വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.12.1
ततः श्रुत्वा महाराजः कैकेय्या दारुणं वचः।
चिन्तामभिसमापेदे मुहूर्तं प्रतताप च ॥ २.१२.१ ॥
അപ്പോൾ മഹാരാജാവ് കൈകേയിയുടെ കഠിനവചനങ്ങൾ കേട്ട് ചിന്തയിൽ മുങ്ങി, ഒരു നിമിഷനേരം വേദനിച്ചു.
2.12.2
किं नु मेऽयं दिवास्वप्नश्चित्तमोहोऽपि वा मम।
अनुभूतोपसर्गो वा मनसो वाप्युपद्रवः ॥ २.१२.२ ॥
ഇത് എന്റെ പകൽക്കിനാവോ? അതോ എന്റെ ചിത്തമോഹമോ? അതോ ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്ന ഉപദ്രവമോ? അതോ മനസ്സിന്റെ ഏതോ കലക്കമോ?
2.12.3
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां कैकेयीवाक्यतापितः ॥ २.१२.३ ॥
കൈകേയിയുടെ വാക്കുകളാൽ വേദനിച്ച് അദ്ദേഹം ബോധം വീണ്ടെടുത്തു.
2.12.4
व्यथितो विक्लवश्चैव व्याघ्रीं दृष्ट्वा यथा मृगः।
असंवृतायामासीनो जगत्यां दीर्घमुच्छ्वसन् ॥ २.१२.४ ॥
കടുവയെ കണ്ട മാൻ പോലെ വ്യസനിച്ച് കലങ്ങി, തുറന്ന നിലത്തിരുന്ന് ദീർഘമായി നെടുവീർപ്പിട്ടു.
2.12.5
मण्डले पन्नगो रुद्धो मन्त्रैरिव महाविषः।
अहो धिगिति सामर्षो वाचमुक्त्वा नराधिपः ॥ २.१२.५ ॥
മന്ത്രങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട മഹാവിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെ ചുരുണ്ടുകിടന്ന ആ നരാധിപൻ കോപത്തോടെ 'അയ്യോ, ധിക്ക്!' എന്നു പറഞ്ഞു.
2.12.6
मोहम् आपेदिवान् भूयः शोकोपहतचेतनः।
चिरेण तु नृपः संज्ञां प्रतिलभ्य सुदुःखितः ॥ २.१२.६ ॥
ദുഃഖത്താൽ ബോധം മങ്ങിയ രാജാവ് വീണ്ടും മോഹത്തിൽ വീണു; ഏറെ നേരത്തിനുശേഷം ബോധം വീണ്ടെടുത്ത് അദ്ദേഹം അതിദുഃഖിതനായി.
2.12.7
कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धो निर्दहन्निव तेजसा।
नृशंसे दुष्टचारित्रे कुलस्यास्य विनाशिनि ॥ २.१२.७ ॥
കോപംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ രാജാവ്, തേജസ്സുകൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ കൈകേയിയോട് പറഞ്ഞു: ക്രൂരയായവളേ, ദുശ്ചരിത്രയായവളേ, ഈ കുലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവളേ!
2.12.8
किं कृतं तव रामेण पापे पापं मयापि वा।
सदा ते जननीतुल्यां वृत्तिं वहति राघवः ॥ २.१२.८ ॥
രാമൻ നിന്നോട് എന്തു ചെയ്തു, പാപിനീ? അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻതന്നെ എന്തു പാപം ചെയ്തു? രാഘവൻ എപ്പോഴും നിന്നോട് അമ്മയോടെന്നപോലെയാണ് പെരുമാറുന്നത്.
2.12.9
तस्यैवं त्वमनर्थाय किंनिमित्तमिहोद्यता।
त्वं मयाऽऽत्मविनाशाय भवनं स्वं निवेशिता ॥ २.१२.९ ॥
അവനോട് ഇങ്ങനെ അനർത്ഥത്തിനായി ഏത് കാരണത്താൽ നീ ഇവിടെ ഒരുങ്ങി? എന്റെ സ്വന്തം നാശത്തിനായി ഞാൻ തന്നെ നിന്നെ എന്റെ സ്വന്തം ഭവനത്തിൽ പാർപ്പിച്ചു.
2.12.10
अविज्ञानान्नृपसुता व्याला तीक्ष्णविषा यथा।
जीवलोको यदा सर्वो रामस्याह गुणस्तवम् ॥ २.१२.१० ॥
രാജപുത്രീ, അജ്ഞാനംകൊണ്ട് തീക്ഷ്ണവിഷമുള്ള സർപ്പത്തെ തൊടുന്നതുപോലെ, ലോകമെല്ലാം രാമന്റെ ഗുണങ്ങളെ വാഴ്ത്തുമ്പോൾ...
2.12.11
अपराधं कमुद्दिश्य त्यक्ष्यामीष्टमहं सुतम्।
कौसल्यां च सुमित्रां च त्यजेयमपि वा श्रियम् ॥ २.१२.११ ॥
ഏത് അപരാധം ലക്ഷ്യമാക്കി ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ പുത്രനെ ഉപേക്ഷിക്കും? അല്ലെങ്കിൽ കൗസല്യയെയും സുമിത്രയെയും, അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്തിനെയും ഉപേക്ഷിക്കുമോ?
2.12.12
जीवितं चात्मनो रामं न त्वेव पितृवत्सलम्।
परा भवति मे प्रीतिर्दृष्ट्वा तनयमग्रजम् ॥ २.१२.१२ ॥
എന്റെ ജീവൻ വേണമെങ്കിൽ ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം, പക്ഷേ പിതൃവാത്സല്യമുള്ള രാമനെ ഉപേക്ഷിക്കില്ല; മൂത്ത പുത്രനെ കാണുന്നതിലാണ് എനിക്ക് പരമമായ സന്തോഷം.
2.12.13
अपश्यतस्तु मे रामं नष्टं भवति चेतनम्।
तिष्ठेल्लोको विना सूर्यं सस्यं वा सलिलं विना ॥ २.१२.१३ ॥
രാമനെ കാണാതെ എന്റെ ചേതന നശിക്കുന്നു. സൂര്യനില്ലാതെ ലോകവും ജലമില്ലാതെ വിളയും നിലനിൽക്കുമോ?
2.12.14
न तु रामं विना देहे तिष्ठेत्तु मम जीवितम्।
तदलं त्यज्यतामेष निश्चयः पापनिश्चये ॥ २.१२.१४ ॥
രാമനില്ലാതെ എന്റെ ജീവൻ ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കില്ല. മതി, ഈ പാപസങ്കൽപ്പം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
2.12.15
अपि ते चरणौ मूर्ध्ना स्पृशाम्येष प्रसीद मे।
किमर्थं चिन्तितं पापे त्वया परमदारुणम् ॥ २.१२.१५ ॥
നിന്റെ പാദങ്ങൾ ശിരസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ തൊടുന്നു; എന്നോട് കരുണ കാണിക്കൂ. പാപിനീ, എന്തിനാണ് ഇത്ര കഠിനമായ ചിന്ത നീ ചിന്തിച്ചത്?
