
तत् सर्वं तव दास्यामि मा च त्वं मन्युमाविश ॥ २.१२.३५ ॥
海に囲まれたこの大地で手に入るものは何であれ、すべてお前に与えよう。どうか怒りに身を任せないでくれ。
2.12.36
अञ्जलिं कुर्मि कैकेयि पादौ चापि स्पृशामि ते।
शरणं भव रामस्य माधर्मो मामिह स्पृशेत् ॥ २.१२.३६ ॥
カイケーイーよ、私は合掌し、お前の足にさえ触れる。ラーマの拠り所となってくれ。ここで不正が私に触れないように。
2.12.37
घूर्णमानं महाराजं शोकेन समभिप्लुतम् ॥ २.१२.३७ ॥
悲しみに深く飲み込まれ、よろめく偉大な王に（カイケーyīは言った）。
2.12.38
पारं शोकार्णवस्याशु प्रार्थयन्तं पुनः पुनः।
प्रत्युवाचाथ कैकेयी रौद्रा रौद्रतरं वचः ॥ २.१२.३८ ॥
悲しみの大海の彼岸へ速やかに導いてくれるよう何度も懇願する（ダシャラタ）に、そのとき恐ろしいカイケーyīはさらに残酷な言葉で答えた。
2.12.39
यदि दत्त्वा वरौ राजन् पुनः प्रत्यनुतप्यसे।
धार्मिकत्वं कथं वीर पृथिव्यां कथयिष्यसि ॥ २.१२.३९ ॥
王よ、二つの恩恵を与えたのに、またそれを悔いるのなら、英雄よ、この地上でどうして自らの義を語れるでしょうか。
2.12.40
यदा समेता बहवस्त्वया राजर्षयः सह।
कथयिष्यन्ति धर्मज्ञ तत्र किं प्रतिवक्ष्यसि ॥ २.१२.४० ॥
ダルマを知る者よ、多くの王仙があなたと集まり、このことを語るとき、そこであなたは何と答えるのでしょうか。
2.12.41
यस्याः प्रसादे जीवामि या च मामभ्यपालयत्।
तस्याः कृता मया मिथ्या कैकेय्या इति वक्ष्यसि ॥ २.१२.४१ ॥
あなたはこう言うでしょう。「私は、その恩恵によって生き、私を守ってくれたカイケーyīに対して偽りを行った」と。
2.12.42
किल्बिषं त्वं नरेन्द्राणां करिष्यसि नराधिप।
यो दत्त्वा वरमद्यैव पुनरन्यानि भाषसे ॥ २.१२.४२ ॥
人の王よ、今日ちょうど一つの恩恵を与えたのに、またほかのことを語っている。このようにして、あなたは王たちの間で罪を犯すことになる。
2.12.43
शैब्यः श्येनकपोतीये स्वमांसं पक्षिणे ददौ।
अलर्कश्चक्षुषी दत्त्वा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१२.४३ ॥
シャイブヤは鷹と鳩の故事で、自分の肉を鳥に与えた。アラルカは両眼を与えて、最高の境地に至った。
2.12.44
सागरः समयं कृत्वा न वेलामतिवर्तते।
समयं मानृतं कार्षीः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥ २.१२.४४ ॥
海は境界を定めたので岸を越えない。以前の振る舞いを思い出して、約束を偽りにしてはならない。
2.12.45
स त्वं धर्मं परित्यज्य रामं राज्येऽभिषिच्य च।
सह कौसल्यया नित्यं रन्तुमिच्छसि दुर्मते ॥ २.१२.४५ ॥
法を捨て、ラーマを王位に就けて、カウサリヤーと常に楽しもうとするのか、愚かな者よ。
2.12.46
भवत्वधर्मो धर्मो वा सत्यं वा यदि वानृतम्।
यत्त्वया संश्रुतं मह्यं तस्य नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१२.४६ ॥
それが非法であれ法であれ、真実であれ虚偽であれ、あなたが私に約束したことに背くことはない。
2.12.47
