ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.14.1
पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।
विचेष्टमानमुत्प्रेक्ष्य ऐक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਅਤੇ ਤੜਫਦੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ (ਉਸ ਨੇ) ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.14.2
पापं कृत्वेव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।
शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि ॥ २.१४.२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.14.3
आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।
सत्यमाश्रित्य च मया त्वं धर्मं प्रतिचोदितः ॥ २.१४.३ ॥
ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ। ਸੱਚ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਧਰਮ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ ਹੈ।
2.14.4
संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।
प्रदाय पक्षिणे राजा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१४.४ ॥
ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ੈਬਯ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪਾਈ।
2.14.5
तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।
याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ ॥ २.१४.५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜਸਵੀ ਅਲਰਕ ਨੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੰਗਣ ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਡੋਲੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ।
2.14.6
सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।
सत्यानुरोधात् समये वेलां स्वां नातिवर्तते ॥ २.१४.६ ॥
ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਸੱਚ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮਰਯਾਦਾ, ਭਾਵ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।
2.14.7
सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः।
सत्यमेवाक्षया वेदाः सत्येनावाप्यते परम् ॥ २.१४.७ ॥
ਸੱਚ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੀ ਅਕਸ਼ਯ ਵੇਦ ਹਨ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.14.8
सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।
स वरः सफलो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम ॥ २.१४.८ ॥
ਜੇ ਤੇਰੀ ਮਤਿ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ। ਹੇ ਸੱਤਮ, ਉਹ ਵਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਫਲ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹੈਂ।
2.14.9
धर्मस्यैवाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।
प्रव्राजय सुतं रामं त्रिः खलु त्वां ब्रवीम्यहम् ॥ २.१४.९ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਲਈ ਹੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਭੇਜ। ਇਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਖਦੀ ਹਾਂ।
2.14.10
समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।
अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ २.१४.१० ॥
ਹੇ ਆਰਯ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤਿਆਗੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ।
2.14.11
एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।
नाशकत् पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा ॥ २.१४.११ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਡਰ ਕੈਕੇਯੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਫੰਦੇ ਨੂੰ ਬਲੀ ਜਿਵੇਂ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਫੰਦਾ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਿਆ।
2.14.12
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।
स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा ॥ २.१४.१२ ॥
ਉਸਦਾ ਮਨ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੂੰਹ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਜੂਲੇ ਅਤੇ ਪਹੀਏ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਉਹ ਤੜਫਣ ਲੱਗਾ।
2.14.13
विकलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूमिपः।
कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१३ ॥
ਵਿਆਕੁਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਕੈਕੇਯੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.14.14
यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।
संत्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया ॥ २.१४.१४ ॥
ਹੇ ਪਾਪਣ! ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ।
2.14.15
प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनं प्रति।
अभिषेकाय हि जनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम् ॥ २.१४.१५ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੱਲ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਲਈ ਲੋਕ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾਉਣਗੇ।
2.14.16
रामाभिषेकसम्भारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।
रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम् ॥ २.१४.१६ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਲ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2.14.17
सपुत्रया त्वया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।
व्याहन्तास्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम् ॥ २.१४.१७ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਅਸ਼ੁਭ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀ! ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਤੈਨੂੰ ਜਲ-ਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
2.14.18
न शक्तोऽद्यास्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथामुखम्।
हतहर्षं तथानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम् ॥ २.१४.१८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰਾ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਅੱਜ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ। ਖੁਸ਼ੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਿਰ ਝੁਕਾਏ ਬੈਠੇ ਹਨ।
2.14.19
तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।
प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रमालिनी ॥ २.१४.१९ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਉਹ ਪੁੰਨ ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ।
2.14.20
ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।
उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्च्छिता ॥ २.१४.२० ॥
ਫਿਰ ਪਾਪਾਚਾਰਨ ਕੈਕੇਈ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ ਵਾਂਗ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
2.14.21
किमिदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम्।
आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि ॥ २.१४.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.14.22
स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।
निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ २.१४.२२ ॥
ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬੇਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਓਗੇ।