2.12.16
अथ जिज्ञाससे मां त्वं भरतस्य प्रियाप्रिये।
अस्तु यत्तत्त्वया पूर्वं व्याहृतं राघवं प्रति ॥ २.१२.१६ ॥
ഇപ്പോൾ ഭരതന് ഞാൻ പ്രിയനോ അപ്രിയനോ എന്ന് നീ എന്നോട് ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മുമ്പ് രാഘവനെക്കുറിച്ച് നീ പറഞ്ഞത് അങ്ങനെതന്നെ ഇരിക്കട്ടെ.
2.12.17
स मे ज्येष्ठसुतः श्रीमान् धर्मज्येष्ठ इतीव मे।
तत् त्वया प्रियवादिन्या सेवार्थं कथितं भवेत् ॥ २.१२.१७ ॥
അവൻ എന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ, ശ്രീമാൻ, ധർമ്മത്തിൽ മൂത്തവൻ; എനിക്കവൻ അങ്ങനെതന്നെ. പ്രിയം പറയുന്നവളേ, അത് സേവയ്ക്കായി നീ പറഞ്ഞിരിക്കണം.
2.12.18
तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्ता संतापयसि मां भृशम्।
आविष्टासि गृहे शून्ये सा त्वं परवशं गता ॥ २.१२.१८ ॥
അത് കേട്ട്, ശോകത്താൽ വെന്തവളായി, നീ എന്നെ ഏറെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു. ശൂന്യമായ വീട്ടിൽ നീ പരവശയായി ആവേശിക്കപ്പെട്ടവളെപ്പോലെയായി.
2.12.19
इक्ष्वाकूणां कुले देवि सम्प्राप्तः सुमहानयम्।
अनयो नयसम्पन्ने यत्र ते विकृता मतिः ॥ २.१२.१९ ॥
ദേവീ, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ഇത് വലിയ അനർത്ഥമാണ് സംഭവിച്ചത്; നീതിനിഷ്ഠമായ ഈ കുലത്തിൽ നിന്റെ മനസ്സ് വികൃതമായി.
2.12.20
नहि किंचिदयुक्तं वा विप्रियं वा पुरा मम।
अकरोस्त्वं विशालाक्षि तेन न श्रद्दधामि ते ॥ २.१२.२० ॥
വിശാലാക്ഷീ, നീ മുമ്പ് എനിക്ക് അനുചിതമോ അപ്രിയമോ ആയ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.
2.12.21
ननु ते राघवस्तुल्यो भरतेन महात्मना।
बहुशो हि स्म बाले त्वं कथाः कथयसे मम ॥ २.१२.२१ ॥
ബാലേ, രാഘവൻ (രാമൻ) മഹാത്മാവായ ഭരതനു തുല്യനല്ലേ? നീ എന്നോട് പലതവണ ഇതേ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
2.12.22
तस्य धर्मात्मनो देवि वने वासं यशस्विनः।
कथं रोचयसे भीरु नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१२.२२ ॥
ദേവീ, ഭീരൂ, ആ ധർമ്മാത്മാവായ യശസ്വി കാട്ടിൽ ഒൻപതും അഞ്ചും വർഷം വസിക്കുന്നത് നീ എങ്ങനെ അംഗീകരിക്കുന്നു?
2.12.23
अत्यन्तसुकुमारस्य तस्य धर्मे कृतात्मनः।
कथं रोचयसे वासमरण्ये भृशदारुणे ॥ २.१२.२३ ॥
അത്യന്തം സുകുമാരനും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവനുമായ അവൻ അതിഭയങ്കരമായ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നത് നീ എങ്ങനെ അംഗീകരിക്കുന്നു?
2.12.24
रोचयस्यभिरामस्य रामस्य शुभलोचने।
तव शुश्रूषमाणस्य किमर्थं विप्रवासनम् ॥ २.१२.२४ ॥
ശുഭലോചനേ, നിന്നെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്ന, എല്ലാവർക്കും ആനന്ദം നൽകുന്ന രാമനെ എന്തിനാണ് നാടുകടത്താൻ നീ അംഗീകരിക്കുന്നത്?
2.12.25
रामो हि भरताद् भूयस्तव शुश्रूषते सदा।
विशेषं त्वयि तस्मात् तु भरतस्य न लक्षये ॥ २.१२.२५ ॥
രാമൻ ഭരതനെക്കാൾ എപ്പോഴും നിങ്ങളെ കൂടുതൽ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങളോടുള്ള ഭാവത്തിൽ ഭരതനിൽ ഒരു പ്രത്യേകതയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
2.12.26
शुश्रूषां गौरवं चैव प्रमाणं वचनक्रियाम्।
कस्तु भूयस्तरं कुर्यादन्यत्र पुरुषर्षभात् ॥ २.१२.२६ ॥
ശുശ്രൂഷ, ബഹുമാനം, വിശ്വാസ്യത, വാക്കിനും പ്രവൃത്തിക്കും അനുസരണം ഇവയിൽ പുരുഷോത്തമനായ രാമനല്ലാതെ മറ്റാരാണ് ഇതിലധികം ചെയ്യുക?
2.12.27
बहूनां स्त्रीसहस्राणां बहूनां चोपजीविनाम्।
परिवादोऽपवादो वा राघवे नोपपद्यते ॥ २.१२.२७ ॥
ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളിലും അനേകം ആശ്രിതരിലും രാഘവനായ രാമനെക്കുറിച്ച് നിന്ദയോ അപവാദമോ ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
2.12.28
सान्त्वयन् सर्वभूतानि रामः शुद्धेन चेतसा।
गृह्णाति मनुजव्याघ्रः प्रियैर्विषयवासिनः ॥ २.१२.२८ ॥
ശുദ്ധമനസ്സോടെ സർവഭൂതങ്ങളെയും ആശ്വസിപ്പിക്കുന്ന രാമൻ, പ്രിയവാക്കുകളാൽ രാജ്യനിവാസികളെ തന്നോട് ചേർക്കുന്നു.
2.12.29
सत्येन लोकाञ् जयति द्विजान् दानेन राघवः।
गुरूञ् छुश्रूषया वीरो धनुषा युधि शात्रवान् ॥ २.१२.२९ ॥
രാഘവൻ സത്യത്താൽ ലോകങ്ങളെയും ദാനത്താൽ ദ്വിജരെയും ശുശ്രൂഷയാൽ ഗുരുക്കന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ വില്ലാൽ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കുന്നു.
2.12.30
सत्यं दानं तपस्त्यागो मित्रता शौचमार्जवम्।
विद्या च गुरुशुश्रूषा ध्रुवाण्येतानि राघवे ॥ २.१२.३० ॥
സത്യം, ദാനം, തപസ്സ്, ത്യാഗം, സൗഹൃദം, ശൗചം, ആർജവം, വിദ്യ, ഗുരുശുശ്രൂഷ — ഇവയെല്ലാം രാഘവനിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
2.12.31
तस्मिन्नार्जवसम्पन्ने देवि देवोपमे कथम्।
पापमाशंससे रामे महर्षिसमतेजसि ॥ २.१२.३१ ॥
ദേവീ, ദേവതുല്യയായവളേ, ഋജുത്വം നിറഞ്ഞ ആ രാമന് നീ എങ്ങനെ പാപം ആഗ്രഹിക്കുന്നു? മഹർഷിയുടെ തേജസ്സിന് സമാനമാണ് അവന്റെ തേജസ്സ്.
