ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.12.1
ततः श्रुत्वा महाराजः कैकेय्या दारुणं वचः।
चिन्तामभिसमापेदे मुहूर्तं प्रतताप च ॥ २.१२.१ ॥
ಆಗ ಮಹಾರಾಜನು ಕೈಕೇಯಿಯ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಸಂತಪ್ತನಾದನು.
2.12.2
किं नु मेऽयं दिवास्वप्नश्चित्तमोहोऽपि वा मम।
अनुभूतोपसर्गो वा मनसो वाप्युपद्रवः ॥ २.१२.२ ॥
ಇದು ನನ್ನ ಹಗಲು ಕನಸೋ? ಅಥವಾ ನನ್ನ ಚಿತ್ತದ ಮೋಹವೋ? ಅಥವಾ ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಉಪದ್ರವವೋ? ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲಕೋ?
2.12.3
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां कैकेयीवाक्यतापितः ॥ २.१२.३ ॥
ಆಗ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು.
2.12.4
व्यथितो विक्लवश्चैव व्याघ्रीं दृष्ट्वा यथा मृगः।
असंवृतायामासीनो जगत्यां दीर्घमुच्छ्वसन् ॥ २.१२.४ ॥
ಹುಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ವ್ಯಥೆಗೊಂಡು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು, ತೆರೆದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಟ್ಟನು.
2.12.5
मण्डले पन्नगो रुद्धो मन्त्रैरिव महाविषः।
अहो धिगिति सामर्षो वाचमुक्त्वा नराधिपः ॥ २.१२.५ ॥
ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ ಮಹಾ ವಿಷದ ಸರ್ಪದಂತೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆ ನರಾಧಿಪನು ಕೋಪದಿಂದ 'ಅಯ್ಯೋ, ಛೀ!' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
2.12.6
मोहम् आपेदिवान् भूयः शोकोपहतचेतनः।
चिरेण तु नृपः संज्ञां प्रतिलभ्य सुदुःखितः ॥ २.१२.६ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಹತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು; ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾದನು.
2.12.7
कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धो निर्दहन्निव तेजसा।
नृशंसे दुष्टचारित्रे कुलस्यास्य विनाशिनि ॥ २.१२.७ ॥
ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಾಜನು, ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸುಡುವಂತೆ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಕ್ರೂರಿಣಿಯೇ, ದುಷ್ಟ ನಡತೆಯುಳ್ಳವಳೇ, ಈ ಕುಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳೇ!
2.12.8
किं कृतं तव रामेण पापे पापं मयापि वा।
सदा ते जननीतुल्यां वृत्तिं वहति राघवः ॥ २.१२.८ ॥
ರಾಮನು ನಿನಗೆ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಪಾಪಿಣಿಯೇ? ಅಥವಾ ನಾನೇ ಏನು ಪಾಪ ಮಾಡಿದೆ? ರಾಘವನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನ್ನ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಾಯಿಯಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
2.12.9
तस्यैवं त्वमनर्थाय किंनिमित्तमिहोद्यता।
त्वं मयाऽऽत्मविनाशाय भवनं स्वं निवेशिता ॥ २.१२.९ ॥
ಅವನಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಅನರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಳಾದೆ? ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದು ನೆಲೆಯಾಗಿಸಿದೆ.
2.12.10
अविज्ञानान्नृपसुता व्याला तीक्ष्णविषा यथा।
जीवलोको यदा सर्वो रामस्याह गुणस्तवम् ॥ २.१२.१० ॥
ರಾಜಪುತ್ರಿಯೇ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿಷದ ಸರ್ಪವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಂತೆ, ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ರಾಮನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ...
2.12.11
अपराधं कमुद्दिश्य त्यक्ष्यामीष्टमहं सुतम्।
कौसल्यां च सुमित्रां च त्यजेयमपि वा श्रियम् ॥ २.१२.११ ॥
ಯಾವ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ? ಅಥವಾ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯನ್ನು, ಅಥವಾ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲಿ?
2.12.12
जीवितं चात्मनो रामं न त्वेव पितृवत्सलम्।
परा भवति मे प्रीतिर्दृष्ट्वा तनयमग्रजम् ॥ २.१२.१२ ॥
ನನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟರೂ ಬಿಡಬಹುದು, ಆದರೆ ತಂದೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ ರಾಮನನ್ನು ಬಿಡಲಾರೆ; ಹಿರಿಯ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೇ ನನಗೆ ಅತಿ ಆನಂದವಾಗುತ್ತದೆ.
2.12.13
अपश्यतस्तु मे रामं नष्टं भवति चेतनम्।
तिष्ठेल्लोको विना सूर्यं सस्यं वा सलिलं विना ॥ २.१२.१३ ॥
ರಾಮನನ್ನು ನೋಡದೆ ನನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕವೂ, ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಯೂ ಉಳಿಯಲಾರವು.
2.12.14
न तु रामं विना देहे तिष्ठेत्तु मम जीवितम्।
तदलं त्यज्यतामेष निश्चयः पापनिश्चये ॥ २.१२.१४ ॥
ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಜೀವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದು. ಸಾಕು, ಈ ಪಾಪದ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಬಿಡು.
2.12.15
अपि ते चरणौ मूर्ध्ना स्पृशाम्येष प्रसीद मे।
किमर्थं चिन्तितं पापे त्वया परमदारुणम् ॥ २.१२.१५ ॥
ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರು. ಪಾಪಿಣಿ, ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಥ ಘೋರ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದೆ?
2.12.16
अथ जिज्ञाससे मां त्वं भरतस्य प्रियाप्रिये।
अस्तु यत्तत्त्वया पूर्वं व्याहृतं राघवं प्रति ॥ २.१२.१६ ॥
ಈಗ ಭರತನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಿಯನೋ ಅಪ್ರಿಯನೋ ಎಂದು ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಮೊದಲು ರಾಘವನ ಕುರಿತು ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ಹಾಗೆಯೇ ಇರಲಿ.