2.14.23
स तुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।
राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेय्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१४.२३ ॥
ਤਿੱਖੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਕੈਕੇਈ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ।
2.14.24
धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।
ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम् ॥ २.१४.२४ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਵੱਡੇ, ਪਿਆਰੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
2.14.25
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।
पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समागते ॥ २.१४.२५ ॥
ਫਿਰ ਰਾਤ ਢਲ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
2.14.26
वसिष्ठो गुणसम्पन्नः शिष्यैः परिवृतस्तथा।
उपगृह्याशु सम्भारान् प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.१४.२६ ॥
ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਝਟਪਟ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
2.14.27
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तमभूषिताम्।
संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम् ॥ २.१४.२७ ॥
ਛਿੜਕਾਅ ਤੇ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਰਸਤਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਉੱਤਮ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਖ਼ੁਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੱਟਾਂ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਾਲੀ।
2.14.28
महोत्सवसमायुक्तां राघवार्थे समुत्सुकाम्।
चन्दनागुरुधूपैश्च सर्वतः परिधूमिताम् ॥ २.१४.२८ ॥
ਵੱਡੇ ਉਤਸਵ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਰਾਘਵ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਹਿਕਦੀ।
2.14.29
तां पुरीं समतिक्रम्य पुरंदरपुरोपमाम्।
ददर्शान्तःपुरं श्रीमान् नानाध्वजगणायुतम् ॥ २.१४.२९ ॥
ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੁਰੀ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੇ ਅਨੇਕ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵੇਖਿਆ।
2.14.30
पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।
यष्टिमद्भिः सुसम्पूर्णं सदश्वैः परमार्चितैः ॥ २.१४.३० ॥
ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਡੰਡਾਧਾਰੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ, ਅਤਿ ਸਤਿਕਾਰਤ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ।
2.14.31
तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।
वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिभिरावृतः ॥ २.१४.३१ ॥
ਉਹ ਅੰਤਹਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਭੀੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.14.32
स त्वपश्यद् विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।
द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम् ॥ २.१४.३२ ॥
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨਾਮਕ ਸਾਰਥੀ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.14.33
तमुवाच महातेजाः सूतपुत्रं विशारदम्।
वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम् ॥ २.१४.३३ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨਿਪੁੰਨ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਦੱਸੋ।"
2.14.34
इमे गङ्गोदकघटाः सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।
औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम् ॥ २.१४.३४ ॥
ਗੰਗਾ ਜਲ ਦੇ ਇਹ ਘੜੇ, ਸਾਗਰਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ, ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗੁੱਲਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ।
2.14.35
सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥ २.१४.३५ ॥
ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ; ਸ਼ਹਿਦ, ਦਹੀਂ, ਘਿਓ, ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਚੌਲ), ਦਰਭ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ।
2.14.36
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।
चतुरश्वो रथः श्रीमान् निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम् ॥ २.१४.३६ ॥
ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਕੰਨਿਆਵਾਂ, ਮਸਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ, ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼।
2.14.37
वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसंनिभम्।
श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारं च हिरण्मयम् ॥ २.१४.३७ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਪਾਲਕੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਛਤਰ, ਦੋ ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਭ੍ਰਿੰਗਾਰ (ਕਲਸ਼)।
2.14.38
हेमदामपिनद्धश्च ककुद्मान् पाण्डुरो वृषः।
केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः ॥ २.१४.३८ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਕੁੱਬ ਵਾਲਾ ਚਿੱਟਾ ਬਲਦ, ਕੇਸਰੀ (ਸ਼ੇਰ) ਅਤੇ ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ।
2.14.39
सिंहासनं व्याघ्रतनुः समिधश्च हुताशनः।
सर्वे वादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालंकृताः स्त्रियः ॥ २.१४.३९ ॥
ਸਿੰਘਾਸਣ, ਵਾਘਚਰਮ, ਸਮਿਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਹੋਮ ਦੀ ਅੱਗ), ਸਾਰੇ ਵਾਜੇ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ।
2.14.40
आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।
पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणैः सह ॥ २.१४.४० ॥
ਆਚਾਰੀਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਵਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਨਗਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ।
2.14.41
एते चान्ये च बहवः प्रीयमाणाः प्रियंवदाः।
अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः ॥ २.१४.४१ ॥
ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
2.14.42
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।
पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात् ॥ २.१४.४२ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
2.14.43
स्तुवन् नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम् ॥ २.१४.४३ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਹਿਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
2.14.44
तं तु पूर्वोदितं वृद्धं द्वारस्था राजसम्मताः।
न शेकुरभिसंरोद्धुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः ॥ २.१४.४४ ॥
ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸੇਵਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
2.14.45
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।
वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे ॥ २.१४.४५ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਉਹ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
2.14.46
ततः सूतो यथापूर्वं पार्थिवस्य निवेशने।
सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम् ॥ २.१४.४६ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰਥੀ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।
