Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.14.1
पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।
विचेष्टमानमुत्प्रेक्ष्य ऐक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१ ॥
Al ver al rey de la estirpe de Ikṣvāku, atormentado por el dolor de su hijo, sin sentido, caído en el suelo y retorciéndose, (ella) dijo esto.
2.14.2
पापं कृत्वेव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।
शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि ॥ २.१४.२ ॥
Como si hubieras cometido un pecado, ¿qué es esto? Recuerda la promesa solemne que me hiciste. Tendido en la tierra, te corresponde mantenerte firme en tu posición.
2.14.3
आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।
सत्यमाश्रित्य च मया त्वं धर्मं प्रतिचोदितः ॥ २.१४.३ ॥
Los conocedores del dharma dicen que la verdad es el dharma supremo. Apoyándome en la verdad, te he recordado tu dharma.
2.14.4
संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।
प्रदाय पक्षिणे राजा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१४.४ ॥
Tras hacer una promesa, el rey Śaibya, señor del mundo, entregó su propio cuerpo al halcón; al dárselo al ave, el rey alcanzó el destino supremo.
2.14.5
तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।
याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ ॥ २.१४.५ ॥
Asimismo, el resplandeciente Alarka, cuando un brāhmaṇa versado en los Vedas se lo pidió, se arrancó sus propios ojos y los dio sin vacilar.
2.14.6
सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।
सत्यानुरोधात् समये वेलां स्वां नातिवर्तते ॥ २.१४.६ ॥
El señor de los ríos, el océano, dotado de verdad y por respeto a la verdad, no rebasa en el momento señalado su pequeño límite, la orilla.
2.14.7
सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः।
सत्यमेवाक्षया वेदाः सत्येनावाप्यते परम् ॥ २.१४.७ ॥
La verdad es el único paso, la verdad es Brahman; el dharma está establecido en la verdad. La verdad son los Vedas imperecederos; por la verdad se alcanza lo supremo.
2.14.8
सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।
स वरः सफलो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम ॥ २.१४.८ ॥
Si tu mente está firme en el dharma, mantente fiel a la verdad. Oh el mejor de los buenos, que ese don se cumpla para mí; pues tú eres en verdad el otorgador de dones.
2.14.9
धर्मस्यैवाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।
प्रव्राजय सुतं रामं त्रिः खलु त्वां ब्रवीम्यहम् ॥ २.१४.९ ॥
Por el bien del dharma y por mi insistencia, envía a tu hijo Rāma al exilio. Esto te lo digo tres veces.
2.14.10
समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।
अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ २.१४.१० ॥
Oh noble, si no cumples este compromiso mío, entonces, abandonada ante tus propios ojos, entregaré mi vida.
2.14.11
एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।
नाशकत् पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा ॥ २.१४.११ ॥
Así incitado por la intrépida Kaikeyī, el rey no pudo soltar aquel lazo, como Bali no pudo soltar la atadura que Indra había hecho.
2.14.12
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।
स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा ॥ २.१४.१२ ॥
Su corazón quedó turbado y su rostro se volvió pálido. Como un buey atrapado entre el yugo y la rueda, se revolvía con angustia.
2.14.13
विकलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूमिपः।
कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१३ ॥
Con los ojos turbados, el rey parecía no ver nada. Con gran dificultad, dominándose con firmeza, habló así a Kaikeyī.
2.14.14
यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।
संत्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया ॥ २.१४.१४ ॥
¡Oh pecadora! La mano tuya que tomé ante el fuego con fórmulas sagradas, la abandono, junto contigo, y también a mi propio hijo.
2.14.15
प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनं प्रति।
अभिषेकाय हि जनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम् ॥ २.१४.१५ ॥
Oh reina, la noche ha pasado hacia la salida del sol. Para la consagración, la gente sin duda me apremiará.
2.14.16
रामाभिषेकसम्भारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।
रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम् ॥ २.१४.१६ ॥
Con los objetos preparados para la consagración de Rāma, Rāma debe realizar para mí, cuando esté muerto, el rito del agua.
2.14.17
सपुत्रया त्वया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।
व्याहन्तास्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम् ॥ २.१४.१७ ॥
Si tú obstruyes la consagración de Rāma, ¡oh de conducta infausta!, ni tú con tu hijo debéis realizar el rito del agua.
