వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.12.1
ततः श्रुत्वा महाराजः कैकेय्या दारुणं वचः।
चिन्तामभिसमापेदे मुहूर्तं प्रतताप च ॥ २.१२.१ ॥
అప్పుడు మహారాజు కైకేయి యొక్క కఠిన వాక్యాలు విని చింతలో మునిగిపోయి క్షణకాలం సంతప్తుడయ్యాడు.
2.12.2
किं नु मेऽयं दिवास्वप्नश्चित्तमोहोऽपि वा मम।
अनुभूतोपसर्गो वा मनसो वाप्युपद्रवः ॥ २.१२.२ ॥
ఇది నా పగటి కల? లేక నా చిత్తమోహమా? లేక నేను అనుభవిస్తున్న ఉపద్రవమా? లేక మనస్సుకు కలిగిన ఏదైనా బాధా?
2.12.3
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां कैकेयीवाक्यतापितः ॥ २.१२.३ ॥
అప్పుడు కైకేయి మాటలతో సంతప్తుడై అతడు స్పృహ తిరిగి పొందాడు.
2.12.4
व्यथितो विक्लवश्चैव व्याघ्रीं दृष्ट्वा यथा मृगः।
असंवृतायामासीनो जगत्यां दीर्घमुच्छ्वसन् ॥ २.१२.४ ॥
పులిని చూసిన జింకలా బాధపడి, కలవరపడి, బహిరంగ నేలపై కూర్చుని దీర్ఘంగా నిట్టూర్చాడు.
2.12.5
मण्डले पन्नगो रुद्धो मन्त्रैरिव महाविषः।
अहो धिगिति सामर्षो वाचमुक्त्वा नराधिपः ॥ २.१२.५ ॥
మంత్రాలతో బంధించబడిన మహావిషపు పాములా చుట్టుముడిగా బంధింపబడి, ఆ నరాధిపుడు రోషంతో 'అయ్యో, ధిక్కారం!' అని పలికాడు.
2.12.6
मोहम् आपेदिवान् भूयः शोकोपहतचेतनः।
चिरेण तु नृपः संज्ञां प्रतिलभ्य सुदुःखितः ॥ २.१२.६ ॥
శోకంతో హతమైన చైతన్యం గల రాజు మళ్లీ మోహంలో పడిపోయాడు; చాలాసేపటికి స్పృహ పొంది అతడు మిక్కిలి దుఃఖించాడు.
2.12.7
कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धो निर्दहन्निव तेजसा।
नृशंसे दुष्टचारित्रे कुलस्यास्य विनाशिनि ॥ २.१२.७ ॥
కోపంతో నిండిన రాజు, తన తేజస్సుతో దహించివేస్తున్నట్లుగా కైకేయితో ఇలా అన్నాడు: క్రూరురాలా, దుష్ట ప్రవర్తన గలదానా, ఈ కులాన్ని నాశనం చేసేదానా!
2.12.8
किं कृतं तव रामेण पापे पापं मयापि वा।
सदा ते जननीतुल्यां वृत्तिं वहति राघवः ॥ २.१२.८ ॥
రాముడు నీకు ఏమి చేశాడు, పాపిణీ? లేక నేనేమి పాపం చేశాను? రాఘవుడు ఎల్లప్పుడూ నీ పట్ల తల్లివంటి ప్రవర్తనే చూపుతున్నాడు.
2.12.9
तस्यैवं त्वमनर्थाय किंनिमित्तमिहोद्यता।
त्वं मयाऽऽत्मविनाशाय भवनं स्वं निवेशिता ॥ २.१२.९ ॥
అతనిపట్ల ఇలా అనర్థం కోసం, ఏ కారణంతో నీవు ఇక్కడ పూనుకున్నావు? నా స్వంత వినాశం కోసమే నేను నిన్ను నా ఇంట్లో ఉంచాను.
2.12.10
अविज्ञानान्नृपसुता व्याला तीक्ष्णविषा यथा।
जीवलोको यदा सर्वो रामस्याह गुणस्तवम् ॥ २.१२.१० ॥
రాజకుమారీ, అజ్ఞానంవల్ల వాడి విషం గల పాముని ముట్టుకున్నట్లు, ప్రపంచమంతా రాముని గుణాలను స్తుతిస్తుంటే...
2.12.11
अपराधं कमुद्दिश्य त्यक्ष्यामीष्टमहं सुतम्।
कौसल्यां च सुमित्रां च त्यजेयमपि वा श्रियम् ॥ २.१२.११ ॥
ఏ అపరాధాన్ని ఉద్దేశించి నేను నా ప్రియ పుత్రుడిని విడిచిపెడతాను? లేక కౌసల్యను, సుమిత్రను, లేదా ఐశ్వర్యాన్ని కూడా విడిచిపెడతానా?
2.12.12
जीवितं चात्मनो रामं न त्वेव पितृवत्सलम्।
परा भवति मे प्रीतिर्दृष्ट्वा तनयमग्रजम् ॥ २.१२.१२ ॥
నా ప్రాణాన్నైనా విడిచిపెట్టవచ్చు, కానీ తండ్రి పట్ల ప్రేమ గల రాముని విడువలేను; జ్యేష్ఠ పుత్రుడిని చూస్తేనే నాకు పరమానందం కలుగుతుంది.
2.12.13
अपश्यतस्तु मे रामं नष्टं भवति चेतनम्।
तिष्ठेल्लोको विना सूर्यं सस्यं वा सलिलं विना ॥ २.१२.१३ ॥
రాముని చూడకపోతే నా చైతన్యం నశిస్తుంది. సూర్యుడు లేకుండా లోకం, నీరు లేకుండా పంట నిలవగలవా?
2.12.14
न तु रामं विना देहे तिष्ठेत्तु मम जीवितम्।
तदलं त्यज्यतामेष निश्चयः पापनिश्चये ॥ २.१२.१४ ॥
రాముడు లేకుండా నా ప్రాణం దేహంలో నిలవదు. చాలు, ఈ పాప సంకల్పాన్ని విడిచిపెట్టు.
2.12.15
अपि ते चरणौ मूर्ध्ना स्पृशाम्येष प्रसीद मे।
किमर्थं चिन्तितं पापे त्वया परमदारुणम् ॥ २.१२.१५ ॥
నీ పాదాలను నా తలతో తాకుతున్నాను, నన్ను కరుణించు. పాపీ, ఎందుకు ఇంత క్రూరమైన ఆలోచన చేశావు?