अहं हि विषमद्यैव पीत्वा बहु तवाग्रतः।
पश्यतस्ते मरिष्यामि रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.१२.४७ ॥
ラーマが即位するなら、私は今日あなたの前でたくさんの毒を飲み、あなたが見ている前で死にます。
2.12.48
एकाहमपि पश्येयं यद्यहं राममातरम्।
अञ्जलिं प्रतिगृह्णन्तीं श्रेयो ननु मृतिर्मम ॥ २.१२.४८ ॥
ラーマの母が合掌して礼を受けるのを一度でも見るくらいなら、私にとっては死こそ良いことだ。
2.12.49
भरतेनात्मना चाहं शपे ते मनुजाधिप।
यथा नान्येन तुष्येयमृते रामविवासनात् ॥ २.१२.४९ ॥
人の主よ、バラタと私自身にかけて誓います。ラーマの追放以外の何ものにも、私は満足しません。
2.12.50
एतावदुक्त्वा वचनं कैकेयी विरराम ह।
विलपन्तं च राजानं न प्रतिव्याजहार सा ॥ २.१२.५० ॥
こう言ってカイケーイーは黙り、嘆き悲しむ王に答えなかった。
2.12.51
श्रुत्वा तु राजा कैकेय्या वाक्यं परमशोभनम्।
रामस्य च वने वासमैश्वर्यं भरतस्य च ॥ २.१२.५१ ॥
王はカイケーイーの言葉を聞いた。表面上はこの上なく心地よく聞こえる言葉、すなわちラーマの森での住まいとバラタの王権である。
2.12.52
नाभ्यभाषत कैकेयीं मुहूर्तं व्याकुलेन्द्रियः।
प्रैक्षतानिमिषो देवीं प्रियामप्रियवादिनीम् ॥ २.१२.५२ ॥
心が乱れた王は、しばし何も言わず、不快な言葉を語る愛する王妃をまばたきもせず見つめていた。
2.12.53
तां हि वज्रसमां वाचमाकर्ण्य हृदयाप्रियाम्।
दुःखशोकमयीं श्रुत्वा राजा न सुखितोऽभवत् ॥ २.१२.५३ ॥
雷のように、心に痛く、悲しみと嘆きに満ちたその言葉を聞いて、王は幸せにはならなかった。
2.12.54
स देव्या व्यवसायं च घोरं च शपथं कृतम्।
ध्यात्वा रामेति निःश्वस्य च्छिन्नस्तरुरिवापतत् ॥ २.१२.५४ ॥
王妃の恐ろしい決意と立てられた誓いを思い、「ラーマ」と言ってため息をつき、切り倒された木のように倒れた。
2.12.55
नष्टचित्तो यथोन्मत्तो विपरीतो यथातुरः।
हृततेजा यथा सर्पो बभूव जगतीपतिः ॥ २.१२.५५ ॥
心を失った狂人のように、錯乱した苦しむ者のように、輝きを奪われた蛇のように、大地の王はなった。
2.12.56
दीनयाऽऽतुरया वाचा इति होवाच कैकयीम्।
अनर्थमिममर्थाभं केन त्वमुपदेशिता ॥ २.१२.५६ ॥
哀れで苦しげな声でカイケーイーに言った。利益に見えるこの災いを、誰がお前に教えたのか。
2.12.57
भूतोपहतचित्तेव ब्रुवन्ती मां न लज्जसे।
शीलव्यसनमेतत् ते नाभिजानाम्यहं पुरा ॥ २.१२.५७ ॥
魔に取り憑かれた心の者のように話すお前は、私の前で恥じないのか。お前のこの性格の悪癖を、私は以前には知らなかった。
2.12.58
बालायास्तत् त्विदानीं ते लक्षये विपरीतवत्।
कुतो वा ते भयं जातं या त्वमेवंविधं वरम् ॥ २.१२.५८ ॥
子どものようにお前は今、常軌を逸しているように見える。そのような恩典を求めるほど、どこから恐れが生じたのか。
2.12.59
राष्ट्रे भरतमासीनं वृणीषे राघवं वने।
विरमैतेन भावेन त्वमेतेनानृतेन च ॥ २.१२.५९ ॥