2.12.32
न स्मराम्यप्रियं वाक्यं लोकस्य प्रियवादिनः।
स कथं त्वत्कृते रामं वक्ष्यामि प्रियमप्रियम् ॥ २.१२.३२ ॥
ലോകത്തിൽ പ്രിയമായി സംസാരിക്കുന്ന അവൻ ഒരിക്കലും അപ്രിയമായ വാക്ക് പറഞ്ഞതായി ഞാൻ ഓർക്കുന്നില്ല. അങ്ങനെയിരിക്കെ നിന്റെ പേരിൽ രാമനെക്കുറിച്ച് പ്രിയമോ അപ്രിയമോ ഞാൻ എങ്ങനെ പറയും?
2.12.33
क्षमा यस्मिंस्तपस्त्यागः सत्यं धर्मः कृतज्ञता।
अप्यहिंसा च भूतानां तमृते कागतिर्मम ॥ २.१२.३३ ॥
ക്ഷമ, തപസ്സ്, ത്യാഗം, സത്യം, ധർമ്മം, കൃതജ്ഞത, ജീവികളോടുള്ള അഹിംസ എന്നിവ ആരിൽ ഉണ്ടോ, അവനില്ലാതെ എനിക്ക് എന്ത് ഗതി?
2.12.34
मम वृद्धस्य कैकेयि गतान्तस्य तपस्विनः।
दीनं लालप्यमानस्य कारुण्यं कर्तुमर्हसि ॥ २.१२.३४ ॥
കൈകേയീ, വൃദ്ധനും അന്ത്യത്തോടടുത്തവനും തപസ്വിയും ദീനനായി യാചിക്കുന്നവനുമായ എന്നോട് നീ കരുണ കാണിക്കണം.
2.12.35
पृथिव्यां सागरान्तायां यत् किंचिदधिगम्यते।
तत् सर्वं तव दास्यामि मा च त्वं मन्युमाविश ॥ २.१२.३५ ॥
സമുദ്രം അതിരിടുന്ന ഈ ഭൂമിയിൽ എന്ത് ലഭിക്കുമോ അതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്ക് തരാം. നീ കോപത്തിന് വശപ്പെടരുത്.
2.12.36
अञ्जलिं कुर्मि कैकेयि पादौ चापि स्पृशामि ते।
शरणं भव रामस्य माधर्मो मामिह स्पृशेत् ॥ २.१२.३६ ॥
കൈകേയീ, ഞാൻ കൈകൂപ്പുന്നു, നിന്റെ പാദങ്ങളും സ്പർശിക്കുന്നു. രാമന് ശരണമാകൂ; ഇവിടെ അധർമ്മം എന്നെ സ്പർശിക്കാതിരിക്കട്ടെ.
2.12.37
घूर्णमानं महाराजं शोकेन समभिप्लुतम् ॥ २.१२.३७ ॥
ദുഃഖത്താൽ പൂർണമായി മുങ്ങി ഉലഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന മഹാരാജാവിനോട് (കൈകേയി പറഞ്ഞു).
2.12.38
पारं शोकार्णवस्याशु प्रार्थयन्तं पुनः पुनः।
प्रत्युवाचाथ कैकेयी रौद्रा रौद्रतरं वचः ॥ २.१२.३८ ॥
ദുഃഖസാഗരത്തിന്റെ അക്കരെയെത്താൻ വീണ്ടും വീണ്ടും യാചിച്ച (ദശരഥനോട്) അപ്പോൾ ക്രൂരയായ കൈകേയി കൂടുതൽ ക്രൂരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.12.39
यदि दत्त्वा वरौ राजन् पुनः प्रत्यनुतप्यसे।
धार्मिकत्वं कथं वीर पृथिव्यां कथयिष्यसि ॥ २.१२.३९ ॥
രാജാവേ, രണ്ടു വരങ്ങൾ നൽകിയ ശേഷം വീണ്ടും അവയിൽ അനുതപിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, വീരാ, ഭൂമിയിൽ നിന്റെ ധാർമികത എങ്ങനെ പറയും?
2.12.40
यदा समेता बहवस्त्वया राजर्षयः सह।
कथयिष्यन्ति धर्मज्ञ तत्र किं प्रतिवक्ष्यसि ॥ २.१२.४० ॥
ധർമജ്ഞാ, നിന്നോടൊപ്പം പല രാജർഷിമാരും ഒത്തുകൂടുമ്പോൾ അവർ ഇതു പറയും; അപ്പോൾ അവിടെ നീ എന്ത് മറുപടി പറയും?
2.12.41
यस्याः प्रसादे जीवामि या च मामभ्यपालयत्।
तस्याः कृता मया मिथ्या कैकेय्या इति वक्ष्यसि ॥ २.१२.४१ ॥
ആരുടെ കൃപയാൽ ഞാൻ ജീവിക്കുന്നുവോ, എന്നെ ആരാണോ രക്ഷിച്ചത്, ആ കൈകേയിയോട് ഞാൻ വ്യാജം ചെയ്തു എന്ന് നീ പറയും.
2.12.42
किल्बिषं त्वं नरेन्द्राणां करिष्यसि नराधिप।
यो दत्त्वा वरमद्यैव पुनरन्यानि भाषसे ॥ २.१२.४२ ॥
നരാധിപാ, ഇന്നുതന്നെ ഒരു വരം നൽകിയ ശേഷം നീ വീണ്ടും മറ്റു വാക്കുകൾ പറയുന്നു; ഇങ്ങനെ നീ രാജാക്കന്മാരിൽ പാപം ചെയ്യും.
2.12.43
शैब्यः श्येनकपोतीये स्वमांसं पक्षिणे ददौ।
अलर्कश्चक्षुषी दत्त्वा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१२.४३ ॥
ശൈബ്യൻ ശ്യേന–കപോത കഥയിൽ പക്ഷിക്ക് സ്വന്തം മാംസം നൽകി; അലർകൻ തന്റെ രണ്ടു കണ്ണുകളും നൽകി ഉത്തമഗതി പ്രാപിച്ചു.
2.12.44
सागरः समयं कृत्वा न वेलामतिवर्तते।
समयं मानृतं कार्षीः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥ २.१२.४४ ॥
സമുദ്രം അതിര് നിശ്ചയിച്ച് തന്റെ തീരം കടക്കുന്നില്ല; പൂർവ നടപ്പ് ഓർത്ത് കരാർ വ്യാജമാക്കരുത്.
2.12.45
स त्वं धर्मं परित्यज्य रामं राज्येऽभिषिच्य च।
सह कौसल्यया नित्यं रन्तुमिच्छसि दुर्मते ॥ २.१२.४५ ॥
ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച്, രാമനെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, കൗസല്യയോടൊപ്പം എപ്പോഴും രമിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദുർമതേ.
2.12.46
भवत्वधर्मो धर्मो वा सत्यं वा यदि वानृतम्।
यत्त्वया संश्रुतं मह्यं तस्य नास्ति व्यतिक्रमः ॥ २.१२.४६ ॥
അത് അധർമ്മമായാലും ധർമ്മമായാലും, സത്യമായാലും അസത്യമായാലും, നീ എനിക്ക് നൽകിയ വാക്ക് ലംഘിക്കപ്പെടരുത്.