2.12.17
स मे ज्येष्ठसुतः श्रीमान् धर्मज्येष्ठ इतीव मे।
तत् त्वया प्रियवादिन्या सेवार्थं कथितं भवेत् ॥ २.१२.१७ ॥
ಅವನು ನನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ; ನನಗೆ ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ. ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳೇ, ಅದು ಸೇವೆಗಾಗಿಯೇ ನೀನು ಹೇಳಿರಬೇಕು.
2.12.18
तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्ता संतापयसि मां भृशम्।
आविष्टासि गृहे शून्ये सा त्वं परवशं गता ॥ २.१२.१८ ॥
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತಳಾಗಿ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಬಹಳ ಸಂತಾಪಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಪರವಶಳಾಗಿ ಆವಿಷ್ಟಳಂತಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
2.12.19
इक्ष्वाकूणां कुले देवि सम्प्राप्तः सुमहानयम्।
अनयो नयसम्पन्ने यत्र ते विकृता मतिः ॥ २.१२.१९ ॥
ದೇವಿ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹಾ ಅನರ್ಥವು ಬಂದೊದಗಿದೆ; ನೀತಿಸಂಪನ್ನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ವಿಕೃತವಾಯಿತು.
2.12.20
नहि किंचिदयुक्तं वा विप्रियं वा पुरा मम।
अकरोस्त्वं विशालाक्षि तेन न श्रद्दधामि ते ॥ २.१२.२० ॥
ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ನೀನು ಹಿಂದೆ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಅನುಚಿತವಾದ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನಂಬಲಾರೆ.
2.12.21
ननु ते राघवस्तुल्यो भरतेन महात्मना।
बहुशो हि स्म बाले त्वं कथाः कथयसे मम ॥ २.१२.२१ ॥
ಬಾಲೆ, ರಾಘವನು (ರಾಮನು) ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನಂತೆಯೇ ಅಲ್ಲವೇ? ನೀನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನೇ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೀಯೆ.
2.12.22
तस्य धर्मात्मनो देवि वने वासं यशस्विनः।
कथं रोचयसे भीरु नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१२.२२ ॥
ದೇವಿ, ಭೀರು, ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಯಶಸ್ವಿಯು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳು ವಾಸಿಸುವುದನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತೀಯೆ?
2.12.23
अत्यन्तसुकुमारस्य तस्य धर्मे कृतात्मनः।
कथं रोचयसे वासमरण्ये भृशदारुणे ॥ २.१२.२३ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಸುಕುಮಾರನಾದ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತೀಯೆ?
2.12.24
रोचयस्यभिरामस्य रामस्य शुभलोचने।
तव शुश्रूषमाणस्य किमर्थं विप्रवासनम् ॥ २.१२.२४ ॥
ಶುಭನೇತ್ರೆ, ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದ ನೀಡುವ ರಾಮನನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ನೀನು ಒಪ್ಪುತ್ತೀಯೆ?
2.12.25
रामो हि भरताद् भूयस्तव शुश्रूषते सदा।
विशेषं त्वयि तस्मात् तु भरतस्य न लक्षये ॥ २.१२.२५ ॥
ರಾಮನು ಭರತನಿಗಿಂತ ಸದಾ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಭರತನಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.12.26
शुश्रूषां गौरवं चैव प्रमाणं वचनक्रियाम्।
कस्तु भूयस्तरं कुर्यादन्यत्र पुरुषर्षभात् ॥ २.१२.२६ ॥
ಸೇವೆ, ಗೌರವ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಧೇಯತೆ — ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರಾಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ಯಾರು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?
2.12.27
बहूनां स्त्रीसहस्राणां बहूनां चोपजीविनाम्।
परिवादोऽपवादो वा राघवे नोपपद्यते ॥ २.१२.२७ ॥
ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲೂ, ಅನೇಕ ಆಶ್ರಿತರಲ್ಲೂ ರಾಘವ ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ನಿಂದೆಯಾಗಲಿ ಅಪವಾದವಾಗಲಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
2.12.28
सान्त्वयन् सर्वभूतानि रामः शुद्धेन चेतसा।
गृह्णाति मनुजव्याघ्रः प्रियैर्विषयवासिनः ॥ २.१२.२८ ॥
ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂತೈಸುವ ರಾಮನು, ಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಸಿಗಳನ್ನು ತನ್ನವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
2.12.29
सत्येन लोकाञ् जयति द्विजान् दानेन राघवः।
गुरूञ् छुश्रूषया वीरो धनुषा युधि शात्रवान् ॥ २.१२.२९ ॥
ರಾಘವನು ಸತ್ಯದಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು, ದಾನದಿಂದ ದ್ವಿಜರನ್ನು, ಸೇವೆಯಿಂದ ಗುರುಗಳನ್ನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
2.12.30
सत्यं दानं तपस्त्यागो मित्रता शौचमार्जवम्।
विद्या च गुरुशुश्रूषा ध्रुवाण्येतानि राघवे ॥ २.१२.३० ॥
ಸತ್ಯ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ತ್ಯಾಗ, ಮೈತ್ರಿ, ಶುಚಿತ್ವ, ಋಜುತ್ವ, ವಿದ್ಯೆ, ಗುರುಸೇವೆ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಘವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ.
2.12.31
तस्मिन्नार्जवसम्पन्ने देवि देवोपमे कथम्।
पापमाशंससे रामे महर्षिसमतेजसि ॥ २.१२.३१ ॥
ದೇವಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನಳಾದವಳೇ, ಋಜುತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ರಾಮನಿಗೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಪಾಪವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ? ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಮಹರ್ಷಿಯ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾನ.
2.12.32
न स्मराम्यप्रियं वाक्यं लोकस्य प्रियवादिनः।
स कथं त्वत्कृते रामं वक्ष्यामि प्रियमप्रियम् ॥ २.१२.३२ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನಾಡಿದುದನ್ನು ನಾನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಿಯವೋ ಅಪ್ರಿಯವೋ ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ?