お前は王国にバラタを据え、ラーガヴァを森へ送ることを選んでいる。この意図とこの偽りから身を引け。
2.12.60
यदि भर्तुः प्रियं कार्यं लोकस्य भरतस्य च।
नृशंसे पापसंकल्पे क्षुद्रे दुष्कृतकारिणि ॥ २.१२.६० ॥
夫と世界とバラタにとって喜ばしいことをすべきならば、残酷で悪意を抱き、卑しく悪行をなす者よ！
2.12.61
किं नु दुःखमलीकं वा मयि रामे च पश्यसि।
न कथंचिदृते रामाद् भरतो राज्यमावसेत् ॥ २.१२.६१ ॥
お前は私やラーマに偽りの悲しみを見ているのか？ラーマなしにバラタは決して王国に住まないだろう。
2.12.62
रामादपि हि तं मन्ये धर्मतो बलवत्तरम्।
कथं द्रक्ष्यामि रामस्य वनं गच्छेति भाषिते ॥ २.१२.६२ ॥
私は彼をダルマにおいてラーマよりも強いと思う。「森へ行け」と言われたとき、ラーマが森へ行くのを私はどうして見られようか。
2.12.63
मुखवर्णं विवर्णं तु यथैवेन्दुमुपप्लुतम्।
तां तु मे सुकृतां बुद्धिं सुहृद्भिः सह निश्चिताम् ॥ २.१२.६३ ॥
日食に覆われた月のように、彼女の顔は色を失った。友人たちと共に私が定めた善き決意を、[彼女は忘れてしまった]。
2.12.64
कथं द्रक्ष्याम्यपावृत्तां परैरिव हतां चमूम्।
किं मां वक्ष्यन्ति राजानो नानादिग्भ्यः समागताः ॥ २.१२.६४ ॥
敵に打ち負かされ背を向けた軍隊のように、[ラーマが戻ってくるのを]どうして私は見られようか。四方から集まった王たちは私に何と言うだろうか。
2.12.65
बालो बतायमैक्ष्वाकश्चिरं राज्यमकारयत्।
यदा हि बहवो वृद्धा गुणवन्तो बहुश्रुताः ॥ २.१२.६५ ॥
ああ、このイクシュヴァーク族の少年は長いあいだ王国を治めさせてきた。多くの年長者、徳あり博学の人々が[いるのに]……
2.12.66
परिप्रक्ष्यन्ति काकुत्स्थं वक्ष्यामीह कथं तदा।
कैकेय्या क्लिश्यमानेन पुत्रः प्रव्राजितो मया ॥ २.१२.६६ ॥
彼らはカクトゥスタ族のラーマに尋ねるだろう。その時、私はここで何と言えばよいのか。苦しみにあえぐカイケーイーは、私を通して自分の息子[ラーマ]を追放させたのだ。
2.12.67
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति।
किं मां वक्ष्यति कौसल्या राघवे वनमास्थिते ॥ २.१२.६७ ॥
もしこの真実を私が語れば、それは偽りとなるだろう。ラーガヴァが森へ去ったとき、カウサリヤーは私に何と言うだろうか。
2.12.68
किं चैनां प्रतिवक्ष्यामि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
यदा यदा च कौसल्या दासीव च सखीव च ॥ २.१२.६८ ॥
このような不快な行いをして、彼女に何と答えようか。カウサリヤーは侍女のように、また友のように、
2.12.69
भार्यावद् भगिनीवच्च मातृवच्चोपतिष्ठति।
सततं प्रियकामा मे प्रियपुत्रा प्रियंवदा ॥ २.१२.६९ ॥
妻のように、姉妹のように、母のように私に仕え、いつも私の喜びを願い、愛しい息子を持ち、やさしく語る。
2.12.70
न मया सत्कृता देवी सत्कारार्हा कृते तव।
इदानीं तत्तपति मां यन्मया सुकृतं त्वयि ॥ २.१२.७० ॥
あなたのために、尊敬に値するあの女神を私は敬わなかった。今、あなたに対して私が行った善行が私を苦しめる。
2.12.71