2.12.47
अहं हि विषमद्यैव पीत्वा बहु तवाग्रतः।
पश्यतस्ते मरिष्यामि रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.१२.४७ ॥
രാമന് അഭിഷേകം നടന്നാൽ, ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ മുന്നിൽ വളരെ വിഷം കുടിച്ച്, നീ കാണ്കെ ഞാൻ മരിക്കും.
2.12.48
एकाहमपि पश्येयं यद्यहं राममातरम्।
अञ्जलिं प्रतिगृह्णन्तीं श्रेयो ननु मृतिर्मम ॥ २.१२.४८ ॥
രാമന്റെ അമ്മ അഞ്ജലി സ്വീകരിക്കുന്നത് ഞാൻ ഒരിക്കലെങ്കിലും കണ്ടാൽ, എന്റെ മരണമാണ് എനിക്ക് നല്ലത്.
2.12.49
भरतेनात्मना चाहं शपे ते मनुजाधिप।
यथा नान्येन तुष्येयमृते रामविवासनात् ॥ २.१२.४९ ॥
ഹേ മനുജാധിപാ, ഭരതനെയും എന്നെയും സത്യമാക്കി ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു; രാമന്റെ വനവാസമല്ലാതെ മറ്റൊന്നുകൊണ്ടും ഞാൻ തൃപ്തയാകുകയില്ല.
2.12.50
एतावदुक्त्वा वचनं कैकेयी विरराम ह।
विलपन्तं च राजानं न प्रतिव्याजहार सा ॥ २.१२.५० ॥
ഇത്രയും പറഞ്ഞ് കൈകേയി മിണ്ടാതിരുന്നു; വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാജാവിന് അവൾ മറുപടി നൽകിയില്ല.
2.12.51
श्रुत्वा तु राजा कैकेय्या वाक्यं परमशोभनम्।
रामस्य च वने वासमैश्वर्यं भरतस्य च ॥ २.१२.५१ ॥
കൈകേയിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്—പുറമേ ഏറ്റവും മനോഹരമെന്നു തോന്നുന്നവ: രാമന്റെ വനവാസവും ഭരതന്റെ ഐശ്വര്യവും.
2.12.52
नाभ्यभाषत कैकेयीं मुहूर्तं व्याकुलेन्द्रियः।
प्रैक्षतानिमिषो देवीं प्रियामप्रियवादिनीम् ॥ २.१२.५२ ॥
വ്യാകുലമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടെ രാജാവ് ഒരു നിമിഷം കൈകേയിയോട് സംസാരിച്ചില്ല; അപ്രിയവാക്കുകൾ പറഞ്ഞ തന്റെ പ്രിയ റാണിയെ അനിമേഷനായി നോക്കിനിന്നു.
2.12.53
तां हि वज्रसमां वाचमाकर्ण्य हृदयाप्रियाम्।
दुःखशोकमयीं श्रुत्वा राजा न सुखितोऽभवत् ॥ २.१२.५३ ॥
വജ്രസമാനവും ഹൃദയത്തിന് അപ്രിയവും ദുഃഖശോകം നിറഞ്ഞതുമായ ആ വാക്ക് കേട്ട് രാജാവ് സുഖിച്ചില്ല.
2.12.54
स देव्या व्यवसायं च घोरं च शपथं कृतम्।
ध्यात्वा रामेति निःश्वस्य च्छिन्नस्तरुरिवापतत् ॥ २.१२.५४ ॥
രാണി എടുത്ത ഭയങ്കര തീരുമാനവും ചെയ്ത ശപഥവും ചിന്തിച്ച്, 'രാമാ' എന്ന് നെടുവീർപ്പിട്ട്, മുറിഞ്ഞ മരംപോലെ രാജാവ് വീണു.
2.12.55
नष्टचित्तो यथोन्मत्तो विपरीतो यथातुरः।
हृततेजा यथा सर्पो बभूव जगतीपतिः ॥ २.१२.५५ ॥
മനസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ട ഭ്രാന്തനെപ്പോലെയും, വിപരീത നിലയിലായ രോഗിയെപ്പോലെയും, തേജസ്സറ്റ സർപ്പത്തെപ്പോലെയും ആ ഭൂപതി ആയി.
2.12.56
दीनयाऽऽतुरया वाचा इति होवाच कैकयीम्।
अनर्थमिममर्थाभं केन त्वमुपदेशिता ॥ २.१२.५६ ॥
ദീനവും പീഡിതവുമായ സ്വരത്തിൽ അദ്ദേഹം കൈകേയിയോട് പറഞ്ഞു: ലാഭംപോലെ തോന്നുന്ന ഈ അനർത്ഥം നിനക്ക് ആരാണ് ഉപദേശിച്ചത്?
2.12.57
भूतोपहतचित्तेव ब्रुवन्ती मां न लज्जसे।
शीलव्यसनमेतत् ते नाभिजानाम्यहं पुरा ॥ २.१२.५७ ॥
ഭൂതബാധിതമായ മനസ്സുള്ളവളെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്ന നീ എന്നെക്കുറിച്ച് ലജ്ജിക്കുന്നില്ലേ? നിന്റെ ഈ ശീലദോഷം ഞാൻ മുമ്പ് അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല.
2.12.58
बालायास्तत् त्विदानीं ते लक्षये विपरीतवत्।
कुतो वा ते भयं जातं या त्वमेवंविधं वरम् ॥ २.१२.५८ ॥
ബാലികയെപ്പോലുള്ള നീ ഇപ്പോൾ വിപരീതയായിരിക്കുന്നതായി ഞാൻ കാണുന്നു. ഇങ്ങനെയൊരു വരം ചോദിക്കാൻ നിനക്ക് എവിടെനിന്ന് ഭയം ഉണ്ടായി?
2.12.59
राष्ट्रे भरतमासीनं वृणीषे राघवं वने।
विरमैतेन भावेन त्वमेतेनानृतेन च ॥ २.१२.५९ ॥
രാജ്യത്ത് ഭരതനെ ഇരുത്താനും രാഘവനെ കാട്ടിലേക്ക് അയയ്ക്കാനും നീ വരിക്കുന്നു. ഈ ഭാവത്തിൽനിന്നും ഈ അസത്യത്തിൽനിന്നും നീ പിന്മാറുക.
2.12.60
यदि भर्तुः प्रियं कार्यं लोकस्य भरतस्य च।
नृशंसे पापसंकल्पे क्षुद्रे दुष्कृतकारिणि ॥ २.१२.६० ॥
ഭർത്താവിനും ലോകത്തിനും ഭരതനും പ്രിയമായത് ചെയ്യേണ്ടതുണ്ടെങ്കിൽ, ഹേ ക്രൂരേ, പാപസങ്കല്പേ, ക്ഷുദ്രേ, ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്യുന്നവളേ!
2.12.61
किं नु दुःखमलीकं वा मयि रामे च पश्यसि।
न कथंचिदृते रामाद् भरतो राज्यमावसेत् ॥ २.१२.६१ ॥
നീ എന്നിലും രാമനിലും കള്ളമായ ദുഃഖം കാണുന്നുവോ? രാമനെ വിട്ട് ഒരു വിധത്തിലും ഭരതൻ രാജ്യത്ത് വസിക്കുകയില്ല.