2.12.33
क्षमा यस्मिंस्तपस्त्यागः सत्यं धर्मः कृतज्ञता।
अप्यहिंसा च भूतानां तमृते कागतिर्मम ॥ २.१२.३३ ॥
ಕ್ಷಮೆ, ತಪಸ್ಸು, ತ್ಯಾಗ, ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಕೃತಜ್ಞತೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಹಿಂಸೆ ಯಾರಲ್ಲಿವೆಯೋ ಅವನಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಯಾವ ಗತಿ?
2.12.34
मम वृद्धस्य कैकेयि गतान्तस्य तपस्विनः।
दीनं लालप्यमानस्य कारुण्यं कर्तुमर्हसि ॥ २.१२.३४ ॥
ಕೈಕೇಯಿ, ವೃದ್ಧನಾದ, ಅಂತ್ಯ ಸಮೀಪಿಸಿದ, ತಪಸ್ವಿಯಾದ, ದೀನನಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀನು ಕರುಣೆ ತೋರಬೇಕು.
2.12.35
पृथिव्यां सागरान्तायां यत् किंचिदधिगम्यते।
तत् सर्वं तव दास्यामि मा च त्वं मन्युमाविश ॥ २.१२.३५ ॥
ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ದೊರೆಯಬಲ್ಲುದೋ, ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಕೋಪಕ್ಕೆ ವಶಳಾಗಬೇಡ.
2.12.36
अञ्जलिं कुर्मि कैकेयि पादौ चापि स्पृशामि ते।
शरणं भव रामस्य माधर्मो मामिह स्पृशेत् ॥ २.१२.३६ ॥
ಕೈಕೇಯಿ, ಕೈಮುಗಿಯುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ರಾಮನಿಗೆ ಶರಣಳಾಗು; ಇಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದಿರಲಿ.
2.12.37
घूर्णमानं महाराजं शोकेन समभिप्लुतम् ॥ २.१२.३७ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಿ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ (ಕೈಕೇಯಿ ಹೇಳಿದಳು).
2.12.38
पारं शोकार्णवस्याशु प्रार्थयन्तं पुनः पुनः।
प्रत्युवाचाथ कैकेयी रौद्रा रौद्रतरं वचः ॥ २.१२.३८ ॥
ದುಃಖಸಾಗರದ ದಡ ಸೇರಿಸಲು ಪದೇ ಪದೇ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದ (ದಶರಥನಿಗೆ) ಆಗ ಕ್ರೂರಿ ಕೈಕೇಯಿ ಇನ್ನೂ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.
2.12.39
यदि दत्त्वा वरौ राजन् पुनः प्रत्यनुतप्यसे।
धार्मिकत्वं कथं वीर पृथिव्यां कथयिष्यसि ॥ २.१२.३९ ॥
ರಾಜನೇ, ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟರೆ, ವೀರನೇ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವೆ?
2.12.40
यदा समेता बहवस्त्वया राजर्षयः सह।
कथयिष्यन्ति धर्मज्ञ तत्र किं प्रतिवक्ष्यसि ॥ २.१२.४० ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ, ಅನೇಕ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ನಿನ್ನೊಡನೆ ಸೇರಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಹೇಳುವರು; ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ನೀನು ಏನು ಉತ್ತರಿಸುವೆ?
2.12.41
यस्याः प्रसादे जीवामि या च मामभ्यपालयत्।
तस्याः कृता मया मिथ्या कैकेय्या इति वक्ष्यसि ॥ २.१२.४१ ॥
ಯಾರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ಬದುಕಿದ್ದೇನೆಯೋ, ನನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಕಾಪಾಡಿದಳೋ, ಆ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ನಾನು ಸುಳ್ಳು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳುವೆ.
2.12.42
किल्बिषं त्वं नरेन्द्राणां करिष्यसि नराधिप।
यो दत्त्वा वरमद्यैव पुनरन्यानि भाषसे ॥ २.१२.४२ ॥
ನರಾಧಿಪನೇ, ಇಂದೇ ಒಂದು ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿರುವೆ; ಹೀಗೆ ನೀನು ರಾಜರಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಮಾಡುವೆ.
2.12.43
शैब्यः श्येनकपोतीये स्वमांसं पक्षिणे ददौ।
अलर्कश्चक्षुषी दत्त्वा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१२.४३ ॥
ಶೈಬ್ಯನು ಶ್ಯೇನ–ಕಪೋತದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಾಂಸವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು; ಅಲರ್ಕನು ತನ್ನ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
2.12.44
सागरः समयं कृत्वा न वेलामतिवर्तते।
समयं मानृतं कार्षीः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥ २.१२.४४ ॥
ಸಾಗರವು ಮಿತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನ ದಡವನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ; ಹಿಂದಿನ ನಡತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಬೇಡ.
2.12.45
स त्वं धर्मं परित्यज्य रामं राज्येऽभिषिच्य च।
सह कौसल्यया नित्यं रन्तुमिच्छसि दुर्मते ॥ २.१२.४५ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ರಾಮನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ಕೌಸಲ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ರಮಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ.
2.12.46
भवत्वधर्मो धर्मो वा सत्यं वा यदि वानृतम्।
यत्त्वया संश्रुतं मह्यं तस्य नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१२.४६ ॥
ಅದು ಅಧರ್ಮವಾಗಲಿ ಧರ್ಮವಾಗಲಿ, ಸತ್ಯವಾಗಲಿ ಸುಳ್ಳಾಗಲಿ, ನೀನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವಚನವನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ.
2.12.47
अहं हि विषमद्यैव पीत्वा बहु तवाग्रतः।
पश्यतस्ते मरिष्यामि रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.१२.४७ ॥
ರಾಮನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕವಾದರೆ, ಇಂದೇ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಬಹಳ ವಿಷ ಕುಡಿದು, ನೀನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ನಾನು ಸಾಯುತ್ತೇನೆ.