2.14.18
न शक्तोऽद्यास्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथामुखम्।
हतहर्षं तथानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम् ॥ २.१४.१८ ॥
Hoy no soy capaz de mirar tu rostro, que antes era tal; la alegría ha sido derribada, y el pueblo está con el rostro abatido.
2.14.19
तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।
प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रमालिनी ॥ २.१४.१९ ॥
Mientras el magnánimo rey hablaba así, aquella noche auspiciosa, ceñida de luna y estrellas, dio paso a la aurora.
2.14.20
ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।
उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्च्छिता ॥ २.१४.२० ॥
Entonces Kaikeyī, de conducta perversa, diestra en el habla y vencida por la ira, volvió a dirigir al rey palabras duras.
2.14.21
किमिदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम्।
आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि ॥ २.१४.२१ ॥
¡Oh rey! ¿Por qué pronuncias palabras como veneno? Debes traer aquí a mi hijo Rāma sin dificultad.
2.14.22
स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।
निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ २.१४.२२ ॥
Si instalas a mi hijo en el trono, haces de Rāma un morador del bosque y me haces sin rival, quedarás cumplido en tu propósito.
2.14.23
स तुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।
राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेय्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१४.२३ ॥
Como un noble corcel aguijoneado con una vara afilada, el rey, incitado una y otra vez por Kaikeyī, pronunció estas palabras.
2.14.24
धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।
ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम् ॥ २.१४.२४ ॥
Estoy atado por el lazo del dharma, y mi conciencia se ha perdido. Deseo ver a Rāma, mi hijo mayor, amado y justo.
2.14.25
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।
पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समागते ॥ २.१४.२५ ॥
Entonces la noche se volvió aurora; el sol salió, y llegaron la conjunción auspiciosa de las estrellas y el momento propicio.
2.14.26
वसिष्ठो गुणसम्पन्नः शिष्यैः परिवृतस्तथा।
उपगृह्याशु सम्भारान् प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.१४.२६ ॥
Vasiṣṭha, dotado de virtudes y rodeado de sus discípulos, tomó enseguida los preparativos y entró en la mejor de las ciudades.
2.14.27
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तमभूषिताम्।
संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम् ॥ २.१४.२७ ॥
Con calles rociadas y barridas, adornada con excelentes banderas, llena de gente alegre y con mercados y tiendas prósperos.
2.14.28
महोत्सवसमायुक्तां राघवार्थे समुत्सुकाम्।
चन्दनागुरुधूपैश्च सर्वतः परिधूमिताम् ॥ २.१४.२८ ॥
Unida a una gran fiesta, ansiosa por Rāghava, y perfumada por todas partes con humo de sándalo y de áloe.
2.14.29
तां पुरीं समतिक्रम्य पुरंदरपुरोपमाम्।
ददर्शान्तःपुरं श्रीमान् नानाध्वजगणायुतम् ॥ २.१४.२९ ॥
Atravesando aquella ciudad, semejante a la de Indra, el glorioso vio el palacio interior lleno de numerosos estandartes.
2.14.30
पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।
यष्टिमद्भिः सुसम्पूर्णं सदश्वैः परमार्चितैः ॥ २.१४.३० ॥
Repleta de habitantes de la ciudad y del campo, adornada por brahmanes, colmada de guardias armados con bastones y de excelentes caballos muy honrados.
2.14.31
तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।
वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिभिरावृतः ॥ २.१४.३१ ॥
Al llegar a los aposentos interiores, atravesó aquella multitud. Vasiṣṭha, muy complacido, estaba rodeado por los grandes sabios.
2.14.32
स त्वपश्यद् विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।
द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम् ॥ २.१४.३२ ॥
Pero vio a Sumantra, el auriga y ministro, de agradable aspecto, saliendo por la puerta del león entre los hombres, el rey.
2.14.33
तमुवाच महातेजाः सूतपुत्रं विशारदम्।
वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम् ॥ २.१४.३३ ॥
Vasiṣṭha, de gran esplendor, dijo a aquel hábil hijo de auriga: "Anuncia pronto al rey que he llegado aquí."