2.12.62
रामादपि हि तं मन्ये धर्मतो बलवत्तरम्।
कथं द्रक्ष्यामि रामस्य वनं गच्छेति भाषिते ॥ २.१२.६२ ॥
ധർമ്മത്തിൽ രാമനെക്കാളും അവനെ ഞാൻ ശക്തനായി കരുതുന്നു. രാമൻ വനത്തിൽ പോകണമെന്ന് പറയപ്പെടുമ്പോൾ, രാമൻ വനത്തിലേക്ക് പോകുന്നത് ഞാൻ എങ്ങനെ കാണും?
2.12.63
मुखवर्णं विवर्णं तु यथैवेन्दुमुपप्लुतम्।
तां तु मे सुकृतां बुद्धिं सुहृद्भिः सह निश्चिताम् ॥ २.१२.६३ ॥
ഗ്രഹണം ബാധിച്ച ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അവളുടെ മുഖം വിളറി. സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഞാൻ ഉറപ്പിച്ച എന്റെ സുകൃതബുദ്ധിയെ [അവൾ മറന്നു].
2.12.64
कथं द्रक्ष्याम्यपावृत्तां परैरिव हतां चमूम्।
किं मां वक्ष्यन्ति राजानो नानादिग्भ्यः समागताः ॥ २.१२.६४ ॥
ശത്രുക്കളാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട്, പിന്തിരിഞ്ഞോടുന്ന സേനപോലെ [രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നത്] ഞാൻ എങ്ങനെ കാണും? നാനാദിക്കുകളിൽനിന്ന് വന്ന രാജാക്കന്മാർ എന്നോട് എന്തു പറയും?
2.12.65
बालो बतायमैक्ष्वाकश्चिरं राज्यमकारयत्।
यदा हि बहवो वृद्धा गुणवन्तो बहुश्रुताः ॥ २.१२.६५ ॥
അയ്യോ, ഈ ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ ബാലൻ [രാമൻ] ദീർഘകാലം രാജ്യം ഭരിപ്പിച്ചു. പല വൃദ്ധന്മാരും ഗുണവാന്മാരും ബഹുശ്രുതന്മാരും [ഉള്ളപ്പോൾ]...
2.12.66
परिप्रक्ष्यन्ति काकुत्स्थं वक्ष्यामीह कथं तदा।
कैकेय्या क्लिश्यमानेन पुत्रः प्रव्राजितो मया ॥ २.१२.६६ ॥
കാകുത്സ്ഥവംശജനായ രാമനോട് അവർ ചോദിക്കും; അപ്പോൾ ഞാൻ ഇവിടെ എന്ത് പറയും? വേദനിക്കുന്ന കൈകേയി എന്നെക്കൊണ്ട് സ്വന്തം പുത്രനെ [രാമനെ] പ്രവാസത്തിലേക്ക് അയപ്പിച്ചു.
2.12.67
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति।
किं मां वक्ष्यति कौसल्या राघवे वनमास्थिते ॥ २.१२.६७ ॥
ഇത് ഞാൻ സത്യമായി പറഞ്ഞാൽ അത് അസത്യമായിത്തീരും. രാഘവൻ വനത്തിലേക്ക് പോയാൽ കൗസല്യ എന്നോട് എന്തു പറയും?
2.12.68
किं चैनां प्रतिवक्ष्यामि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
यदा यदा च कौसल्या दासीव च सखीव च ॥ २.१२.६८ ॥
ഇത്തരമൊരു അപ്രിയകർമം ചെയ്ത ശേഷം ഞാൻ അവളോട് എന്തു മറുപടി പറയും? കൗസല്യ ദാസിയെപ്പോലെയും സഖിയെപ്പോലെയും എപ്പോഴെല്ലാം ആയിരുന്നുവോ,
2.12.69
भार्यावद् भगिनीवच्च मातृवच्चोपतिष्ठति।
सततं प्रियकामा मे प्रियपुत्रा प्रियंवदा ॥ २.१२.६९ ॥
ഭാര്യയെപ്പോലെയും സഹോദരിയെപ്പോലെയും മാതാവിനെപ്പോലെയും എന്നെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നവൾ; എപ്പോഴും എന്റെ പ്രീതി കാംക്ഷിക്കുന്നവളും പ്രിയപുത്രനുള്ളവളും മധുരം സംസാരിക്കുന്നവളുമായ അവൾ.
2.12.70
न मया सत्कृता देवी सत्कारार्हा कृते तव।
इदानीं तत्तपति मां यन्मया सुकृतं त्वयि ॥ २.१२.७० ॥
നിന്നെ മുൻനിർത്തി ബഹുമാനത്തിന് അർഹയായ ആ ദേവിയെ ഞാൻ ആദരിച്ചില്ല. ഇപ്പോൾ നിന്നോടു ഞാൻ ചെയ്ത സുകൃതമാണ് എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നത്.
2.12.71
अपथ्यव्यञ्जनोपेतं भुक्तमन्नमिवातुरम्।
विप्रकारं च रामस्य सम्प्रयाणं वनस्य च ॥ २.१२.७१ ॥
അപഥ്യമായ കറികളോടുകൂടിയ ഭക്ഷണം രോഗി കഴിച്ചതുപോലെ, രാമനോടു ചെയ്ത അപകാരവും അവൻ വനത്തിലേക്കു പോകുന്നതും (എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു).
2.12.72
सुमित्रा प्रेक्ष्य वै भीता कथं मे विश्वसिष्यति।
कृपणं बत वैदेही श्रोष्यति द्वयमप्रियम् ॥ २.१२.७२ ॥
സുമിത്ര എന്നെ കണ്ടു ഭയപ്പെടും; അവൾ എന്നെ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കും? ദുഃഖിതയായ വൈദേഹി ഈ രണ്ട് അപ്രിയവാർത്തകളും കേൾക്കുമല്ലോ!
2.12.73
मां च पञ्चत्वमापन्नं रामं च वनमाश्रितम्।
वैदेही बत मे प्राणान् शोचन्ती क्षपयिष्यति ॥ २.१२.७३ ॥
ഞാൻ മരണമടയുകയും രാമൻ വനത്തിൽ അഭയം തേടുകയും ചെയ്താൽ, അയ്യോ, ദുഃഖിക്കുന്ന വൈദേഹി എന്റെ പ്രാണനെ ക്ഷയിപ്പിക്കും.
2.12.74
हीना हिमवतः पार्श्वे किंनरेणेव किंनरी।
नहि राममहं दृष्ट्वा प्रवसन्तं महावने ॥ २.१२.७४ ॥
ഹിമാലയച്ചെരിവിൽ കിന്നരനെ പിരിഞ്ഞ കിന്നരിയെപ്പോലെ, മഹാവനത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്ന രാമനെ കാണാതെ ഞാൻ നിൽക്കാനാവാതെ പോകും.
2.12.75
चिरं जीवितुमाशंसे रुदन्तीं चापि मैथिलीम्।
सा नूनं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.७५ ॥
കരയുന്ന മൈഥിലി ദീർഘകാലം ജീവിക്കട്ടെ എന്നു ഞാൻ ആശിക്കുന്നു. വിധവയായ അവൾ പുത്രനോടൊപ്പം രാജ്യം ഭരിപ്പിക്കും.