2.12.16
अथ जिज्ञाससे मां त्वं भरतस्य प्रियाप्रिये।
अस्तु यत्तत्त्वया पूर्वं व्याहृतं राघवं प्रति ॥ २.१२.१६ ॥
ఇప్పుడు భరతునికి నేను ప్రియుడో అప్రియుడో నన్ను నీవు అడుగదలచావు. ముందు రాఘవుని గురించి నీవు చెప్పినదే ఉండనీ.
2.12.17
स मे ज्येष्ठसुतः श्रीमान् धर्मज्येष्ठ इतीव मे।
तत् त्वया प्रियवादिन्या सेवार्थं कथितं भवेत् ॥ २.१२.१७ ॥
అతడు నా జ్యేష్ఠ పుత్రుడు, శ్రీమంతుడు, ధర్మంలో జ్యేష్ఠుడు; నాకు అతడు అలాగే. ప్రియంగా మాట్లాడేదానా, అది సేవ కోసమే నీవు చెప్పి ఉండాలి.
2.12.18
तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्ता संतापयसि मां भृशम्।
आविष्टासि गृहे शून्ये सा त्वं परवशं गता ॥ २.१२.१८ ॥
అది విని, శోకంతో తపించినదానివై, నన్ను అత్యంతంగా బాధిస్తున్నావు. శూన్యమైన గృహంలో నీవు పరవశమై చిక్కుకున్నావు.
2.12.19
इक्ष्वाकूणां कुले देवि सम्प्राप्तः सुमहानयम्।
अनयो नयसम्पन्ने यत्र ते विकृता मतिः ॥ २.१२.१९ ॥
దేవీ, ఇక్ష్వాకు వంశంలో ఇది ఎంతో పెద్ద అనర్థం సంభవించింది; నీతిమంతమైన ఈ వంశంలో నీ బుద్ధి వికృతమైంది.
2.12.20
नहि किंचिदयुक्तं वा विप्रियं वा पुरा मम।
अकरोस्त्वं विशालाक्षि तेन न श्रद्दधामि ते ॥ २.१२.२० ॥
విశాలాక్షీ, నువ్వు ఇంతకు ముందు నాకు ఏ అనుచితమైన లేదా అప్రియమైన పని చేయలేదు; అందుకే నిన్ను నేను నమ్మలేకపోతున్నాను.
2.12.21
ननु ते राघवस्तुल्यो भरतेन महात्मना।
बहुशो हि स्म बाले त्वं कथाः कथयसे मम ॥ २.१२.२१ ॥
అమ్మాయీ, రాఘవుడు (రాముడు) మహాత్ముడైన భరతునితో సమానుడు కాడా? నువ్వు నాతో ఎన్నోసార్లు ఇవే మాటలు చెప్పావు.
2.12.22
तस्य धर्मात्मनो देवि वने वासं यशस्विनः।
कथं रोचयसे भीरु नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१२.२२ ॥
దేవీ, భీరూ, ఆ ధర్మాత్ముడు, యశస్వి అయినవాడు అడవిలో తొమ్మిది, ఐదు సంవత్సరాలు నివసించడాన్ని నువ్వు ఎలా ఆమోదిస్తున్నావు?
2.12.23
अत्यन्तसुकुमारस्य तस्य धर्मे कृतात्मनः।
कथं रोचयसे वासमरण्ये भृशदारुणे ॥ २.१२.२३ ॥
అత్యంత సుకుమారుడు, ధర్మంలో నిలిచిన మనస్సు కలవాడు అయిన అతడు అత్యంత భయంకరమైన అడవిలో నివసించడాన్ని నువ్వు ఎలా కోరుతున్నావు?
2.12.24
रोचयस्यभिरामस्य रामस्य शुभलोचने।
तव शुश्रूषमाणस्य किमर्थं विप्रवासनम् ॥ २.१२.२४ ॥
శుభలోచనా, నీకు సేవ చేసిన, అందరినీ ఆనందింపజేసే రాముడిని ఎందుకోసం అరణ్యవాసానికి పంపడాన్ని నువ్వు ఆమోదిస్తున్నావు?
2.12.25
रामो हि भरताद् भूयस्तव शुश्रूषते सदा।
विशेषं त्वयि तस्मात् तु भरतस्य न लक्षये ॥ २.१२.२५ ॥
రాముడు భరతుని కంటే ఎల్లప్పుడూ మీకు ఎక్కువగా సేవ చేస్తాడు. కాబట్టి మీ పట్ల భరతునిలో ఏ ప్రత్యేకతనూ నేను చూడలేదు.
2.12.26
शुश्रूषां गौरवं चैव प्रमाणं वचनक्रियाम्।
कस्तु भूयस्तरं कुर्यादन्यत्र पुरुषर्षभात् ॥ २.१२.२६ ॥
సేవ, గౌరవం, ప్రమాణత, మాట–చేతల విధేయతలో పురుషోత్తముడైన రాముని తప్ప ఇంకెవరు ఇంతకంటే ఎక్కువ చేయగలరు?
2.12.27
बहूनां स्त्रीसहस्राणां बहूनां चोपजीविनाम्।
परिवादोऽपवादो वा राघवे नोपपद्यते ॥ २.१२.२७ ॥
వేలమంది స్త్రీలలోనూ, అనేకమంది ఆశ్రితులలోనూ రాఘవుడైన రాముని గురించి నిందగానీ అపవాదగానీ కలుగదు.
2.12.28
सान्त्वयन् सर्वभूतानि रामः शुद्धेन चेतसा।
गृह्णाति मनुजव्याघ्रः प्रियैर्विषयवासिनः ॥ २.१२.२८ ॥
శుద్ధమైన మనసుతో సమస్త ప్రాణులను ఓదార్చే రాముడు, రాజ్యవాసులను ప్రియమైన మాటలతో తనవారిగా చేసుకుంటాడు.
2.12.29
सत्येन लोकाञ् जयति द्विजान् दानेन राघवः।
गुरूञ् छुश्रूषया वीरो धनुषा युधि शात्रवान् ॥ २.१२.२९ ॥
రాఘవుడు సత్యంతో లోకాలను, దానంతో ద్విజులను, సేవతో గురువులను, యుద్ధంలో ధనుస్సుతో శత్రువులను జయిస్తాడు.