अपथ्यव्यञ्जनोपेतं भुक्तमन्नमिवातुरम्।
विप्रकारं च रामस्य सम्प्रयाणं वनस्य च ॥ २.१२.७१ ॥
病人が体に悪い香辛料を加えた食物を食べるように、ラーマへの仕打ちと彼の森への出立が私を苦しめる。
2.12.72
सुमित्रा प्रेक्ष्य वै भीता कथं मे विश्वसिष्यति।
कृपणं बत वैदेही श्रोष्यति द्वयमप्रियम् ॥ २.१२.७२ ॥
スミトラーは私を見て怯えるだろう。どうして私を信じてくれようか。哀れなヴァイデーヒーは、この二つの不快な知らせを聞くことになるのだ。
2.12.73
मां च पञ्चत्वमापन्नं रामं च वनमाश्रितम्।
वैदेही बत मे प्राणान् शोचन्ती क्षपयिष्यति ॥ २.१२.७३ ॥
私が死に、ラーマが森に身を寄せたなら、ああ、嘆くヴァイデーヒーは私の命を衰えさせるだろう。
2.12.74
हीना हिमवतः पार्श्वे किंनरेणेव किंनरी।
नहि राममहं दृष्ट्वा प्रवसन्तं महावने ॥ २.१२.७४ ॥
ヒマラヤの斜面で雄のキンナラを失った雌のキンナリーのように、大森林に赴くラーマを見なければ、私は生きていけない。
2.12.75
चिरं जीवितुमाशंसे रुदन्तीं चापि मैथिलीम्।
सा नूनं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.७५ ॥
泣くマイティリーもまた長く生きてほしいと私は願う。きっと寡婦となり、息子とともに王国を治めさせることになるだろう。
2.12.76
सतीं त्वामहमत्यन्तं व्यवस्याम्यसतीं सतीम्।
रूपिणीं विषसंयुक्तां पीत्वेव मदिरां नरः ॥ २.१२.७६ ॥
私はあなたを非常に貞淑だと思っていたが、あなたは貞淑ではない。毒を混ぜた酒を飲んだ人のように、外見だけが貞淑に見える。
2.12.77
अनृतैर्बत मां सान्त्वैः सान्त्वयन्ती स्म भाषसे।
गीतशब्देन संरुध्य लुब्धो मृगमिवावधीः ॥ २.१२.७७ ॥
ああ、あなたは偽りの慰めの言葉で私をなだめる。貪欲な猟師が歌声で鹿を囲んで殺すように。
2.12.78
अनार्य इति मामार्याः पुत्रविक्रायकं ध्रुवम्।
विकरिष्यन्ति रथ्यासु सुरापं ब्राह्मणं यथा ॥ २.१२.७८ ॥
「この女は卑しい、息子を売った女だ」と、尊き人々は必ずや街中で私を罵るだろう。酒を飲むバラモンが罵られるように。
2.12.79
अहो दुःखमहो कृच्छ्रं यत्र वाचः क्षमे तव।
दुःखमेवंविधं प्राप्तं पुरा कृतमिवाशुभम् ॥ २.१२.७९ ॥
ああ、なんという苦しみか、なんという難儀か、お前のそのような言葉に耐えねばならないとは。昔に行った不吉な行いの報いのように、このような苦しみが私に降りかかった。
2.12.80
चिरं खलु मया पापे त्वं पापेनाभिरक्षिता।
अज्ञानादुपसम्पन्ना रज्जुरुद्बन्धनी यथा ॥ २.१२.८० ॥
罪深き者よ、長いあいだ私はお前を庇護してきた。無知ゆえに私はお前を近くに寄せてしまった、縛る縄のように。
2.12.81
रममाणस्त्वया सार्धं मृत्युं त्वां नाभिलक्षये।
बालो रहसि हस्तेन कृष्णसर्पमिवास्पृशम् ॥ २.१२.८१ ॥
お前と楽しく過ごしていた時、私はお前を死だとは見抜けなかった。子どもが人目のない所で黒い蛇に手で触れるように、私はお前に触れてしまった。
2.12.82
तं तु मां जीवलोकोऽयं नूनमाक्रोष्टुमर्हति।
मया ह्यपितृकः पुत्रः स महात्मा दुरात्मना ॥ २.१२.८२ ॥