2.12.48
एकाहमपि पश्येयं यद्यहं राममातरम्।
अञ्जलिं प्रतिगृह्णन्तीं श्रेयो ननु मृतिर्मम ॥ २.१२.४८ ॥
ರಾಮನ ತಾಯಿ ಅಂಜಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ನೋಡಿದರೆ, ನನ್ನ ಸಾವೇ ನನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.
2.12.49
भरतेनात्मना चाहं शपे ते मनुजाधिप।
यथा नान्येन तुष्येयमृते रामविवासनात् ॥ २.१२.४९ ॥
ಓ ಮನುಜಾಧಿಪನೇ, ಭರತನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ರಾಮನ ವನವಾಸವಲ್ಲದೆ ಬೇರೇನರಿಂದಲೂ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗದು.
2.12.50
एतावदुक्त्वा वचनं कैकेयी विरराम ह।
विलपन्तं च राजानं न प्रतिव्याजहार सा ॥ २.१२.५० ॥
ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಕೈಕೇಯಿ ಮೌನವಾದಳು; ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನಿಗೆ ಅವಳು ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.
2.12.51
श्रुत्वा तु राजा कैकेय्या वाक्यं परमशोभनम्।
रामस्य च वने वासमैश्वर्यं भरतस्य च ॥ २.१२.५१ ॥
ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜನಿಗೆ—ಹೊರಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ತೋರುವ ಆ ಮಾತುಗಳು: ರಾಮನ ವನವಾಸ ಮತ್ತು ಭರತನಿಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯ.
2.12.52
नाभ्यभाषत कैकेयीं मुहूर्तं व्याकुलेन्द्रियः।
प्रैक्षतानिमिषो देवीं प्रियामप्रियवादिनीम् ॥ २.१२.५२ ॥
ವ್ಯಾಕುಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ರಾಜನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಕೈಕೇಯಿಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ; ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ರಾಣಿಯನ್ನು ಕಣ್ಣುಮಿಟುಕಿಸದೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ.
2.12.53
तां हि वज्रसमां वाचमाकर्ण्य हृदयाप्रियाम्।
दुःखशोकमयीं श्रुत्वा राजा न सुखितोऽभवत् ॥ २.१२.५३ ॥
ಆ ವಜ್ರಸಮಾನ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಿಯ, ದುಃಖಶೋಕಭರಿತ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಸುಖಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.
2.12.54
स देव्या व्यवसायं च घोरं च शपथं कृतम्।
ध्यात्वा रामेति निःश्वस्य च्छिन्नस्तरुरिवापतत् ॥ २.१२.५४ ॥
ರಾಣಿ ಮಾಡಿದ ಭಯಂಕರ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಶಪಥವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ, 'ರಾಮ' ಎಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಟ್ಟು, ಕಡಿದ ಮರದಂತೆ ರಾಜ ಬಿದ್ದನು.
2.12.55
नष्टचित्तो यथोन्मत्तो विपरीतो यथातुरः।
हृततेजा यथा सर्पो बभूव जगतीपतिः ॥ २.१२.५५ ॥
ಮನಸ್ಸು ನಷ್ಟವಾದ ಹುಚ್ಚನಂತೆ, ವಿಪರೀತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪೀಡಿತನಂತೆ, ತೇಜಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಾವಿನಂತೆ ಆ ಭೂಪತಿ ಆದನು.
2.12.56
दीनयाऽऽतुरया वाचा इति होवाच कैकयीम्।
अनर्थमिममर्थाभं केन त्वमुपदेशिता ॥ २.१२.५६ ॥
ದೀನ ಮತ್ತು ಪೀಡಿತ ಸ್ವರದಿಂದ ಅವನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಲಾಭದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಅನರ್ಥವನ್ನು ನಿನಗೆ ಯಾರು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು?
2.12.57
भूतोपहतचित्तेव ब्रुवन्ती मां न लज्जसे।
शीलव्यसनमेतत् ते नाभिजानाम्यहं पुरा ॥ २.१२.५७ ॥
ಭೂತ ಹಿಡಿದ ಮನಸ್ಸಿನವಳಂತೆ ಮಾತನಾಡುವ ನೀನು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಾಚಿಕೆಪಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ನಿನ್ನ ಈ ಶೀಲದೋಷವನ್ನು ನಾನು ಮೊದಲು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.
2.12.58
बालायास्तत् त्विदानीं ते लक्षये विपरीतवत्।
कुतो वा ते भयं जातं या त्वमेवंविधं वरम् ॥ २.१२.५८ ॥
ಬಾಲಿಕೆಯಂತಿರುವ ನೀನು ಈಗ ವಿಪರೀತಳಾಗಿರುವಂತೆ ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿತು, ನೀನು ಇಂಥ ವರವನ್ನು ಕೇಳಲು?
2.12.59
राष्ट्रे भरतमासीनं वृणीषे राघवं वने।
विरमैतेन भावेन त्वमेतेनानृतेन च ॥ २.१२.५९ ॥
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭರತನನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ರಾಘವನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ನೀನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ. ಈ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಈ ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ನೀನು ಹಿಂತಿರುಗು.
2.12.60
यदि भर्तुः प्रियं कार्यं लोकस्य भरतस्य च।
नृशंसे पापसंकल्पे क्षुद्रे दुष्कृतकारिणि ॥ २.१२.६० ॥
ಪತಿಗೆ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಭರತನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಓ ಕ್ರೂರಿಯೇ, ಪಾಪಸಂಕಲ್ಪದವಳೇ, ನೀಚಳೇ, ದುಷ್ಕೃತ್ಯ ಮಾಡುವವಳೇ!
2.12.61
किं नु दुःखमलीकं वा मयि रामे च पश्यसि।
न कथंचिदृते रामाद् भरतो राज्यमावसेत् ॥ २.१२.६१ ॥
ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಮನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಸುಳ್ಳು ದುಃಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ? ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಭರತನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸನು.
2.12.62
रामादपि हि तं मन्ये धर्मतो बलवत्तरम्।
कथं द्रक्ष्यामि रामस्य वनं गच्छेति भाषिते ॥ २.१२.६२ ॥
ನಾನು ಅವನನ್ನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗಿಂತಲೂ ಬಲಶಾಲಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಿ?