2.12.30
सत्यं दानं तपस्त्यागो मित्रता शौचमार्जवम्।
विद्या च गुरुशुश्रूषा ध्रुवाण्येतानि राघवे ॥ २.१२.३० ॥
సత్యం, దానం, తపస్సు, త్యాగం, మైత్రి, శౌచం, ఆర్జవం, విద్య, గురుసేవ — ఇవన్నీ రాఘవునిలో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
2.12.31
तस्मिन्नार्जवसम्पन्ने देवि देवोपमे कथम्।
पापमाशंससे रामे महर्षिसमतेजसि ॥ २.१२.३१ ॥
దేవీ, దేవతలతో సమానురాలా, ఋజుత్వంతో నిండిన ఆ రాముడికి నీవు ఎలా పాపాన్ని కోరుతున్నావు? మహర్షితో సమాన తేజస్సు కలవాడు అతడు.
2.12.32
न स्मराम्यप्रियं वाक्यं लोकस्य प्रियवादिनः।
स कथं त्वत्कृते रामं वक्ष्यामि प्रियमप्रियम् ॥ २.१२.३२ ॥
లోకంలో ప్రియంగా మాట్లాడే అతడు ఎప్పుడూ అప్రియమైన మాట అన్నట్లు నాకు గుర్తులేదు. అలాంటప్పుడు నీ కోసం రాముడి గురించి ప్రియమో అప్రియమో నేను ఎలా చెప్పగలను?
2.12.33
क्षमा यस्मिंस्तपस्त्यागः सत्यं धर्मः कृतज्ञता।
अप्यहिंसा च भूतानां तमृते कागतिर्मम ॥ २.१२.३३ ॥
క్షమ, తపస్సు, త్యాగం, సత్యం, ధర్మం, కృతజ్ఞత, ప్రాణులపై అహింస ఎవనిలో ఉన్నాయో, అతడు లేకుండా నాకు గతి ఏమిటి?
2.12.34
मम वृद्धस्य कैकेयि गतान्तस्य तपस्विनः।
दीनं लालप्यमानस्य कारुण्यं कर्तुमर्हसि ॥ २.१२.३४ ॥
కైకేయీ, వృద్ధుడనైన, అంతం సమీపించిన, తపస్వి అయిన, దీనంగా ప్రార్థిస్తున్న నాపై నీవు కరుణ చూపాలి.
2.12.35
पृथिव्यां सागरान्तायां यत् किंचिदधिगम्यते।
तत् सर्वं तव दास्यामि मा च त्वं मन्युमाविश ॥ २.१२.३५ ॥
సముద్రంతో చుట్టబడిన ఈ భూమిపై ఏది లభించినా, అదంతా నీకు ఇస్తాను. నీవు కోపానికి లోనుకావద్దు.
2.12.36
अञ्जलिं कुर्मि कैकेयि पादौ चापि स्पृशामि ते।
शरणं भव रामस्य माधर्मो मामिह स्पृशेत् ॥ २.१२.३६ ॥
కైకేయీ, చేతులు జోడిస్తున్నాను, నీ పాదాలనూ తాకుతున్నాను. రాముడికి శరణ్యురాలవు కా; ఇక్కడ అధర్మం నన్ను తాకకుండు గాక.
2.12.37
घूर्णमानं महाराजं शोकेन समभिप्लुतम् ॥ २.१२.३७ ॥
దుఃఖంతో పూర్తిగా ముంచబడి తడబడుతున్న మహారాజుతో (కైకేయి అన్నది).
2.12.38
पारं शोकार्णवस्याशु प्रार्थयन्तं पुनः पुनः।
प्रत्युवाचाथ कैकेयी रौद्रा रौद्रतरं वचः ॥ २.१२.३८ ॥
దుఃఖసముద్రాన్ని దాటమని పదే పదే వేడుకుంటున్న (దశరథుడికి) అప్పుడు క్రూరురాలైన కైకేయి మరింత కఠినమైన మాటలతో బదులిచ్చింది.
2.12.39
यदि दत्त्वा वरौ राजन् पुनः प्रत्यनुतप्यसे।
धार्मिकत्वं कथं वीर पृथिव्यां कथयिष्यसि ॥ २.१२.३९ ॥
రాజా, రెండు వరాలిచ్చి మళ్ళీ వాటికి పశ్చాత్తాపపడితే, వీరా, భూమిపై నీ ధార్మికతను ఎలా చెప్పుకుంటావు?
2.12.40
यदा समेता बहवस्त्वया राजर्षयः सह।
कथयिष्यन्ति धर्मज्ञ तत्र किं प्रतिवक्ष्यसि ॥ २.१२.४० ॥
ధర్మజ్ఞా, అనేకమంది రాజర్షులు నీతో కలిసినప్పుడు దీని గురించి చెప్తారు; అప్పుడు అక్కడ నీవు ఏమని జవాబిస్తావు?
2.12.41
यस्याः प्रसादे जीवामि या च मामभ्यपालयत्।
तस्याः कृता मया मिथ्या कैकेय्या इति वक्ष्यसि ॥ २.१२.४१ ॥
ఎవరి దయవల్ల నేను జీవిస్తున్నానో, నన్ను ఎవరు రక్షించారో, ఆ కైకేయికి నేను అసత్యం చేశాను అని నీవు చెప్పుకుంటావు.
2.12.42
किल्बिषं त्वं नरेन्द्राणां करिष्यसि नराधिप।
यो दत्त्वा वरमद्यैव पुनरन्यानि भाषसे ॥ २.१२.४२ ॥
నరాధిపా, ఈ రోజే ఒక వరం ఇచ్చి మళ్ళీ మరో మాటలు మాట్లాడుతున్నావు; అలా నీవు రాజుల మధ్య పాపం చేస్తావు.
2.12.43
शैब्यः श्येनकपोतीये स्वमांसं पक्षिणे ददौ।
अलर्कश्चक्षुषी दत्त्वा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१२.४३ ॥
శైబ్యుడు శ్యేన–కపోతాల కథలో పక్షికి తన సొంత మాంసాన్ని ఇచ్చాడు; అలర్కుడు తన రెండు కళ్లను ఇచ్చి ఉత్తమ గతిని పొందాడు.
2.12.44
सागरः समयं कृत्वा न वेलामतिवर्तते।
समयं मानृतं कार्षीः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥ २.१२.४४ ॥
సముద్రం హద్దు పెట్టుకుని తన ఒడ్డును దాటదు; పూర్వ ప్రవర్తనను స్మరిస్తూ ఒప్పందాన్ని అబద్ధం చేయకు.
2.12.45
स त्वं धर्मं परित्यज्य रामं राज्येऽभिषिच्य च।
सह कौसल्यया नित्यं रन्तुमिच्छसि दुर्मते ॥ २.१२.४५ ॥
ధర్మాన్ని విడిచి, రాముడిని రాజ్యంపై అభిషేకించి, కౌసల్యతో సదా రమించాలనుకుంటున్నావు, దుర్మతీ.