2.14.34
इमे गङ्गोदकघटाः सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।
औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम् ॥ २.१४.३४ ॥
Estas vasijas de agua del Ganges, las vasijas doradas traídas de los océanos y el asiento auspicioso de madera de udumbara traído para la consagración.
2.14.35
सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥ २.१४.३५ ॥
Todas clases de semillas, perfumes y joyas de muchas clases; miel, cuajada, mantequilla clarificada, granos tostados, hierba kuśa, flores y leche.
2.14.36
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।
चतुरश्वो रथः श्रीमान् निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम् ॥ २.१४.३६ ॥
Ocho doncellas hermosas, un excelente elefante en celo, un carro espléndido de cuatro caballos, una espada y un arco excelente.
2.14.37
वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसंनिभम्।
श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारं च हिरण्मयम् ॥ २.१४.३७ ॥
Un vehículo llevado por hombres, un parasol semejante a la luna, dos abanicos blancos de cola de yak y una jarra de oro.
2.14.38
हेमदामपिनद्धश्च ककुद्मान् पाण्डुरो वृषः।
केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः ॥ २.१४.३८ ॥
Un toro blanco con giba, ceñido con una guirnalda de oro; un león de melena; y el mejor de los elefantes, de cuatro colmillos y gran fuerza.
2.14.39
सिंहासनं व्याघ्रतनुः समिधश्च हुताशनः।
सर्वे वादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालंकृताः स्त्रियः ॥ २.१४.३९ ॥
Un trono de león, una piel de tigre, leños sagrados y el fuego sacrificial, todos los conjuntos de instrumentos musicales, y cortesanas y mujeres adornadas.
2.14.40
आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।
पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणैः सह ॥ २.१४.४० ॥
Maestros, brahmanes, vacas, ciervos y aves auspiciosos, los principales de la ciudad y del campo, y los mercaderes con sus gremios.
2.14.41
एते चान्ये च बहवः प्रीयमाणाः प्रियंवदाः।
अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः ॥ २.१४.४१ ॥
Estos y muchos otros, llenos de alegría y hablando con dulzura, están de pie junto a los reyes para la consagración de Rāma.
2.14.42
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।
पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात् ॥ २.१४.४२ ॥
Apresura al gran rey, para que en el día auspicioso, bajo la conjunción de la estrella Puṣya, Rāma obtenga el reino.
2.14.43
स्तुवन् नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम् ॥ २.१४.४३ ॥
Alabando a aquel soberano, tigre entre los reyes, entró en el palacio.
2.14.44
तं तु पूर्वोदितं वृद्धं द्वारस्था राजसम्मताः।
न शेकुरभिसंरोद्धुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः ॥ २.१४.४४ ॥
Los atendientes del rey, estimados por él y apostados en la puerta, no pudieron detener a aquel anciano ya mencionado, pues deseaban complacer al rey.
2.14.45
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।
वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे ॥ २.१४.४५ ॥
Hallándose cerca del rey, percibió su estado y comenzó a alabarlo con palabras muy agradables.
2.14.46
ततः सूतो यथापूर्वं पार्थिवस्य निवेशने।
सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम् ॥ २.१४.४६ ॥
Entonces Sumantra, el auriga, como antes, de pie en el palacio con las manos juntas, alabó al señor de la tierra.
2.14.47
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।
प्रीतः प्रीतेन मनसा तथा नन्दय नस्ततः ॥ २.१४.४७ ॥
Así como el resplandeciente océano se regocija al amanecer, así también vos, complacido en un ánimo complacido, alegraos y alegradnos.
2.14.48
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।
सोऽजयद् दानवान् सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४८ ॥
A esta misma hora Mātali alabó a Indra, quien venció a todos los Dānava; así os lo recuerdo yo.
2.14.49
वेदाः सहाङ्गा विद्याश्च यथा ह्यात्मभुवं प्रभुम्।
ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४९ ॥
Como los Vedas con sus miembros y las ciencias despiertan hoy al señor nacido de sí mismo, Brahmā, así te despierto yo a ti.
2.14.50
आदित्यः सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।
बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.५० ॥
Como el sol junto con la luna despierta hoy a la auspiciosa tierra que sostiene a los seres, así te despierto yo a ti.