2.12.76
सतीं त्वामहमत्यन्तं व्यवस्याम्यसतीं सतीम्।
रूपिणीं विषसंयुक्तां पीत्वेव मदिरां नरः ॥ २.१२.७६ ॥
നീ അത്യന്തം ചാരിത്ര്യവതിയാണെന്നു ഞാൻ കരുതി; പക്ഷേ നീ ചാരിത്ര്യഹീനയാണ്. വിഷം കലർന്ന മദ്യം കുടിച്ചവനെപ്പോലെ, രൂപത്തിൽ മാത്രം സതിയായി തോന്നുന്നു.
2.12.77
अनृतैर्बत मां सान्त्वैः सान्त्वयन्ती स्म भाषसे।
गीतशब्देन संरुध्य लुब्धो मृगमिवावधीः ॥ २.१२.७७ ॥
അയ്യോ, വ്യാജമായ ആശ്വാസവാക്കുകളാൽ നീ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു; പാട്ടിന്റെ ശബ്ദത്താൽ മാനിനെ വളഞ്ഞു കൊല്ലുന്ന ലുബ്ധനെപ്പോലെ.
2.12.78
अनार्य इति मामार्याः पुत्रविक्रायकं ध्रुवम्।
विकरिष्यन्ति रथ्यासु सुरापं ब्राह्मणं यथा ॥ २.१२.७८ ॥
'ഇവൾ അനാര്യയാണ്, പുത്രനെ വിറ്റവളാണ്' എന്നു ആര്യന്മാർ എന്നെ തെരുവുകളിൽ നിശ്ചയമായും നിന്ദിക്കും; മദ്യപിച്ച ബ്രാഹ്മണനെ നിന്ദിക്കുന്നതുപോലെ.
2.12.79
अहो दुःखमहो कृच्छ्रं यत्र वाचः क्षमे तव।
दुःखमेवंविधं प्राप्तं पुरा कृतमिवाशुभम् ॥ २.१२.७९ ॥
അയ്യോ, എന്തൊരു ദുഃഖം! അയ്യോ, എന്തൊരു കഷ്ടം! നിന്റെ ഇത്തരം വാക്കുകൾ ഞാൻ സഹിക്കേണ്ടിവന്നല്ലോ. മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത ദുഷ്കർമത്തിന്റെ ഫലമെന്നപോലെ ഇത്തരം ദുഃഖം എനിക്ക് വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു.
2.12.80
चिरं खलु मया पापे त्वं पापेनाभिरक्षिता।
अज्ञानादुपसम्पन्ना रज्जुरुद्बन्धनी यथा ॥ २.१२.८० ॥
പാപിനീ, ദീർഘകാലം ഞാൻ നിന്നെ പരിപാലിച്ചു. അജ്ഞാനത്താൽ ഞാൻ നിന്നെ അടുത്തുവരാൻ അനുവദിച്ചു, ബന്ധിക്കുന്ന കയർ പോലെ.
2.12.81
रममाणस्त्वया सार्धं मृत्युं त्वां नाभिलक्षये।
बालो रहसि हस्तेन कृष्णसर्पमिवास्पृशम् ॥ २.१२.८१ ॥
നിന്നോടൊപ്പം രമിച്ചിരുന്നപ്പോൾ നിന്നെ മൃത്യുവായി ഞാൻ കണ്ടില്ല. ബാലൻ ഏകാന്തത്തിൽ കരിമൂർഖനെ കയ്യാൽ തൊടുന്നതുപോലെ ഞാൻ നിന്നെ സ്പർശിച്ചു.
2.12.82
तं तु मां जीवलोकोऽयं नूनमाक्रोष्टुमर्हति।
मया ह्यपितृकः पुत्रः स महात्मा दुरात्मना ॥ २.१२.८२ ॥
ഈ ലോകം തീർച്ചയായും എന്നെ നിന്ദിക്കാൻ യോഗ്യയെന്നു കരുതും. എന്റെ കാരണത്താൽ ആ മഹാത്മാവായ പുത്രൻ ദുരാത്മാവിനാൽ പിതാവില്ലാത്തവനായി.
2.12.83
बालिशो बत कामात्मा राजा दशरथो भृशम्।
स्त्रीकृते यः प्रियं पुत्रं वनं प्रस्थापयिष्यति ॥ २.१२.८३ ॥
അയ്യോ, കാമത്തിനടിമയായ ദശരഥരാജാവ് വളരെ മൂഢനാണ്. ഒരു സ്ത്രീക്കുവേണ്ടി തന്റെ പ്രിയപുത്രനെ വനത്തിലേക്ക് അയക്കും.
2.12.84
वेदैश्च ब्रह्मचर्यैश्च गुरुभिश्चोपकर्शितः।
भोगकाले महत्कृच्छ्रं पुनरेव प्रपत्स्यते ॥ २.१२.८४ ॥
വേദപഠനം, ബ്രഹ്മചര്യം, ഗുരുസേവ എന്നിവയാൽ ക്ഷീണിച്ചവൻ, ഭോഗകാലത്ത് വീണ്ടും മഹാദുഃഖം അനുഭവിക്കും.
2.12.85
नालं द्वितीयं वचनं पुत्रो मां प्रतिभाषितुम्।
स वनं प्रव्रजेत्युक्तो बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.१२.८५ ॥
മകന് എന്നോട് രണ്ടാമതൊരു വാക്ക് മറുപടി പറയാനാവില്ല. 'കാട്ടിലേക്ക് പോകൂ' എന്ന് പറയപ്പെട്ടാൽ 'ശരി' എന്നേ അവൻ പറയൂ.
2.12.86
यदि मे राघवः कुर्याद् वनं गच्छेति चोदितः।
प्रतिकूलं प्रियं मे स्यान्न तु वत्सः करिष्यति ॥ २.१२.८६ ॥
രാഘവൻ 'കാട്ടിലേക്ക് പോകൂ' എന്ന് പ്രേരിതനായി അത് ചെയ്താൽ അത് എനിക്ക് അപ്രിയമാകും; എന്നാൽ പ്രിയപുത്രൻ അത് ചെയ്യുകയില്ല.
2.12.87
राघवे हि वनं प्राप्ते सर्वलोकस्य धिक्कृतम्।
मृत्युरक्षमणीयं मां नयिष्यति यमक्षयम् ॥ २.१२.८७ ॥
രാഘവൻ കാട്ടിൽ പോയാൽ ലോകമെല്ലാം എന്നെ ധിക്കരിക്കും; അപ്പോൾ സഹിക്കാനാവാത്ത മരണം എന്നെ യമലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.
2.12.88
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
इष्टे मम जने शेषे किं पापं प्रतिपत्स्यसे ॥ २.१२.८८ ॥
ഞാൻ മരിക്കുകയും മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ കാട്ടിൽ പോവുകയും ചെയ്ത ശേഷം, എന്റെ പ്രിയജനങ്ങൾ ശേഷിക്കുമ്പോൾ നീ ഏത് പാപത്തിന് ഇരയാകും?