2.12.46
भवत्वधर्मो धर्मो वा सत्यं वा यदि वानृतम्।
यत्त्वया संश्रुतं मह्यं तस्य नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१२.४६ ॥
అది అధర్మమైనా ధర్మమైనా, సత్యమైనా అసత్యమైనా, నువ్వు నాకు ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని అతిక్రమించడం లేదు.
2.12.47
अहं हि विषमद्यैव पीत्वा बहु तवाग्रतः।
पश्यतस्ते मरिष्यामि रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.१२.४७ ॥
రాముడికి అభిషేకం జరిగితే, ఈరోజే నీ ముందు చాలా విషం తాగి, నువ్వు చూస్తుండగానే నేను చనిపోతాను.
2.12.48
एकाहमपि पश्येयं यद्यहं राममातरम्।
अञ्जलिं प्रतिगृह्णन्तीं श्रेयो ननु मृतिर्मम ॥ २.१२.४८ ॥
రాముని తల్లి చేతులు జోడించి అంజలి స్వీకరించడం నేను ఒక్కసారైనా చూస్తే, నా మరణమే నాకు మేలు.
2.12.49
भरतेनात्मना चाहं शपे ते मनुजाधिप।
यथा नान्येन तुष्येयमृते रामविवासनात् ॥ २.१२.४९ ॥
ఓ మనుజాధిపా, భరతుని మీద, నా మీద ఒట్టు పెట్టుకుంటున్నాను; రాముని వనవాసం తప్ప మరేదానితోనూ నేను సంతృప్తి చెందను.
2.12.50
एतावदुक्त्वा वचनं कैकेयी विरराम ह।
विलपन्तं च राजानं न प्रतिव्याजहार सा ॥ २.१२.५० ॥
ఇంతవరకు చెప్పి కైకేయి మౌనం వహించింది; విలపిస్తున్న రాజుకు ఆమె సమాధానం ఇవ్వలేదు.
2.12.51
श्रुत्वा तु राजा कैकेय्या वाक्यं परमशोभनम्।
रामस्य च वने वासमैश्वर्यं भरतस्य च ॥ २.१२.५१ ॥
కైకేయి మాటలు విన్న రాజు—పైకి ఎంతో మంచిగా కనిపించే ఆ మాటలు: రాముడు వనంలో నివసించడం, భరతుడికి ఐశ్వర్యం.
2.12.52
नाभ्यभाषत कैकेयीं मुहूर्तं व्याकुलेन्द्रियः।
प्रैक्षतानिमिषो देवीं प्रियामप्रियवादिनीम् ॥ २.१२.५२ ॥
కలత చెందిన ఇంద్రియాలతో రాజు కొంతసేపు కైకేయితో మాట్లాడలేదు; అప్రియమైన మాటలు పలికిన తన ప్రియ భార్యను రెప్పవేయకుండా చూస్తూ ఉండిపోయాడు.
2.12.53
तां हि वज्रसमां वाचमाकर्ण्य हृदयाप्रियाम्।
दुःखशोकमयीं श्रुत्वा राजा न सुखितोऽभवत् ॥ २.१२.५३ ॥
ఆ వజ్రసమానమైన, హృదయానికి అప్రియమైన, దుఃఖశోకాలతో నిండిన మాటలు విని రాజు సుఖం పొందలేదు.
2.12.54
स देव्या व्यवसायं च घोरं च शपथं कृतम्।
ध्यात्वा रामेति निःश्वस्य च्छिन्नस्तरुरिवापतत् ॥ २.१२.५४ ॥
రాణి చేసిన భయంకరమైన నిశ్చయాన్ని, చేసిన ఒట్టును ఆలోచించి, 'రామా' అని నిట్టూర్చి, నరికిన చెట్టులా రాజు పడిపోయాడు.
2.12.55
नष्टचित्तो यथोन्मत्तो विपरीतो यथातुरः।
हृततेजा यथा सर्पो बभूव जगतीपतिः ॥ २.१२.५५ ॥
మనసు నశించిన ఉన్మత్తుడిలా, విపరీత స్థితిలో ఉన్న పీడితుడిలా, తేజస్సు కోల్పోయిన సర్పంలా ఆ భూపతి అయ్యాడు.
2.12.56
दीनयाऽऽतुरया वाचा इति होवाच कैकयीम्।
अनर्थमिममर्थाभं केन त्वमुपदेशिता ॥ २.१२.५६ ॥
దీనమైన, పీడిత స్వరంతో ఆయన కైకేయితో ఇలా అన్నాడు: లాభంలా కనిపించే ఈ అనర్థాన్ని నీకు ఎవరు ఉపదేశించారు?
2.12.57
भूतोपहतचित्तेव ब्रुवन्ती मां न लज्जसे।
शीलव्यसनमेतत् ते नाभिजानाम्यहं पुरा ॥ २.१२.५७ ॥
భూతం పట్టిన మనసు ఉన్నదానిలా మాట్లాడుతున్న నీవు నన్ను చూసి సిగ్గుపడవా? నీ ఈ శీలదోషాన్ని నేను ఇంతకు ముందు ఎరుగను.
2.12.58
बालायास्तत् त्विदानीं ते लक्षये विपरीतवत्।
कुतो वा ते भयं जातं या त्वमेवंविधं वरम् ॥ २.१२.५८ ॥
బాలిక లాంటి నీవు ఇప్పుడు విపరీతంగా ఉన్నట్లు నాకు కనిపిస్తోంది. నీకు ఎక్కడినుంచి భయం కలిగింది, నీవు ఇలాంటి వరం కోరేందుకు?
2.12.59
राष्ट्रे भरतमासीनं वृणीषे राघवं वने।
विरमैतेन भावेन त्वमेतेनानृतेन च ॥ २.१२.५९ ॥
రాజ్యంలో భరతుడిని కూర్చోబెట్టి రాఘవుడిని అడవికి పంపాలని నీవు కోరుతున్నావు. ఈ భావం నుండి, ఈ అసత్యం నుండి నీవు విరమించుకో.
2.12.60
यदि भर्तुः प्रियं कार्यं लोकस्य भरतस्य च।
नृशंसे पापसंकल्पे क्षुद्रे दुष्कृतकारिणि ॥ २.१२.६० ॥
భర్తకు, లోకానికి, భరతునికి ప్రియమైనది చేయాలంటే, ఓ క్రూరురాలా, పాపసంకల్పురాలా, నీచురాలా, దుష్కర్మ చేసేదానా!