この世界は必ずや私を責めるに値するだろう。私のせいで、あの大いなる心の息子は邪な心の者によって父を失ったのだから。
2.12.83
बालिशो बत कामात्मा राजा दशरथो भृशम्।
स्त्रीकृते यः प्रियं पुत्रं वनं प्रस्थापयिष्यति ॥ २.१२.८३ ॥
ああ、欲望に支配された王ダシャラタはなんと愚かなことか。一人の女のために、愛する息子を森へ追いやるとは。
2.12.84
वेदैश्च ब्रह्मचर्यैश्च गुरुभिश्चोपकर्शितः।
भोगकाले महत्कृच्छ्रं पुनरेव प्रपत्स्यते ॥ २.१२.८४ ॥
ヴェーダと梵行と師への奉仕によって痩せ衰えた彼は、楽しみを得るべき時に再び大きな苦難に遭うであろう。
2.12.85
नालं द्वितीयं वचनं पुत्रो मां प्रतिभाषितुम्।
स वनं प्रव्रजेत्युक्तो बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.१२.८५ ॥
息子は私に二言目を返すことができない。「森へ行け」と言われれば、ただ「はい」と答えるだろう。
2.12.86
यदि मे राघवः कुर्याद् वनं गच्छेति चोदितः।
प्रतिकूलं प्रियं मे स्यान्न तु वत्सः करिष्यति ॥ २.१२.८६ ॥
ラーガヴァが「森へ行け」と促されてそうしたなら、それは私には不快であろう。しかし愛する息子はそうはしないだろう。
2.12.87
राघवे हि वनं प्राप्ते सर्वलोकस्य धिक्कृतम्।
मृत्युरक्षमणीयं मां नयिष्यति यमक्षयम् ॥ २.१२.८७ ॥
ラーガヴァが森へ行けば、全世界が私を非難するだろう。そのとき耐えがたい死が私をヤマの国へ連れて行くだろう。
2.12.88
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
इष्टे मम जने शेषे किं पापं प्रतिपत्स्यसे ॥ २.१२.८८ ॥
私が死に、人中の雄であるラーマが森へ行き、私の愛する人々が残ったとき、お前はどんな罪を負うことになるのか。
2.12.89
कौसल्या मां च रामं च पुत्रौ च यदि हास्यति।
दुःखान्यसहती देवी मामेवानुगमिष्यति ॥ २.१२.८९ ॥
カウシャリヤーが私とラーマと二人の息子を捨てるなら、苦しみに耐えられないその女神は、私のあとを追うであろう。
2.12.90
कौसल्यां च सुमित्रां च मां च पुत्रैस्त्रिभिः सह।
प्रक्षिप्य नरके सा त्वं कैकेयि सुखिता भव ॥ २.१२.९० ॥
カウシャリヤー、スミトラー、私を三人の息子とともに地獄へ突き落としたのち、カイケーイーよ、幸せでいなさい。
2.12.91
मया रामेण च त्यक्तं शाश्वतं सत्कृतं गुणैः।
इक्ष्वाकुकुलमक्षोभ्यमाकुलं पालयिष्यसि ॥ २.१२.९१ ॥
ラーマと私が見捨てた、常に徳によって敬われ、揺るがぬイクシュヴァーク家を、今は乱れているその家を、お前は守ることになる。
2.12.92
प्रियं चेद् भरतस्यैतद् रामप्रव्राजनं भवेत्।
मा स्म मे भरतः कार्षीत् प्रेतकृत्यं गतायुषः ॥ २.१२.९२ ॥
もしラーマの追放がバラタにとって喜ばしいことならば、私の寿命が尽きたとき、バラタは私の葬儀を行わないように。
2.12.93
मृते मयि गते रामे वनं पुरुषपुङ्गवे।
सेदानीं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.९३ ॥
私が死に、男の中の雄牛たるラーマが森へ去ったとき、お前は寡婦として息子とともに、今や王国を治めさせることになるのだ。
2.12.94