2.12.63
मुखवर्णं विवर्णं तु यथैवेन्दुमुपप्लुतम्।
तां तु मे सुकृतां बुद्धिं सुहृद्भिः सह निश्चिताम् ॥ २.१२.६३ ॥
ಗ್ರಹಣಗ್ರಸ್ತ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಅವಳ ಮುಖವು ಬಣ್ಣಗೆಟ್ಟಿತು. ಸ್ನೇಹಿತರೊಡನೆ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದ ನನ್ನ ಸುಕೃತ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು [ಅವಳು ಮರೆತಳು].
2.12.64
कथं द्रक्ष्याम्यपावृत्तां परैरिव हतां चमूम्।
किं मां वक्ष्यन्ति राजानो नानादिग्भ्यः समागताः ॥ २.१२.६४ ॥
ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಹತವಾದ, ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದ ಸೇನೆಯಂತೆ [ರಾಮನು ಹಿಂದಿರುಗುವುದನ್ನು] ನಾನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಿ? ನಾನಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬಂದ ರಾಜರು ನನಗೆ ಏನು ಹೇಳುವರು?
2.12.65
बालो बतायमैक्ष्वाकश्चिरं राज्यमकारयत्।
यदा हि बहवो वृद्धा गुणवन्तो बहुश्रुताः ॥ २.१२.६५ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಬಾಲಕ [ರಾಮ] ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ಅನೇಕ ವೃದ್ಧರು, ಗುಣವಂತರು, ಬಹುಶ್ರುತರು [ಇರುವಾಗ]...
2.12.66
परिप्रक्ष्यन्ति काकुत्स्थं वक्ष्यामीह कथं तदा।
कैकेय्या क्लिश्यमानेन पुत्रः प्रव्राजितो मया ॥ २.१२.६६ ॥
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ವಂಶದ ರಾಮನನ್ನು ಅವರು ಕೇಳುವರು; ಆಗ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೈಕೇಯಿ ನನ್ನ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು [ರಾಮನನ್ನು] ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿಸಿದಳು.
2.12.67
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति।
किं मां वक्ष्यति कौसल्या राघवे वनमास्थिते ॥ २.१२.६७ ॥
ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಸುಳ್ಳಾಗುವುದು. ರಾಘವನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ನನಗೇನು ಹೇಳುವಳು?
2.12.68
किं चैनां प्रतिवक्ष्यामि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
यदा यदा च कौसल्या दासीव च सखीव च ॥ २.१२.६८ ॥
ಇಂಥ ಅಪ್ರಿಯ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ನಾನು ಅವಳಿಗೆ ಏನು ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿ? ಕೌಸಲ್ಯೆ ಯಾವಾಗೆಲ್ಲ ದಾಸಿಯಂತೆಯೂ ಸಖಿಯಂತೆಯೂ ಇದ್ದಳೋ,
2.12.69
भार्यावद् भगिनीवच्च मातृवच्चोपतिष्ठति।
सततं प्रियकामा मे प्रियपुत्रा प्रियंवदा ॥ २.१२.६९ ॥
ಪತ್ನಿಯಂತೆ, ಸಹೋದರಿಯಂತೆ, ತಾಯಿಯಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವಳು; ಸದಾ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವಳು, ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನುಳ್ಳವಳು, ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳು.
2.12.70
न मया सत्कृता देवी सत्कारार्हा कृते तव।
इदानीं तत्तपति मां यन्मया सुकृतं त्वयि ॥ २.१२.७० ॥
ನಿನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳಾದ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಸತ್ಕಾರ್ಯವೇ ನನ್ನನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿದೆ.
2.12.71
अपथ्यव्यञ्जनोपेतं भुक्तमन्नमिवातुरम्।
विप्रकारं च रामस्य सम्प्रयाणं वनस्य च ॥ २.१२.७१ ॥
ಅಪಥ್ಯವಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಊಟವನ್ನು ರೋಗಿ ಉಂಡಂತೆ, ರಾಮನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಪಕಾರ ಮತ್ತು ಅವನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಡುವುದು (ನನ್ನನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿವೆ).
2.12.72
सुमित्रा प्रेक्ष्य वै भीता कथं मे विश्वसिष्यति।
कृपणं बत वैदेही श्रोष्यति द्वयमप्रियम् ॥ २.१२.७२ ॥
ಸುಮಿತ್ರೆ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಪಡುವಳು; ಅವಳು ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ನಂಬುವಳು? ದುಃಖಿತೆ ವೈದೇಹಿ ಈ ಎರಡು ಅಪ್ರಿಯ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನೂ ಕೇಳುವಳಲ್ಲವೇ!
2.12.73
मां च पञ्चत्वमापन्नं रामं च वनमाश्रितम्।
वैदेही बत मे प्राणान् शोचन्ती क्षपयिष्यति ॥ २.१२.७३ ॥
ನಾನು ಮರಣಹೊಂದಿ, ರಾಮನು ಕಾಡನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅಯ್ಯೋ, ಶೋಕಿಸುವ ವೈದೇಹಿ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವಳು.
2.12.74
हीना हिमवतः पार्श्वे किंनरेणेव किंनरी।
नहि राममहं दृष्ट्वा प्रवसन्तं महावने ॥ २.१२.७४ ॥
ಹಿಮಾಲಯದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರನಿಂದ ಅಗಲಿದ ಕಿನ್ನರಿಯಂತೆ, ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಸುವ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡದೆ ನಾನು ಇರಲಾರೆ.
2.12.75
चिरं जीवितुमाशंसे रुदन्तीं चापि मैथिलीम्।
सा नूनं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.७५ ॥
ಅತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮೈಥಿಲಿಯೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕಲಿ ಎಂದು ನಾನು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವಳು ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿಸುವಳು.