2.12.61
किं नु दुःखमलीकं वा मयि रामे च पश्यसि।
न कथंचिदृते रामाद् भरतो राज्यमावसेत् ॥ २.१२.६१ ॥
నీవు నాలో, రాముని విషయంలో ఏదైనా అబద్ధపు దుఃఖాన్ని చూస్తున్నావా? రాముడు లేకుండా భరతుడు ఏ విధంగానూ రాజ్యంలో నివసించడు.
2.12.62
रामादपि हि तं मन्ये धर्मतो बलवत्तरम्।
कथं द्रक्ष्यामि रामस्य वनं गच्छेति भाषिते ॥ २.१२.६२ ॥
నేను అతడిని ధర్మంలో రాముని కంటే కూడా బలవంతుడిగా భావిస్తాను. రాముడు అడవికి వెళ్ళమని చెప్పబడినప్పుడు, రాముడు అడవికి వెళ్లడాన్ని నేను ఎలా చూడగలను?
2.12.63
मुखवर्णं विवर्णं तु यथैवेन्दुमुपप्लुतम्।
तां तु मे सुकृतां बुद्धिं सुहृद्भिः सह निश्चिताम् ॥ २.१२.६३ ॥
గ్రహణం పట్టిన చంద్రునిలా ఆమె ముఖం వివర్ణమైంది. మిత్రులతో కలిసి నేను నిశ్చయించుకున్న నా సుకృత బుద్ధిని [ఆమె మరచిపోయింది].
2.12.64
कथं द्रक्ष्याम्यपावृत्तां परैरिव हतां चमूम्।
किं मां वक्ष्यन्ति राजानो नानादिग्भ्यः समागताः ॥ २.१२.६४ ॥
శత్రువులచే హతమైన, వెనుదిరిగిన సైన్యంలా [రాముడు తిరిగి వస్తుండగా] నేను ఎలా చూడగలను? వివిధ దిక్కుల నుండి వచ్చిన రాజులు నాతో ఏమంటారు?
2.12.65
बालो बतायमैक्ष्वाकश्चिरं राज्यमकारयत्।
यदा हि बहवो वृद्धा गुणवन्तो बहुश्रुताः ॥ २.१२.६५ ॥
అయ్యో, ఈ ఇక్ష్వాకు వంశపు బాలుడు [రాముడు] చాలాకాలం రాజ్యం చేయించాడు. అనేకమంది వృద్ధులు, గుణవంతులు, బహుశ్రుతులు [ఉన్నప్పుడు]...
2.12.66
परिप्रक्ष्यन्ति काकुत्स्थं वक्ष्यामीह कथं तदा।
कैकेय्या क्लिश्यमानेन पुत्रः प्रव्राजितो मया ॥ २.१२.६६ ॥
కాకుత్స్థ వంశపు రాముని వారు అడుగుతారు; అప్పుడు నేను ఇక్కడ ఏమని చెప్పగలను? బాధపడుతున్న కైకేయి నా ద్వారా తన కుమారుడిని [రాముని] ప్రవాసానికి పంపించింది.
2.12.67
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति।
किं मां वक्ष्यति कौसल्या राघवे वनमास्थिते ॥ २.१२.६७ ॥
ఇది నిజమని నేను చెబితే, అది అబద్ధమవుతుంది. రాఘవుడు అడవికి వెళ్లిన తర్వాత కౌసల్య నాతో ఏమంటుంది?
2.12.68
किं चैनां प्रतिवक्ष्यामि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
यदा यदा च कौसल्या दासीव च सखीव च ॥ २.१२.६८ ॥
ఇటువంటి అప్రియమైన పని చేసి ఆమెకు నేనేమి సమాధానం చెప్పగలను? కౌసల్య ఎప్పుడెప్పుడు దాసిలా, స్నేహితురాలిలా ఉండేదో,
2.12.69
भार्यावद् भगिनीवच्च मातृवच्चोपतिष्ठति।
सततं प्रियकामा मे प्रियपुत्रा प्रियंवदा ॥ २.१२.६९ ॥
భార్యలా, సోదరిలా, తల్లిలా నాకు సేవ చేస్తుంది; ఎల్లప్పుడూ నా ప్రీతిని కోరేది, ప్రియమైన కుమారుడు కలది, మధురంగా మాట్లాడేది.
2.12.70
न मया सत्कृता देवी सत्कारार्हा कृते तव।
इदानीं तत्तपति मां यन्मया सुकृतं त्वयि ॥ २.१२.७० ॥
నీ కారణంగా నేను ఆ దేవిని, గౌరవానికి అర్హురాలైనవిని, గౌరవించలేదు. ఇప్పుడు నీ పట్ల నేను చేసిన సత్కార్యమే నన్ను బాధిస్తోంది.
2.12.71
अपथ्यव्यञ्जनोपेतं भुक्तमन्नमिवातुरम्।
विप्रकारं च रामस्य सम्प्रयाणं वनस्य च ॥ २.१२.७१ ॥
అపథ్యమైన కూరలతో కూడిన భోజనాన్ని రోగి తిన్నట్లుగా, రాముడికి చేసిన అపకారం, ఆయన వనానికి వెళ్లడం (నన్ను బాధిస్తున్నాయి).
2.12.72
सुमित्रा प्रेक्ष्य वै भीता कथं मे विश्वसिष्यति।
कृपणं बत वैदेही श्रोष्यति द्वयमप्रियम् ॥ २.१२.७२ ॥
సుమిత్ర నన్ను చూసి భయపడుతుంది; ఆమె నన్ను ఎలా నమ్ముతుంది? దీనురాలైన వైదేహి ఈ రెండు అప్రియ వార్తలనూ వింటుంది కదా!
2.12.73
मां च पञ्चत्वमापन्नं रामं च वनमाश्रितम्।
वैदेही बत मे प्राणान् शोचन्ती क्षपयिष्यति ॥ २.१२.७३ ॥
నేను మరణించి, రాముడు అడవిని ఆశ్రయించిన తర్వాత, అయ్యో, శోకించే వైదేహి నా ప్రాణాలను క్షీణింపజేస్తుంది.
2.12.74
हीना हिमवतः पार्श्वे किंनरेणेव किंनरी।
नहि राममहं दृष्ट्वा प्रवसन्तं महावने ॥ २.१२.७४ ॥
హిమాలయ వాలున కిన్నరుని వీడిన కిన్నరిలా, మహావనంలో ప్రవసిస్తున్న రాముడిని నేను చూడలేక ఉంటాను.