त्वं राजपुत्रि दैवेन न्यवसो मम वेश्मनि।
अकीर्तिश्चातुला लोके ध्रुवः परिभवश्च मे।
सर्वभूतेषु चावज्ञा यथा पापकृतस्तथा ॥ २.१२.९४ ॥
王女よ、運命によってお前は私の家に住んでいる。世において私の悪名は比類なく、恥辱は確実となり、悪事を働いた者のように、あらゆる生き物に軽蔑されることになるだろう。
2.12.95
कथं रथैर्विभुर्यात्वा गजाश्वैश्च मुहुर्मुहुः।
पद्भ्यां रामो महारण्ये वत्सो मे विचरिष्यति ॥ २.१२.९५ ॥
戦車や象・馬に幾度も乗った力ある男、ラーマが、この大森林を徒歩でどうして彷徨うのだろうか。私の愛しい子が、そこをさまようことになるのか。
2.12.96
यस्य चाहारसमये सूदाः कुण्डलधारिणः।
अहंपूर्वाः पचन्ति स्म प्रसन्नाः पानभोजनम् ॥ २.१२.९६ ॥
その人の食事の時刻には、耳飾りをつけた料理人たちが「私が先に」と競い合い、喜んで飲食を調理したものだが、
2.12.97
स कथं नु कषायाणि तिक्तानि कटुकानि च।
भक्षयन् वन्यमाहारं सुतो मे वर्तयिष्यति ॥ २.१२.९७ ॥
我が子は森の渋く苦く辛い木の実や野菜を食べて、どうやって生きていくのでしょうか。
2.12.98
महार्हवस्त्रसम्बद्धो भूत्वा चिरसुखोचितः।
काषायपरिधानस्तु कथं रामो भविष्यति ॥ २.१२.९८ ॥
長く安楽に慣れ、高価な衣をまとってきたラーマは、黄土色の衣を着てどうなるのでしょうか。
2.12.99
कस्येदं दारुणं वाक्यमेवंविधमपीरितम्।
रामस्यारण्यगमनं भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१२.९९ ॥
ラーマの森への追放とバラタの即位という、このような残酷な言葉を誰が発したのか。
2.12.100
धिगस्तु योषितो नाम शठाः स्वार्थपरायणाः।
न ब्रवीमि स्त्रियः सर्वा भरतस्यैव मातरम् ॥ २.१२.१०० ॥
欺瞞に満ち、自分の利益ばかり追う女たちは恥を知れ。私は女性全般を言っているのではない、バラタの母のことを言っているのだ。
2.12.101
अनर्थभावेऽर्थपरे नृशंसे
ममानुतापाय निवेशितासि।
किमप्रियं पश्यसि मन्निमित्तं
हितानुकारिण्यथवापि रामे ॥ २.१२.१०१ ॥
残酷で、不幸を喜ぶ女よ。お前は私を苦しめるためだけにここに置かれたのだ。私のせいでラーマに何か不快なものを見るというのか、それとも常に善をなすラーマにか。
2.12.102
परित्यजेयुः पितरोऽपि पुत्रान्
भार्याः पतींश्चापि कृतानुरागाः।
कृत्स्नं हि सर्वं कुपितं जगत् स्याद्
दृष्ट्वैव रामं व्यसने निमग्नम् ॥ २.१२.१०२ ॥
ラーマが不幸のどん底に沈んでいるのを見れば、父親さえ息子を見捨て、愛情深い妻さえ夫を捨てるでしょう。そうなれば世界全体が怒り狂うはずです。
2.12.103
अहं पुनर्देवकुमाररूप-
मलंकृतं तं सुतमाव्रजन्तम्।
नन्दामि पश्यन्निव दर्शनेन
भवामि दृष्ट्वैव पुनर्युवेव ॥ २.१२.१०३ ॥
神の若者のような姿で飾られて近づいてくるその息子を見ると、私は喜ぶ。ひと目見ただけで、私はまた若返ったかのようになる。
2.12.104
विना हि सूर्येण भवेत् प्रवृत्ति-
रवर्षता वज्रधरेण वापि।
रामं तु गच्छन्तमितः समीक्ष्य
जीवेन्न कश्चित्त्विति चेतना मे ॥ २.१२.१०४ ॥