2.14.47
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।
प्रीतः प्रीतेन मनसा तथा नन्दय नस्ततः ॥ २.१४.४७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜਸਵੀ ਸਾਗਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ।
2.14.48
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।
सोऽजयद् दानवान् सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४८ ॥
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
2.14.49
वेदाः सहाङ्गा विद्याश्च यथा ह्यात्मभुवं प्रभुम्।
ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४९ ॥
ਅੰਗਾਂ ਸਹਿਤ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਵੈਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
2.14.50
आदित्यः सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।
बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.५० ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਸਮੇਤ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
2.14.51
उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः।
विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः ॥ २.१४.५१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਠੋ। ਮੰਗਲ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਮਕੋ।
2.14.52
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ॥ २.१४.५२ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
2.14.53
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।
बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ॥ २.१४.५३ ॥
ਪੂਜਨੀਕ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ; ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜਾਗੋ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਕਰੋ।
2.14.54
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।
पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः ॥ २.१४.५४ ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
2.14.55
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति।
क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम् ॥ २.१४.५५ ॥
ਸਵੈਂ ਭਗਵਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਛੇਤੀ ਦਿਓ।
2.14.56
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।
यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम् ॥ २.१४.५६ ॥
ਆਜੜੀ ਬਿਨਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ, ਨਾਇਕ ਬਿਨਾਂ ਫੌਜ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਬਲਦ ਬਿਨਾਂ ਗਾਵਾਂ ਵਾਂਗ।
2.14.57
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।
एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत् ॥ २.१४.५७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਾਜ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲਾਸੇ ਨਾਲ ਕਹੇ ਅਰਥ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਹੋਣ।
2.14.58
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।
ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति ॥ २.१४.५८ ॥
ਰਾਜਾ ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ, ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਘਬਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।
2.14.59
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।
वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि ॥ २.१४.५९ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਪਰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੱਟਦਾ ਹੈਂ।'
2.14.60
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।
प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत् ॥ २.१४.६० ॥
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਤਰਸ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਦੀਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
2.14.61
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।
तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह ॥ २.१४.६१ ॥
ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਦ ਮੰਤਰਜ੍ਞ ਕੈਕੇਯੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
2.14.62
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।
प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः ॥ २.१४.६२ ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ! ਰਾਮ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਾਜਾ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗ ਕੇ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
2.14.63
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।
राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा ॥ २.१४.६३ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਾਰਥੀ! ਛੇਤੀ ਜਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਆ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
2.14.64
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि।
तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत् ॥ २.१४.६४ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ! ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.14.65
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्।
स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च ॥ २.१४.६५ ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ! ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ; ਸੁੰਦਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲੈ ਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
2.14.66
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।
सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया ॥ २.१४.६६ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਕੈਕੇਯੀ ਦੁਆਰਾ ਛੇਤੀ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਮੰਤਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
2.14.68
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्।
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया।
सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।
निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः ॥ २.१४.६८ ॥
ਰਾਮਾਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਧਰਮਰਾਜ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸੁਮੰਤਰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਰਗੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਅੰਤਃਪੁਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੁਆਰ ਅੱਗੇ ਵੇਖਿਆ।
2.14.69
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो
महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्।
ददर्श पौरान् विविधान् महाधना-
नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान् ॥ २.१४.६९ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜ-ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਆਰ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਮਹਾਧਨੀ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।