2.12.75
चिरं जीवितुमाशंसे रुदन्तीं चापि मैथिलीम्।
सा नूनं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.७५ ॥
ఏడుస్తున్న మైథిలి కూడా చిరకాలం జీవించాలని ఆశిస్తున్నాను. ఆమె వితంతువై, కుమారునితో రాజ్యం చేయిస్తుంది.
2.12.76
सतीं त्वामहमत्यन्तं व्यवस्याम्यसतीं सतीम्।
रूपिणीं विषसंयुक्तां पीत्वेव मदिरां नरः ॥ २.१२.७६ ॥
నిన్ను అత్యంత పతివ్రతగా భావించాను; కానీ నీవు అసతివి. విషంతో కలిసిన మద్యం తాగినవాడిలా, రూపంలోనే సతిలా కనిపిస్తున్నావు.
2.12.77
अनृतैर्बत मां सान्त्वैः सान्त्वयन्ती स्म भाषसे।
गीतशब्देन संरुध्य लुब्धो मृगमिवावधीः ॥ २.१२.७७ ॥
అయ్యో, అబద్ధపు ఓదార్పు మాటలతో నన్ను ఓదారుస్తున్నావు; పాట శబ్దంతో జింకను చుట్టి చంపే లోభిలా.
2.12.78
अनार्य इति मामार्याः पुत्रविक्रायकं ध्रुवम्।
विकरिष्यन्ति रथ्यासु सुरापं ब्राह्मणं यथा ॥ २.१२.७८ ॥
'ఈమె అనార్య, కుమారుని అమ్మినది' అని ఆర్యులు నన్ను వీధుల్లో నిశ్చయంగా నిందిస్తారు; మద్యం తాగిన బ్రాహ్మణుని నిందించినట్లు.
2.12.79
अहो दुःखमहो कृच्छ्रं यत्र वाचः क्षमे तव।
दुःखमेवंविधं प्राप्तं पुरा कृतमिवाशुभम् ॥ २.१२.७९ ॥
అయ్యో, ఎంత దుఃఖం! అయ్యో, ఎంత కష్టం! నీ ఇటువంటి మాటలను నేను సహించవలసి వచ్చింది. పూర్వం చేసిన అశుభ కర్మ ఫలమా అన్నట్లు ఇలాంటి దుఃఖం నాకు ప్రాప్తించింది.
2.12.80
चिरं खलु मया पापे त्वं पापेनाभिरक्षिता।
अज्ञानादुपसम्पन्ना रज्जुरुद्बन्धनी यथा ॥ २.१२.८० ॥
పాపీ, చాలా కాలంగా నేను నిన్ను కాపాడి పోషించాను. అజ్ఞానంతో నేను నిన్ను దగ్గరకు రానిచ్చాను, కట్టే తాడు ఉచ్చులాగా నువ్వు వచ్చావు.
2.12.81
रममाणस्त्वया सार्धं मृत्युं त्वां नाभिलक्षये।
बालो रहसि हस्तेन कृष्णसर्पमिवास्पृशम् ॥ २.१२.८१ ॥
నీతో ఆనందంగా ఉన్నప్పుడు నిన్ను మృత్యువుగా నేను గ్రహించలేదు. బాలుడు ఏకాంతంలో నల్లని పామును చేతితో తాకినట్లు నేను నిన్ను తాకాను.
2.12.82
तं तु मां जीवलोकोऽयं नूनमाक्रोष्टुमर्हति।
मया ह्यपितृकः पुत्रः स महात्मा दुरात्मना ॥ २.१२.८२ ॥
ఈ లోకం నిశ్చయంగా నన్ను నిందించడానికి అర్హురాలిగా భావిస్తుంది, ఎందుకంటే నా వల్లనే ఆ మహాత్ముడైన కుమారుడు దుష్టుడి వల్ల తండ్రి లేనివాడయ్యాడు.
2.12.83
बालिशो बत कामात्मा राजा दशरथो भृशम्।
स्त्रीकृते यः प्रियं पुत्रं वनं प्रस्थापयिष्यति ॥ २.१२.८३ ॥
అయ్యో, కామంతో నడిచే రాజు దశరథుడు అత్యంత మూర్ఖుడు. ఒక స్త్రీ కోసం తన ప్రియమైన కుమారుడిని అడవికి పంపిస్తాడు.
2.12.84
वेदैश्च ब्रह्मचर्यैश्च गुरुभिश्चोपकर्शितः।
भोगकाले महत्कृच्छ्रं पुनरेव प्रपत्स्यते ॥ २.१२.८४ ॥
వేదాలు, బ్రహ్మచర్యం, గురువుల సేవ వల్ల కృశించినవాడు, సుఖాన్ని అనుభవించవలసిన సమయంలో మళ్లీ గొప్ప కష్టాన్ని పొందుతాడు.
2.12.85
नालं द्वितीयं वचनं पुत्रो मां प्रतिभाषितुम्।
स वनं प्रव्रजेत्युक्तो बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.१२.८५ ॥
కుమారుడు నాకు రెండవ మాట పలుకలేడు. 'అడవికి వెళ్ళు' అని చెప్పబడితే, 'సరే' అనే అంటాడు.
2.12.86
यदि मे राघवः कुर्याद् वनं गच्छेति चोदितः।
प्रतिकूलं प्रियं मे स्यान्न तु वत्सः करिष्यति ॥ २.१२.८६ ॥
రాఘవుడు 'అడవికి వెళ్ళు' అని ప్రేరేపించబడి అది చేస్తే, అది నాకు అప్రియమౌతుంది; కాని ప్రియమైన పుత్రుడు అలా చేయడు.
2.12.87
राघवे हि वनं प्राप्ते सर्वलोकस्य धिक्कृतम्।
मृत्युरक्षमणीयं मां नयिष्यति यमक्षयम् ॥ २.१२.८७ ॥
రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళగా, సర్వలోకం నన్ను నిందిస్తుంది; అప్పుడు సహింపరాని మృత్యువు నన్ను యమలోకానికి తీసుకుపోతుంది.
2.12.88
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
इष्टे मम जने शेषे किं पापं प्रतिपत्स्यसे ॥ २.१२.८८ ॥
నేను మరణించి, మనుష్యులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు అడవికి వెళ్ళిన తర్వాత, నా ప్రియజనులు మిగిలి ఉండగా నీవు ఏ పాపాన్ని పొందుతావు?