太陽がなければ、あるいはインドラが雨を降らせなければ、世界の営みは止まるだろう。しかしラーマがここから去るのを見れば、私の心は誰も生きてはいられないと告げる。
2.12.105
विनाशकामामहिताममित्रा-
मावासयं मृत्युमिवात्मनस्त्वाम्।
चिरं बताङ्केन धृतासि सर्पी
महाविषा तेन हतोऽस्मि मोहात् ॥ २.१२.१०५ ॥
破滅を望み、害をなし、敵のような汝を、私は自分の死のように家に置いた。ああ、長く膝に抱いてきた汝は猛毒の蛇である。それゆえ迷いによって私は打たれてしまったのだ。
2.12.106
मया च रामेण सलक्ष्मणेन
प्रशास्तु हीनो भरतस्त्वया सह।
पुरं च राष्ट्रं च निहत्य बान्धवान्
ममाहितानां च भवाभिहर्षिणी ॥ २.१२.१०६ ॥
私とラーマ、ラクシュマナに引き離され、統治者を失ったバラタは汝と共にあろう。都と国と親族を滅ぼし、私の敵どもと共に権勢の喜びに浸る汝こそが。
2.12.107
नृशंसवृत्ते व्यसनप्रहारिणि
प्रसह्य वाक्यं यदिहाद्य भाषसे।
न नाम ते तेन मुखात् पतन्त्यधो
विशीर्यमाणा दशनाः सहस्रधा ॥ २.१२.१०७ ॥
残酷な性質の者よ、災いをもたらす者よ！今日ここで汝が強いて口にする言葉によって、汝の歯が千々に砕けて口から落ちないとは。
2.12.108
न किंचिदाहाहितमप्रियं वचो
न वेत्ति रामः परुषाणि भाषितुम्।
कथं तु रामे ह्यभिरामवादिनि
ब्रवीषि दोषान् गुणनित्यसम्मते ॥ २.१२.१०८ ॥
ラーマは有害で不快な言葉を一度も口にしたことがなく、荒々しい言葉を話すことを知りません。いつも優しく語り、常に徳によって尊ばれるラーマに、なぜあなたは欠点を数えるのですか。
2.12.109
प्रताम्य वा प्रज्वल वा प्रणश्य वा
सहस्रशो वा स्फुटितां महीं व्रज।
न ते करिष्यामि वचः सुदारुणं
ममाहितं केकयराजपांसने ॥ २.१२.१०९ ॥
苦しみ衰えようと、燃え尽きようと、滅びようと、千の破片に裂けて大地に沈もうと構わない。ケーカヤ王家の塵よ、おまえのその非常に残酷な言葉を私は実行しない。それは私にとって有害だ。
2.12.110
क्षुरोपमां नित्यमसत्प्रियंवदां
प्रदुष्टभावां स्वकुलोपघातिनीम्।
न जीवितुं त्वां विषहेऽमनोरमां
दिधक्षमाणां हृदयं सबन्धनम् ॥ २.१२.११० ॥
あなたは剃刀のようだ。いつも偽りの心地よい言葉を話し、邪悪な心を持ち、自分の家系を滅ぼす者だ。あなたと共に生きることには耐えられない。あなたは心地よくなく、私の心を、その絆もろとも焼き尽くそうとしている。
2.12.111
न जीवितं मेऽस्ति कुतः पुनः सुखं
विनात्मजेनात्मवतां कुतो रतिः।
ममाहितं देवि न कर्तुमर्हसि
स्पृशामि पादावपि ते प्रसीद मे ॥ २.१२.१११ ॥
私にはもう命がない。ならばどこに幸せがあろうか。息子なしに、自制ある人々にさえ喜びがどうして得られよう。王妃よ、私を害するこのことをおまえはしてはならない。私はおまえの足に触れる。どうか私に慈悲を示してくれ。
2.12.112
स भूमिपालो विलपन्ननाथवत्
स्त्रिया गृहीतो हृदयेऽतिमात्रया।
पपात देव्याश्चरणौ प्रसारिता-
वुभावसम्प्राप्य यथाऽऽतुरस्तथा ॥ २.१२.११२ ॥
その王は、庇護者のない者のように嘆き、一人の女性への度を越えた執着に心を捕らえられて、両腕を王妃の足もとへ伸ばして倒れ伏した。しかし苦しむ者のように、その足に届くことはできなかった。