2.12.76
सतीं त्वामहमत्यन्तं व्यवस्याम्यसतीं सतीम्।
रूपिणीं विषसंयुक्तां पीत्वेव मदिरां नरः ॥ २.१२.७६ ॥
ನಿನ್ನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪತಿವ್ರತೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ; ಆದರೆ ನೀನು ಅಸತಿ. ವಿಷ ಬೆರೆತ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿದವನಂತೆ, ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವೆ.
2.12.77
अनृतैर्बत मां सान्त्वैः सान्त्वयन्ती स्म भाषसे।
गीतशब्देन संरुध्य लुब्धो मृगमिवावधीः ॥ २.१२.७७ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ಸುಳ್ಳು ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸಂತೈಸುತ್ತಿರುವೆ; ಹಾಡಿನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಕೊಲ್ಲುವ ದುರಾಸೆಯವನಂತೆ.
2.12.78
अनार्य इति मामार्याः पुत्रविक्रायकं ध्रुवम्।
विकरिष्यन्ति रथ्यासु सुरापं ब्राह्मणं यथा ॥ २.१२.७८ ॥
'ಇವಳು ಅನಾರ್ಯೆ, ಮಗನನ್ನು ಮಾರಿದವಳು' ಎಂದು ಆರ್ಯರು ನನ್ನನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂದಿಸುವರು; ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವಂತೆ.
2.12.79
अहो दुःखमहो कृच्छ्रं यत्र वाचः क्षमे तव।
दुःखमेवंविधं प्राप्तं पुरा कृतमिवाशुभम् ॥ २.१२.७९ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ದುಃಖ! ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ! ನಿನ್ನ ಇಂಥ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಅಶುಭ ಕರ್ಮದ ಫಲವೋ ಎಂಬಂತೆ ಇಂಥ ದುಃಖ ನನಗೆ ಬಂದೊದಗಿದೆ.
2.12.80
चिरं खलु मया पापे त्वं पापेनाभिरक्षिता।
अज्ञानादुपसम्पन्ना रज्जुरुद्बन्धनी यथा ॥ २.१२.८० ॥
ಪಾಪಿಣಿಯೇ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಪೋಷಿಸಿದೆ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಬರಗೊಟ್ಟೆ, ಕಟ್ಟುವ ಹಗ್ಗದ ಕುಣಿಕೆಯಂತೆ.
2.12.81
रममाणस्त्वया सार्धं मृत्युं त्वां नाभिलक्षये।
बालो रहसि हस्तेन कृष्णसर्पमिवास्पृशम् ॥ २.१२.८१ ॥
ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಆನಂದದಿಂದಿದ್ದಾಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಮೃತ್ಯುವೆಂದು ನಾನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮಗುವು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಕರಿನಾಗನನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟಿದಂತೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ.
2.12.82
तं तु मां जीवलोकोऽयं नूनमाक्रोष्टुमर्हति।
मया ह्यपितृकः पुत्रः स महात्मा दुरात्मना ॥ २.१२.८२ ॥
ಈ ಲೋಕವು ನನ್ನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಲು ಯೋಗ್ಯಳೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು, ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನಿಂದಾಗಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮಗನು ದುರಾತ್ಮನಿಂದ ತಂದೆಯಿಲ್ಲದವನಾದನು.
2.12.83
बालिशो बत कामात्मा राजा दशरथो भृशम्।
स्त्रीकृते यः प्रियं पुत्रं वनं प्रस्थापयिष्यति ॥ २.१२.८३ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ಕಾಮಕ್ಕೆ ವಶನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಬಹಳ ಮೂರ್ಖನು. ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವನು.
2.12.84
वेदैश्च ब्रह्मचर्यैश्च गुरुभिश्चोपकर्शितः।
भोगकाले महत्कृच्छ्रं पुनरेव प्रपत्स्यते ॥ २.१२.८४ ॥
ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಗುರುಸೇವೆಗಳಿಂದ ಕೃಶನಾದವನು, ಭೋಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಹಾ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದುವನು.
2.12.85
नालं द्वितीयं वचनं पुत्रो मां प्रतिभाषितुम्।
स वनं प्रव्रजेत्युक्तो बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.१२.८५ ॥
ಮಗನು ನನಗೆ ಎರಡನೆಯ ಮಾತನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಲು ಶಕ್ತನಾಗಲಾರನು. 'ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು' ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರೆ, 'ಸರಿ' ಎಂದೇ ಅವನು ಹೇಳುವನು.
2.12.86
यदि मे राघवः कुर्याद् वनं गच्छेति चोदितः।
प्रतिकूलं प्रियं मे स्यान्न तु वत्सः करिष्यति ॥ २.१२.८६ ॥
ರಾಘವನು 'ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು' ಎಂದು ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ್ದಾಗುವುದು; ಆದರೆ ಪ್ರಿಯ ಮಗನು ಅದನ್ನು ಮಾಡಲಾರನು.
2.12.87
राघवे हि वनं प्राप्ते सर्वलोकस्य धिक्कृतम्।
मृत्युरक्षमणीयं मां नयिष्यति यमक्षयम् ॥ २.१२.८७ ॥
ರಾಘವನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದರೆ, ಸರ್ವಲೋಕವು ನನ್ನನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದು; ಆಗ ಸಹಿಸಲಾಗದ ಮರಣವು ನನ್ನನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವುದು.
2.12.88
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
इष्टे मम जने शेषे किं पापं प्रतिपत्स्यसे ॥ २.१२.८८ ॥
ನಾನು ಸತ್ತು, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ ಬಳಿಕ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಜನರು ಉಳಿದಿರುವಾಗ ನೀನು ಯಾವ ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುವೆ?
2.12.89
कौसल्या मां च रामं च पुत्रौ च यदि हास्यति।
दुःखान्यसहती देवी मामेवानुगमिष्यति ॥ २.१२.८९ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆಯು ನನ್ನನ್ನು, ರಾಮನನ್ನು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ತೊರೆದರೆ, ದುಃಖಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದ ಆ ದೇವಿಯು ನನ್ನನ್ನೇ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಳು.