2.14.51
उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः।
विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः ॥ २.१४.५१ ॥
¡Levántate, gran rey! Habiendo realizado los ritos auspiciosos, resplandece con tu cuerpo como el sol sobre el monte Meru.
2.14.52
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ॥ २.१४.५२ ॥
¡Oh Kākutstha! Que Soma y Sūrya, Śiva y Vaiśravaṇa, Varuṇa, Agni e Indra te concedan la victoria.
2.14.53
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।
बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ॥ २.१४.५३ ॥
La venerable noche ha pasado; este deber tuyo está cumplido. ¡Oh tigre entre los reyes, despierta y haz la tarea que sigue!
2.14.54
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।
पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः ॥ २.१४.५४ ॥
Comenzó toda la ceremonia de consagración de Rāma; los ciudadanos, los habitantes del campo y los gremios de mercaderes también se pusieron de pie con las manos juntas.
2.14.55
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति।
क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम् ॥ २.१४.५५ ॥
El venerable Vasiṣṭha mismo está de pie con los brahmanes. Oh rey, que la consagración de Rāghava (Rāma) sea ordenada pronto.
2.14.56
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।
यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम् ॥ २.१४.५६ ॥
Como el ganado sin pastor, como un ejército sin jefe, como la noche sin la luna, como las vacas sin toro.
2.14.57
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।
एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत् ॥ २.१४.५७ ॥
Un reino donde no se ve al rey será así. Al oír sus palabras, que parecían cargadas de sentido y dichas primero con consuelo.
2.14.58
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।
ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति ॥ २.१४.५८ ॥
El rey volvió a quedar abrumado por el dolor. Entonces el rey, profundamente conmovido por su hijo, habló a aquel auriga.
2.14.59
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।
वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि ॥ २.१४.५९ ॥
Con los ojos enrojecidos por el dolor, el glorioso y justo rey miró hacia arriba y dijo: 'Ciertamente con tus palabras vuelves a cortar mis puntos vitales.'
2.14.60
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।
प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत् ॥ २.१४.६० ॥
Sumantra, tras oír aquellas palabras lastimeras y ver al desdichado rey, con las manos juntas se apartó un poco de aquel lugar.
2.14.61
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।
तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह ॥ २.१४.६१ ॥
Cuando el rey, por la aflicción, no pudo hablar por sí mismo, Kaikeyī, versada en el consejo, respondió a Sumantra.
2.14.62
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।
प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः ॥ २.१४.६२ ॥
¡Oh Sumantra! El rey, ansioso de alegría por Rāma, agotado de velar toda la noche, ha caído ahora bajo el poder del sueño.
2.14.63
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।
राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा ॥ २.१४.६३ ॥
Por tanto, ¡oh auriga! ve deprisa y trae al ilustre príncipe Rāma. Que te vaya bien; aquí no hay nada que deliberar.
2.14.64
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि।
तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत् ॥ २.१४.६४ ॥
¡Oh dama radiante! ¿Cómo voy a ir sin oír la palabra del rey? Al oír estas palabras del ministro, el rey habló al ministro.
2.14.65
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्।
स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च ॥ २.१४.६५ ॥
¡Oh Sumantra! Veré a Rāma; trae pronto al hermoso. Considerándolo auspicioso, se regocijó en su corazón.
2.14.66
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।
सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया ॥ २.१४.६६ ॥
Con alegría, apresurado por la orden del rey, salió. Pero Sumantra, urgido con prisa por ella, comenzó a reflexionar.
2.14.68
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्।
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया।
सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।
निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः ॥ २.१४.६८ ॥
Está claro que el rey del dharma (Daśaratha) vendrá aquí para la consagración de Rāma. Deseoso de ver a Rāghava, el de gran esplendor Sumantra salió de aquel auspicioso palacio interior, semejante a un lago del océano, y vio ante sí la puerta abarrotada de gente.
2.14.69
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो
महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्।
ददर्श पौरान् विविधान् महाधना-
नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान् ॥ २.१४.६९ ॥
Entonces, saliendo de repente de delante del palacio del rey, mirando a los que estaban en la puerta, vio a los diversos y muy ricos ciudadanos que se habían acercado a la puerta y estaban allí de pie.