2.12.89
कौसल्या मां च रामं च पुत्रौ च यदि हास्यति।
दुःखान्यसहती देवी मामेवानुगमिष्यति ॥ २.१२.८९ ॥
കൗസല്യ എന്നെയും രാമനെയും രണ്ടു പുത്രന്മാരെയും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ദുഃഖങ്ങൾ സഹിക്കാനാവാത്ത ആ ദേവി എന്നെ തന്നെ അനുഗമിക്കും.
2.12.90
कौसल्यां च सुमित्रां च मां च पुत्रैस्त्रिभिः सह।
प्रक्षिप्य नरके सा त्वं कैकेयि सुखिता भव ॥ २.१२.९० ॥
കൗസല്യയെയും സുമിത്രയെയും എന്നെയും മൂന്നു പുത്രന്മാരോടൊപ്പം നരകത്തിലേക്ക് തള്ളിയിട്ട്, ഹേ കൈകേയി, നീ സുഖിയായിരിക്കൂ.
2.12.91
मया रामेण च त्यक्तं शाश्वतं सत्कृतं गुणैः।
इक्ष्वाकुकुलमक्षोभ्यमाकुलं पालयिष्यसि ॥ २.१२.९१ ॥
രാമനും ഞാനും ഉപേക്ഷിച്ച, എന്നും ഗുണങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട, ഇളക്കമില്ലാത്ത ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തെ — ഇപ്പോൾ കലങ്ങിയിരിക്കുന്ന ആ കുലത്തെ — നീ പാലിക്കും.
2.12.92
प्रियं चेद् भरतस्यैतद् रामप्रव्राजनं भवेत्।
मा स्म मे भरतः कार्षीत् प्रेतकृत्यं गतायुषः ॥ २.१२.९२ ॥
രാമന്റെ വനവാസം ഭരതന് പ്രിയമാണെങ്കിൽ, ആയുസ്സ് തീർന്ന എനിക്കുള്ള പ്രേതകർമ്മം ഭരതൻ ചെയ്യരുത്.
2.12.93
मृते मयि गते रामे वनं पुरुषपुङ्गवे।
सेदानीं विधवा राज्यं सपुत्रा कारयिष्यसि ॥ २.१२.९३ ॥
ഞാൻ മരിച്ച്, പുരുഷോത്തമനായ രാമൻ വനത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷം, നീ വിധവയായി മകനോടൊപ്പം ഇപ്പോൾ രാജ്യം ഭരിപ്പിക്കും.
2.12.94
त्वं राजपुत्रि दैवेन न्यवसो मम वेश्मनि।
अकीर्तिश्चातुला लोके ध्रुवः परिभवश्च मे।
सर्वभूतेषु चावज्ञा यथा पापकृतस्तथा ॥ २.१२.९४ ॥
രാജകുമാരീ, വിധിവശാൽ നീ എന്റെ വീട്ടിൽ വസിക്കുന്നു. ലോകത്തിൽ എനിക്ക് അതുല്യമായ അപകീർത്തിയും ഉറപ്പായ അപമാനവും ഉണ്ടാകും; പാപിയെപ്പോലെ സകല ജീവികളാലും ഞാൻ അവഗണിക്കപ്പെടും.
2.12.95
कथं रथैर्विभुर्यात्वा गजाश्वैश्च मुहुर्मुहुः।
पद्भ्यां रामो महारण्ये वत्सो मे विचरिष्यति ॥ २.१२.९५ ॥
രഥങ്ങളിലും ആനക്കുതിരകളിലും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ച സമർത്ഥനായ രാമൻ, ആ മഹാവനത്തിൽ കാൽനടയായി എങ്ങനെ അലഞ്ഞുനടക്കും? എന്റെ പ്രിയ പുത്രനാണ് അവൻ.
2.12.96
यस्य चाहारसमये सूदाः कुण्डलधारिणः।
अहंपूर्वाः पचन्ति स्म प्रसन्नाः पानभोजनम् ॥ २.१२.९६ ॥
ആരുടെ ഭക്ഷണവേളയിൽ കുണ്ഡലം ധരിച്ച പാചകക്കാർ സന്തോഷത്തോടെ 'ഞാൻ ആദ്യം' എന്ന് മത്സരിച്ച് പാനഭോജനം പാകം ചെയ്തിരുന്നുവോ,
2.12.97
स कथं नु कषायाणि तिक्तानि कटुकानि च।
भक्षयन् वन्यमाहारं सुतो मे वर्तयिष्यति ॥ २.१२.९७ ॥
കയ്പും എരിവും ചവർപ്പുമുള്ള കാട്ടാഹാരം കഴിച്ച് എന്റെ മകൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?
2.12.98
महार्हवस्त्रसम्बद्धो भूत्वा चिरसुखोचितः।
काषायपरिधानस्तु कथं रामो भविष्यति ॥ २.१२.९८ ॥
ദീർഘകാലം സുഖശീലനും വിലയേറിയ വസ്ത്രം ധരിച്ചവനുമായ രാമൻ കാഷായവസ്ത്രധാരിയായി എങ്ങനെയാകും?
2.12.99
कस्येदं दारुणं वाक्यमेवंविधमपीरितम्।
रामस्यारण्यगमनं भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१२.९९ ॥
രാമന്റെ വനവാസവും ഭരതന്റെ അഭിഷേകവും എന്ന ഇത്ര കഠിനമായ വാക്ക് ആരാണ് പറഞ്ഞത്?
2.12.100
धिगस्तु योषितो नाम शठाः स्वार्थपरायणाः।
न ब्रवीमि स्त्रियः सर्वा भरतस्यैव मातरम् ॥ २.१२.१०० ॥
സ്വാർത്ഥതയിൽ മുഴുകിയ വഞ്ചകരായ സ്ത്രീകൾക്ക് ധിക്കാരം. ഞാൻ എല്ലാ സ്ത്രീകളെയുംകുറിച്ചല്ല പറയുന്നത്; ഭരതന്റെ അമ്മയെ മാത്രം.
2.12.101
अनर्थभावेऽर्थपरे नृशंसे
ममानुतापाय निवेशितासि।
किमप्रियं पश्यसि मन्निमित्तं
हितानुकारिण्यथवापि रामे ॥ २.१२.१०१ ॥
ക്രൂരയായവളേ, അനർത്ഥത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവളേ, എനിക്ക് ദുഃഖം നൽകാനായാണ് നീ ഇവിടെ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. എന്റെ കാരണത്താൽ രാമനിൽ നിനക്ക് അപ്രിയമായ എന്തെങ്കിലും കാണുന്നുവോ, അതോ ഹിതം മാത്രം ചെയ്യുന്ന രാമനിലോ?
2.12.102
परित्यजेयुः पितरोऽपि पुत्रान्
भार्याः पतींश्चापि कृतानुरागाः।
कृत्स्नं हि सर्वं कुपितं जगत् स्याद्
दृष्ट्वैव रामं व्यसने निमग्नम् ॥ २.१२.१०२ ॥
രാമൻ ആപത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നത് കണ്ട് പിതാക്കന്മാർ പുത്രന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം; സ്നേഹമുള്ള ഭാര്യമാരും ഭർത്താക്കന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം. അപ്പോൾ ലോകം മുഴുവൻ കോപിക്കും.