2.12.90
कौसल्यां च सुमित्रां च मां च पुत्रैस्त्रिभिः सह।
प्रक्षिप्य नरके सा त्वं कैकेयि सुखिता भव ॥ २.१२.९० ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಸುಮಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ಮೂವರು ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ನರಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ, ಓ ಕೈಕೇಯಿ, ನೀನು ಸುಖವಾಗಿರು.
2.12.91
मया रामेण च त्यक्तं शाश्वतं सत्कृतं गुणैः।
इक्ष्वाकुकुलमक्षोभ्यमाकुलं पालयिष्यसि ॥ २.१२.९१ ॥
ರಾಮನೂ ನಾನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ, ಸದಾ ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಚಲವಾದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶವನ್ನು — ಈಗ ಕಳವಳಗೊಂಡಿರುವ ಆ ವಂಶವನ್ನು — ನೀನು ಪಾಲಿಸುವೆ.
2.12.92
प्रियं चेद् भरतस्यैतद् रामप्रव्राजनं भवेत्।
मा स्म मे भरतः कार्षीत् प्रेतकृत्यं गतायुषः ॥ २.१२.९२ ॥
ರಾಮನ ವನವಾಸ ಭರತನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದಾದರೆ, ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದ ನನ್ನ ಪ್ರೇತಕೃತ್ಯವನ್ನು ಭರತ ಮಾಡದಿರಲಿ.
2.12.93
मृते मयि गते रामे वनं पुरुषपुङ्गवे।
सेदानीं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.९३ ॥
ನಾನು ಸತ್ತು, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮ ವನಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ನೀನು ವಿಧವೆಯಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮಗನೊಡನೆ ಈಗ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುವೆ.
2.12.94
त्वं राजपुत्रि दैवेन न्यवसो मम वेश्मनि।
अकीर्तिश्चातुला लोके ध्रुवः परिभवश्च मे।
सर्वभूतेषु चावज्ञा यथा पापकृतस्तथा ॥ २.१२.९४ ॥
ರಾಜಕುಮಾರಿ, ದೈವವಶದಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅತುಲ ಅಪಕೀರ್ತಿಯೂ ನಿಶ್ಚಿತ ಅಪಮಾನವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪಾಪಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಲೂ ನಾನು ತಿರಸ್ಕೃತಳಾಗುವೆ.
2.12.95
कथं रथैर्विभुर्यात्वा गजाश्वैश्च मुहुर्मुहुः।
पद्भ्यां रामो महारण्ये वत्सो मे विचरिष्यति ॥ २.१२.९५ ॥
ರಥಗಳಲ್ಲಿ, ಆನೆ ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಸಮರ್ಥ ರಾಮ, ಆ ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಲೆದಾಡುವನು? ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗ ಅವನು.
2.12.96
यस्य चाहारसमये सूदाः कुण्डलधारिणः।
अहंपूर्वाः पचन्ति स्म प्रसन्नाः पानभोजनम् ॥ २.१२.९६ ॥
ಯಾರ ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲ ಧರಿಸಿದ ಅಡುಗೆಯವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ 'ನಾನು ಮೊದಲು' ಎನ್ನುತ್ತಾ ಪಾನಭೋಜನವನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೋ,
2.12.97
स कथं नु कषायाणि तिक्तानि कटुकानि च।
भक्षयन् वन्यमाहारं सुतो मे वर्तयिष्यति ॥ २.१२.९७ ॥
ಕಹಿ, ಖಾರ, ಒಗರಾದ ಕಾಡಿನ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂದು ನನ್ನ ಮಗ ಹೇಗೆ ಬದುಕುವನು?
2.12.98
महार्हवस्त्रसम्बद्धो भूत्वा चिरसुखोचितः।
काषायपरिधानस्तु कथं रामो भविष्यति ॥ २.१२.९८ ॥
ಬಹುಕಾಲ ಸುಖಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ರಾಮ ಕಾವಿ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಹೇಗಿರುವನು?
2.12.99
कस्येदं दारुणं वाक्यमेवंविधमपीरितम्।
रामस्यारण्यगमनं भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१२.९९ ॥
ರಾಮನ ಅರಣ್ಯವಾಸ ಮತ್ತು ಭರತನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಎಂಬ ಇಂತಹ ಕ್ರೂರ ವಚನವನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಿದರು?
2.12.100
धिगस्तु योषितो नाम शठाः स्वार्थपरायणाः।
न ब्रवीमि स्त्रियः सर्वा भरतस्यैव मातरम् ॥ २.१२.१०० ॥
ಸ್ವಾರ್ಥಪರರಾದ, ಕಪಟಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ. ನಾನು ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ; ಭರತನ ತಾಯಿಯನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
2.12.101
अनर्थभावेऽर्थपरे नृशंसे
ममानुतापाय निवेशितासि।
किमप्रियं पश्यसि मन्निमित्तं
हितानुकारिण्यथवापि रामे ॥ २.१२.१०१ ॥
ಓ ಕ್ರೂರಳೇ, ಅನರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಳಾದವಳೇ, ನನಗೆ ದುಃಖ ನೀಡಲೆಂದೇ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ತರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ. ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವೆಯಾ, ಅಥವಾ ಹಿತವನ್ನೇ ಮಾಡುವ ರಾಮನಲ್ಲಿಯೇ?
2.12.102
परित्यजेयुः पितरोऽपि पुत्रान्
भार्याः पतींश्चापि कृतानुरागाः।
कृत्स्नं हि सर्वं कुपितं जगत् स्याद्
दृष्ट्वैव रामं व्यसने निमग्नम् ॥ २.१२.१०२ ॥
ರಾಮನು ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಂದೆಯರೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಹುದು, ಅನುರಾಗವುಳ್ಳ ಪತ್ನಿಯರೂ ಪತಿಯರನ್ನು ತೊರೆಯಬಹುದು. ಆಗ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದು.