2.12.89
कौसल्या मां च रामं च पुत्रौ च यदि हास्यति।
दुःखान्यसहती देवी मामेवानुगमिष्यति ॥ २.१२.८९ ॥
కౌసల్య నన్ను, రాముడిని, ఇద్దరు కుమారులను విడిచిపెడితే, దుఃఖాలను సహించలేని ఆ దేవి నా వెంటనే వెళ్ళిపోతుంది.
2.12.90
कौसल्यां च सुमित्रां च मां च पुत्रैस्त्रिभिः सह।
प्रक्षिप्य नरके सा त्वं कैकेयि सुखिता भव ॥ २.१२.९० ॥
కౌసల్య, సుమిత్ర, నన్ను మూడు మంది కుమారులతో కలిపి నరకంలో పడవేసి, ఓ కైకేయి, నీవు సుఖంగా ఉండు.
2.12.91
मया रामेण च त्यक्तं शाश्वतं सत्कृतं गुणैः।
इक्ष्वाकुकुलमक्षोभ्यमाकुलं पालयिष्यसि ॥ २.१२.९१ ॥
రాముడు, నేను విడిచిపెట్టిన, ఎల్లప్పుడూ తన గుణాలతో గౌరవించబడిన, కదలని ఇక్ష్వాకు వంశాన్ని — ఇప్పుడు కలతచెందిన ఆ వంశాన్ని — నువ్వు పాలిస్తావు.
2.12.92
प्रियं चेद् भरतस्यैतद् रामप्रव्राजनं भवेत्।
मा स्म मे भरतः कार्षीत् प्रेतकृत्यं गतायुषः ॥ २.१२.९२ ॥
రాముని వనవాసం భరతునికి ప్రియమైతే, ఆయుష్షు ముగిసిన నాకు భరతుడు ప్రేతకృత్యాలు చేయకూడదు.
2.12.93
मृते मयि गते रामे वनं पुरुषपुङ्गवे।
सेदानीं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.९३ ॥
నేను మరణించి, పురుషోత్తముడు రాముడు అడవికి వెళ్లిన తరువాత, నువ్వు వితంతువుగా, నీ కొడుకుతో కలిసి ఇప్పుడు రాజ్యాన్ని నడిపిస్తావు.
2.12.94
त्वं राजपुत्रि दैवेन न्यवसो मम वेश्मनि।
अकीर्तिश्चातुला लोके ध्रुवः परिभवश्च मे।
सर्वभूतेषु चावज्ञा यथा पापकृतस्तथा ॥ २.१२.९४ ॥
రాకుమారీ, దైవవశాత్తు నువ్వు నా ఇంట్లో నివసిస్తున్నావు. లోకంలో నాకు సాటిలేని అపకీర్తి, నిశ్చయమైన అవమానం కలుగుతాయి; పాపం చేసినవాడిలా అన్ని ప్రాణులలోనూ నేను చులకనగా చూడబడతాను.
2.12.95
कथं रथैर्विभुर्यात्वा गजाश्वैश्च मुहुर्मुहुः।
पद्भ्यां रामो महारण्ये वत्सो मे विचरिष्यति ॥ २.१२.९५ ॥
రథాలపై, ఏనుగులు గుర్రాలపై పదే పదే ప్రయాణించిన సమర్థుడైన రాముడు, ఆ మహారణ్యంలో కాలినడకన ఎలా తిరుగుతాడు? నా ప్రియ పుత్రుడు ఆ రాముడు.
2.12.96
यस्य चाहारसमये सूदाः कुण्डलधारिणः।
अहंपूर्वाः पचन्ति स्म प्रसन्नाः पानभोजनम् ॥ २.१२.९६ ॥
ఎవరి భోజన సమయంలో కుండలాలు ధరించిన వంటవారు సంతోషంగా 'నేను ముందు' అంటూ పానభోజనాలను వండేవారో,
2.12.97
स कथं नु कषायाणि तिक्तानि कटुकानि च।
भक्षयन् वन्यमाहारं सुतो मे वर्तयिष्यति ॥ २.१२.९७ ॥
చేదుగా, కారంగా, వగరుగా ఉండే అడవి ఆహారాన్ని తిని నా కుమారుడు ఎలా జీవిస్తాడు?
2.12.98
महार्हवस्त्रसम्बद्धो भूत्वा चिरसुखोचितः।
काषायपरिधानस्तु कथं रामो भविष्यति ॥ २.१२.९८ ॥
చాలాకాలంగా సుఖానికి అలవాటుపడి, అమూల్యమైన వస్త్రాలు ధరించిన రాముడు కాషాయ వస్త్రధారిగా ఎలా ఉంటాడు?
2.12.99
कस्येदं दारुणं वाक्यमेवंविधमपीरितम्।
रामस्यारण्यगमनं भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१२.९९ ॥
రాముని అరణ్యవాసం, భరతుని పట్టాభిషేకం అనే ఇంత క్రూరమైన మాటను ఎవరు పలికారు?
2.12.100
धिगस्तु योषितो नाम शठाः स्वार्थपरायणाः।
न ब्रवीमि स्त्रियः सर्वा भरतस्यैव मातरम् ॥ २.१२.१०० ॥
స్వార్థపరులైన, మోసపూరిత స్త్రీలకు ధిక్కారం. నేను స్త్రీలందరినీ చెప్పడం లేదు; భరతుని తల్లినే అంటున్నాను.
2.12.101
अनर्थभावेऽर्थपरे नृशंसे
ममानुतापाय निवेशितासि।
किमप्रियं पश्यसि मन्निमित्तं
हितानुकारिण्यथवापि रामे ॥ २.१२.१०१ ॥
ఓ క్రూరురాలా, అనర్థంలో ఆసక్తి గల దానా, నీవు నాకు దుఃఖం కలిగించడానికే ఇక్కడ నియమించబడ్డావు. నా కారణంగా రాముడిలో ఏదైనా అప్రియమైనదాన్ని చూస్తున్నావా, లేక హితమే చేసే రాముడిలోనా?
2.12.102
परित्यजेयुः पितरोऽपि पुत्रान्
भार्याः पतींश्चापि कृतानुरागाः।
कृत्स्नं हि सर्वं कुपितं जगत् स्याद्
दृष्ट्वैव रामं व्यसने निमग्नम् ॥ २.१२.१०२ ॥
రాముడు ఆపదలో మునిగిపోవడం చూసి తండ్రులు కూడా కుమారులను విడిచిపెట్టవచ్చు, అనురాగం కలిగిన భార్యలు కూడా భర్తలను వదలవచ్చు. అప్పుడు సమస్త లోకమే కోపగించుకుంటుంది.