2.12.103
अहं पुनर्देवकुमाररूप-
मलंकृतं तं सुतमाव्रजन्तम्।
नन्दामि पश्यन्निव दर्शनेन
भवामि दृष्ट्वैव पुनर्युवेव ॥ २.१२.१०३ ॥
ദേവകുമാരന്റെ രൂപത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് വരുന്ന ആ പുത്രനെ കാണുമ്പോൾ ഞാൻ ആനന്ദിക്കുന്നു; അവനെ കണ്ടമാത്രയിൽ ഞാൻ വീണ്ടും യുവാവായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
2.12.104
विना हि सूर्येण भवेत् प्रवृत्ति-
रवर्षता वज्रधरेण वापि।
रामं तु गच्छन्तमितः समीक्ष्य
जीवेन्न कश्चित्त्विति चेतना मे ॥ २.१२.१०४ ॥
സൂര്യനില്ലാതെയോ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കാതെയോ ലോകപ്രവർത്തനം നിലയ്ക്കും; എന്നാൽ രാമൻ ഇവിടെ നിന്ന് പോകുന്നത് കണ്ടാൽ ആരും ജീവിച്ചിരിക്കില്ല എന്നാണ് എന്റെ മനസ്സ് പറയുന്നത്.
2.12.105
विनाशकामामहिताममित्रा-
मावासयं मृत्युमिवात्मनस्त्वाम्।
चिरं बताङ्केन धृतासि सर्पी
महाविषा तेन हतोऽस्मि मोहात् ॥ २.१२.१०५ ॥
നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്ന, ദോഷം ചെയ്യുന്ന, ശത്രുവിനെപ്പോലെയുള്ള നിന്നെ എന്റെ സ്വന്തം മരണംപോലെ ഞാൻ വീട്ടിൽ പാർപ്പിച്ചു; അയ്യോ, ദീർഘകാലം മടിയിൽ പിടിച്ചിരുന്ന നീ മഹാവിഷമുള്ള സർപ്പമാണ്; അതിനാൽ മോഹത്താൽ ഞാൻ നശിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.12.106
मया च रामेण सलक्ष्मणेन
प्रशास्तु हीनो भरतस्त्वया सह।
पुरं च राष्ट्रं च निहत्य बान्धवान्
ममाहितानां च भवाभिहर्षिणी ॥ २.१२.१०६ ॥
എന്നാലും രാമനാലും ലക്ഷ്മണനാലും വേർപെട്ട ഭരതൻ ഭരണാധികാരിയില്ലാതെ നിന്നോടൊപ്പം; നഗരവും രാജ്യവും ബന്ധുക്കളെയും നശിപ്പിച്ച്, എന്റെ ശത്രുക്കളോടൊപ്പം അധികാരസുഖത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവളേ, നീ ആയിരിക്കും.
2.12.107
नृशंसवृत्ते व्यसनप्रहारिणि
प्रसह्य वाक्यं यदिहाद्य भाषसे।
न नाम ते तेन मुखात् पतन्त्यधो
विशीर्यमाणा दशनाः सहस्रधा ॥ २.१२.१०७ ॥
ക്രൂരസ്വഭാവമുള്ളവളേ, ദുരന്തം വരുത്തുന്നവളേ! ഇന്ന് ഇവിടെ നീ ബലമായി പറയുന്ന വാക്കുകൾകൊണ്ട് നിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പല്ലുകൾ ആയിരം കഷണങ്ങളായി വീഴുന്നില്ലല്ലോ.
2.12.108
न किंचिदाहाहितमप्रियं वचो
न वेत्ति रामः परुषाणि भाषितुम्।
कथं तु रामे ह्यभिरामवादिनि
ब्रवीषि दोषान् गुणनित्यसम्मते ॥ २.१२.१०८ ॥
രാമൻ ഒരിക്കലും ദോഷകരമോ അപ്രിയമോ ആയ ഒരു വാക്ക് പറഞ്ഞിട്ടില്ല; പരുഷവാക്കുകൾ പറയാൻ അവനറിയില്ല. എപ്പോഴും മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവനും എപ്പോഴും ഗുണങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമായ രാമനിൽ നീ എന്തിനു ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നു?
2.12.109
प्रताम्य वा प्रज्वल वा प्रणश्य वा
सहस्रशो वा स्फुटितां महीं व्रज।
न ते करिष्यामि वचः सुदारुणं
ममाहितं केकयराजपांसने ॥ २.१२.१०९ ॥
നീ വേദനിച്ചു മരിച്ചുകൊള്ളൂ, ജ്വലിച്ചു നശിച്ചുകൊള്ളൂ, അല്ലെങ്കിൽ ആയിരം കഷണമായി ഭൂമി പിളർന്ന് അതിൽ പോയ്ക്കൊള്ളൂ. കേകയരാജകുലത്തിന്റെ പൊടിയേ, നിന്റെ ഈ അതിക്രൂരമായ വാക്ക് ഞാൻ ചെയ്യില്ല; അത് എനിക്ക് ദോഷകരമാണ്.
2.12.110
क्षुरोपमां नित्यमसत्प्रियंवदां
प्रदुष्टभावां स्वकुलोपघातिनीम्।
न जीवितुं त्वां विषहेऽमनोरमां
दिधक्षमाणां हृदयं सबन्धनम् ॥ २.१२.११० ॥
നീ ക്ഷുരം പോലെയാണ്; എപ്പോഴും വ്യാജമായി പ്രിയം പറയുന്നവൾ; ദുഷ്ടഭാവമുള്ളവൾ; സ്വന്തം കുലത്തെത്തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നവൾ. നിന്നോടൊത്ത് ജീവിക്കുന്നത് ഞാൻ സഹിക്കില്ല; നീ മനോഹരിയല്ല, ഹൃദയത്തെ അതിന്റെ ബന്ധനങ്ങളോടെ ദഹിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൾ.
2.12.111
न जीवितं मेऽस्ति कुतः पुनः सुखं
विनात्मजेनात्मवतां कुतो रतिः।
ममाहितं देवि न कर्तुमर्हसि
स्पृशामि पादावपि ते प्रसीद मे ॥ २.१२.१११ ॥
എനിക്ക് ഇനി ജീവിതമില്ല; പിന്നെ സുഖം എവിടെ? മകനില്ലാതെ ആത്മസംയമമുള്ളവർക്കും സന്തോഷം എവിടെ? ദേവീ, എനിക്ക് ദോഷകരമായ ഈ കാര്യം നീ ചെയ്യരുത്. നിന്റെ പാദങ്ങളെ ഞാൻ തൊടുന്നു; എന്നോട് കരുണ കാണിക്കണേ.
2.12.112
स भूमिपालो विलपन्ननाथवत्
स्त्रिया गृहीतो हृदयेऽतिमात्रया।
पपात देव्याश्चरणौ प्रसारिता-
वुभावसम्प्राप्य यथाऽऽतुरस्तथा ॥ २.१२.११२ ॥
ആ രാജാവ് അനാഥനെപ്പോലെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു സ്ത്രീയോടുള്ള അതിരുകടന്ന മോഹത്താൽ ഹൃദയം ഗ്രസിക്കപ്പെട്ട്, റാണിയുടെ പാദങ്ങളിലേക്ക് ഇരുകൈകളും നീട്ടി വീണു; വേദനിക്കുന്നവനെപ്പോലെ ആ പാദങ്ങളിൽ എത്താനായില്ല.