2.12.103
अहं पुनर्देवकुमाररूप-
मलंकृतं तं सुतमाव्रजन्तम्।
नन्दामि पश्यन्निव दर्शनेन
भवामि दृष्ट्वैव पुनर्युवेव ॥ २.१२.१०३ ॥
ದೇವಕುಮಾರನ ರೂಪದಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ ಬರುತ್ತಿರುವ ಆ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತೇನೆ; ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಯುವಕನಂತಾಗುತ್ತೇನೆ.
2.12.104
विना हि सूर्येण भवेत् प्रवृत्ति-
रवर्षता वज्रधरेण वापि।
रामं तु गच्छन्तमितः समीक्ष्य
जीवेन्न कश्चित्त्विति चेतना मे ॥ २.१२.१०४ ॥
ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆ ಸುರಿಸದೆ ಲೋಕದ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ರಾಮನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಯಾರೂ ಬದುಕಿರಲಾರರು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ.
2.12.105
विनाशकामामहिताममित्रा-
मावासयं मृत्युमिवात्मनस्त्वाम्।
चिरं बताङ्केन धृतासि सर्पी
महाविषा तेन हतोऽस्मि मोहात् ॥ २.१२.१०५ ॥
ವಿನಾಶವನ್ನು ಬಯಸುವ, ಅಹಿತ ಮಾಡುವ, ಶತ್ರುವಿನಂತಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡೆ; ಅಯ್ಯೋ, ಬಹಳ ಕಾಲ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ನೀನು ಮಹಾವಿಷದ ಹಾವು; ಅದರಿಂದಲೇ ಮೋಹದಿಂದ ನಾನು ಹತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
2.12.106
मया च रामेण सलक्ष्मणेन
प्रशास्तु हीनो भरतस्त्वया सह।
पुरं च राष्ट्रं च निहत्य बान्धवान्
ममाहितानां च भवाभिहर्षिणी ॥ २.१२.१०६ ॥
ನನ್ನಿಂದ, ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಂದ ಅಗಲಿದ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಲ್ಲದ ಭರತನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ; ನಗರ, ರಾಜ್ಯ, ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ನನ್ನ ವೈರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಅಧಿಕಾರದ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವಳೇ ನೀನು.
2.12.107
नृशंसवृत्ते व्यसनप्रहारिणि
प्रसह्य वाक्यं यदिहाद्य भाषसे।
न नाम ते तेन मुखात् पतन्त्यधो
विशीर्यमाणा दशनाः सहस्रधा ॥ २.१२.१०७ ॥
ಕ್ರೂರ ಸ್ವಭಾವದವಳೇ, ವಿಪತ್ತು ತರುವವಳೇ! ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಸಾವಿರ ತುಂಡಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ!
2.12.108
न किंचिदाहाहितमप्रियं वचो
न वेत्ति रामः परुषाणि भाषितुम्।
कथं तु रामे ह्यभिरामवादिनि
ब्रवीषि दोषान् गुणनित्यसम्मते ॥ २.१२.१०८ ॥
ರಾಮ ಎಂದಿಗೂ ಹಾನಿಕರ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿಲ್ಲ; ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಲು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಸದಾ ಸುಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಸದಾ ಮಾನ್ಯನಾದ ರಾಮನಲ್ಲಿ ನೀನು ದೋಷಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೀ?
2.12.109
प्रताम्य वा प्रज्वल वा प्रणश्य वा
सहस्रशो वा स्फुटितां महीं व्रज।
न ते करिष्यामि वचः सुदारुणं
ममाहितं केकयराजपांसने ॥ २.१२.१०९ ॥
ನೀನು ನರಳಿ ಸಾಯಬಹುದು, ಉರಿದು ನಾಶವಾಗಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಕೇಕಯರಾಜನ ಕುಲದ ಧೂಳೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಅತಿ ಕ್ರೂರ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ನನಗೆ ಹಾನಿಕರ.
2.12.110
क्षुरोपमां नित्यमसत्प्रियंवदां
प्रदुष्टभावां स्वकुलोपघातिनीम्।
न जीवितुं त्वां विषहेऽमनोरमां
दिधक्षमाणां हृदयं सबन्धनम् ॥ २.१२.११० ॥
ನೀನು ಚೂರಿಯಂತವಳು; ಸದಾ ಸುಳ್ಳು ಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವವಳು; ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವಳು; ನಿನ್ನದೇ ಕುಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳು. ನಿನ್ನೊಡನೆ ಬದುಕುವುದನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸಲಾರೆ; ನೀನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾದವಳಲ್ಲ, ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಅದರ ಬಂಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದೀ.
2.12.111
न जीवितं मेऽस्ति कुतः पुनः सुखं
विनात्मजेनात्मवतां कुतो रतिः।
ममाहितं देवि न कर्तुमर्हसि
स्पृशामि पादावपि ते प्रसीद मे ॥ २.१२.१११ ॥
ನನಗೆ ಇನ್ನು ಜೀವನವಿಲ್ಲ; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಮಗನಿಲ್ಲದೆ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವುಳ್ಳವರಿಗೂ ಆನಂದ ಎಲ್ಲಿ? ದೇವಿ, ನನಗೆ ಹಾನಿಕರವಾದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಮಾಡಬಾರದು. ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರು.
2.12.112
स भूमिपालो विलपन्ननाथवत्
स्त्रिया गृहीतो हृदयेऽतिमात्रया।
पपात देव्याश्चरणौ प्रसारिता-
वुभावसम्प्राप्य यथाऽऽतुरस्तथा ॥ २.१२.११२ ॥
ಆ ಅರಸನು ಅನಾಥನಂತೆ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತ, ಸ್ತ್ರೀಯ ಮೇಲಿನ ಅತಿ ವ್ಯಾಮೋಹದಿಂದ ಹೃದಯ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿ, ರಾಣಿಯ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಚಾಚಿ ಬಿದ್ದನು; ಪೀಡಿತನಂತೆ ಆ ಪಾದಗಳನ್ನು ತಲುಪಲಾರದೆ ಹೋದನು.