2.12.103
अहं पुनर्देवकुमाररूप-
मलंकृतं तं सुतमाव्रजन्तम्।
नन्दामि पश्यन्निव दर्शनेन
भवामि दृष्ट्वैव पुनर्युवेव ॥ २.१२.१०३ ॥
దేవకుమారుని రూపంతో అలంకరించబడి వస్తున్న ఆ కుమారుడిని చూస్తూ నేను ఆనందిస్తున్నాను; అతని దర్శనంతోనే నేను మళ్ళీ యువకుడిగా మారినట్టు అవుతున్నాను.
2.12.104
विना हि सूर्येण भवेत् प्रवृत्ति-
रवर्षता वज्रधरेण वापि।
रामं तु गच्छन्तमितः समीक्ष्य
जीवेन्न कश्चित्त्विति चेतना मे ॥ २.१२.१०४ ॥
సూర్యుడు లేకపోతే లేదా ఇంద్రుడు వర్షం కురిపించకపోతే ప్రపంచ కార్యకలాపాలు ఆగిపోతాయి; కానీ రాముడు ఇక్కడి నుండి వెళ్లడం చూసి ఎవరూ జీవించరని నా మనసు చెబుతోంది.
2.12.105
विनाशकामामहिताममित्रा-
मावासयं मृत्युमिवात्मनस्त्वाम्।
चिरं बताङ्केन धृतासि सर्पी
महाविषा तेन हतोऽस्मि मोहात् ॥ २.१२.१०५ ॥
వినాశాన్ని కోరే, హాని చేసే, శత్రువువంటి నిన్ను నా స్వంత మృత్యువులా ఇంట్లో ఉంచాను; అయ్యో, చాలాసేపు ఒడిలో పట్టుకున్న నువ్వు మహావిషం గల సర్పిణివి; అందుచేత మోహంతో నేను హతుడయ్యాను.
2.12.106
मया च रामेण सलक्ष्मणेन
प्रशास्तु हीनो भरतस्त्वया सह।
पुरं च राष्ट्रं च निहत्य बान्धवान्
ममाहितानां च भवाभिहर्षिणी ॥ २.१२.१०६ ॥
నా, రాముని, లక్ష్మణుని వలన విడువబడిన పాలకుడు లేని భరతుడు నీతో; పట్టణాన్ని, రాజ్యాన్ని, బంధువులను నాశనం చేసి, నా శత్రువులతో కలిసి, అధికారపు సుఖంలో ఆనందించేదానా నీవు.
2.12.107
नृशंसवृत्ते व्यसनप्रहारिणि
प्रसह्य वाक्यं यदिहाद्य भाषसे।
न नाम ते तेन मुखात् पतन्त्यधो
विशीर्यमाणा दशनाः सहस्रधा ॥ २.१२.१०७ ॥
క్రూర స్వభావం గలదానా, విపత్తును తెచ్చేదానా! ఈ రోజు ఇక్కడ నువ్వు బలవంతంగా పలికే మాటలవలన నీ నోటినుండి దంతాలు వేల ముక్కలై క్రిందపడలేదు.
2.12.108
न किंचिदाहाहितमप्रियं वचो
न वेत्ति रामः परुषाणि भाषितुम्।
कथं तु रामे ह्यभिरामवादिनि
ब्रवीषि दोषान् गुणनित्यसम्मते ॥ २.१२.१०८ ॥
రాముడు ఎప్పుడూ హానికరమైన లేదా అప్రియమైన మాట అనలేదు; కఠినమైన మాటలు పలకడం అతనికి తెలియదు. ఎల్లప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడే, గుణాలకు సదా గౌరవం పొందే రాముడిలో నువ్వు దోషాలు ఎందుకు చూస్తున్నావు?
2.12.109
प्रताम्य वा प्रज्वल वा प्रणश्य वा
सहस्रशो वा स्फुटितां महीं व्रज।
न ते करिष्यामि वचः सुदारुणं
ममाहितं केकयराजपांसने ॥ २.१२.१०९ ॥
నువ్వు తపించి చావు, మండిపో, నశించిపో, లేదా వేలసార్లుగా భూమి చీలి అందులో కూరుకుపో. కేకయ రాజకుల ధూళీ, నీ ఈ అతి దారుణమైన మాటను నేను చేయను; అది నాకు హానికరం.
2.12.110
क्षुरोपमां नित्यमसत्प्रियंवदां
प्रदुष्टभावां स्वकुलोपघातिनीम्।
न जीवितुं त्वां विषहेऽमनोरमां
दिधक्षमाणां हृदयं सबन्धनम् ॥ २.१२.११० ॥
నువ్వు కత్తిలాంటిదానివి; ఎప్పుడూ అబద్ధపు ప్రియమైన మాటలు పలికేదానివి; దుష్ట స్వభావం కలదానివి; నీ సొంత కులాన్నే నాశనం చేసేదానివి. నీతో బ్రతకడం నేను సహించలేను; నువ్వు మనసుకు ఇంపైనదానివి కావు, నా హృదయాన్ని దాని బంధాలతో సహా దహించాలని చూస్తున్నావు.
2.12.111
न जीवितं मेऽस्ति कुतः पुनः सुखं
विनात्मजेनात्मवतां कुतो रतिः।
ममाहितं देवि न कर्तुमर्हसि
स्पृशामि पादावपि ते प्रसीद मे ॥ २.१२.१११ ॥
నాకు ఇక జీవితం లేదు; మరి సుఖం ఎక్కడిది? కొడుకు లేకుండా ఆత్మనిగ్రహం గల వారికి కూడా ఆనందం ఎక్కడిది? దేవీ, నాకు హానికరమైన ఈ పని నువ్వు చేయకూడదు. నీ పాదాలను స్పృశిస్తున్నాను; నాపై దయ చూపు.
2.12.112
स भूमिपालो विलपन्ननाथवत्
स्त्रिया गृहीतो हृदयेऽतिमात्रया।
पपात देव्याश्चरणौ प्रसारिता-
वुभावसम्प्राप्य यथाऽऽतुरस्तथा ॥ २.१२.११२ ॥
ఆ రాజు అనాథలా విలపిస్తూ, స్త్రీపై అతి మోహంతో హృదయం ఆవరింపబడి, రాణి పాదాలపై రెండు చేతులు చాచి పడిపోయాడు; బాధితునిలా ఆ పాదాలను చేరుకోలేకపోయాడు.