ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.14.1
पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।
विचेष्टमानमुत्प्रेक्ष्य ऐक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡିତ, ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଛଟପଟ ହେଉଥିବା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି (ସେ) ଏହା କହିଲେ।
2.14.2
पापं कृत्वेव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।
शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि ॥ २.१४.२ ॥
ଯେପରି ପାପ କରିଛ, ଏ କ'ଣ? ମୋତେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସ୍ମରଣ କର। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ।
2.14.3
आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।
सत्यमाश्रित्य च मया त्वं धर्मं प्रतिचोदितः ॥ २.१४.३ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ କୁହନ୍ତି ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ। ସତ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରାଇଛି।
2.14.4
संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।
प्रदाय पक्षिणे राजा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१४.४ ॥
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ଜଗତର ପତି ଶୈବ୍ୟ ଶ୍ୟେନକୁ ନିଜ ଶରୀର ହିଁ ଦାନ କଲେ; ପକ୍ଷୀକୁ ଦାନ କରି ସେହି ରାଜା ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଇଲେ।
2.14.5
तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।
याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ ॥ २.१४.५ ॥
ସେହିପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଅଳର୍କ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାଚିଲେ, ନିଜ ଆଖି ହିଁ ଉପାଡ଼ି ଅବିଚଳିତ ଭାବେ ଦେଲେ।
2.14.6
सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।
सत्यानुरोधात् समये वेलां स्वां नातिवर्तते ॥ २.१४.६ ॥
ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ପତି ସମୁଦ୍ର, ସତ୍ୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସତ୍ୟର ସମ୍ମାନରେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ନିଜ କୂଳର ସାମାନ୍ୟ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ।
2.14.7
सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः।
सत्यमेवाक्षया वेदाः सत्येनावाप्यते परम् ॥ २.१४.७ ॥
ସତ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ପଦ, ତାହା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ; ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସତ୍ୟ ହିଁ ଅକ୍ଷୟ ବେଦ; ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପରମ ଲାଭ ହୁଏ।
2.14.8
सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।
स वरः सफलो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम ॥ २.१४.८ ॥
ଯଦି ତୁମ ମତି ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ତେବେ ସତ୍ୟ ପାଳନ କର। ହେ ସତ୍ତମ, ସେହି ବର ମୋ ପାଇଁ ସଫଳ ହେଉ; ତୁମେ ବରଦାତା ତ।
2.14.9
धर्मस्यैवाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।
प्रव्राजय सुतं रामं त्रिः खलु त्वां ब्रवीम्यहम् ॥ २.१४.९ ॥
ଧର୍ମ ପାଇଁ ହିଁ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରେରଣାରେ, ତୁମ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଅ। ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନି ଥର କହୁଛି।
2.14.10
समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।
अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ २.१४.१० ॥
ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଏ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ନ କର, ତେବେ ତୁମ ଆଗରେ ହିଁ ପରିତ୍ୟକ୍ତା ହୋଇ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି।
2.14.11
एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।
नाशकत् पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा ॥ २.१४.११ ॥
ଏହିପରି ନିର୍ଭୟା କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବାନ୍ଧିଥିବା ପାଶକୁ ବଳି ଯେପରି ଖୋଲି ପାରି ନ ଥିଲେ, ସେହିପରି ତାହା ଖୋଲି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.14.12
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।
स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा ॥ २.१४.१२ ॥
ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା ଓ ମୁଖ ମଳିନ ହେଲା। ଜୁଆ ଓ ଚକ ମଧ୍ୟରେ ଫସିଥିବା ବଳଦ ପରି ସେ ଛଟପଟ ହେଲେ।
2.14.13
विकलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूमिपः।
कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१३ ॥
ବିକଳ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ରାଜା ଯେପରି କିଛି ଦେଖି ପାରୁନଥିଲେ। ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.14.14
यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।
संत्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया ॥ २.१४.१४ ॥
ହେ ପାପିନି! ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷାତ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ମୁଁ ଯେଉଁ ତୋ ହାତ ଧରିଥିଲି, ସେହି ବନ୍ଧନକୁ ଏବଂ ତୋ ସହିତ ମୋ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି।
2.14.15
प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनं प्रति।
अभिषेकाय हि जनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम् ॥ २.१४.१५ ॥
ହେ ଦେବୀ! ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଗରେ ରାତ୍ରି ବିତିଗଲାଣି। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବେ।
2.14.16
रामाभिषेकसम्भारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।
रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम् ॥ २.१४.१६ ॥
ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା, ମୃତ ମୋ ପାଇଁ ରାମ ଜଳକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍।
2.14.17
सपुत्रया त्वया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।
व्याहन्तास्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम् ॥ २.१४.१७ ॥
ଯଦି ତୁ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ବାଧା ଦେବୁ, ତେବେ ହେ ଅଶୁଭାଚାରିଣୀ! ପୁତ୍ର ସହିତ ତୋର ଜଳକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.14.18
न शक्तोऽद्यास्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथामुखम्।
हतहर्षं तथानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम् ॥ २.१४.१८ ॥
ପୂର୍ବେ ସେପରି ଥିବା ତୋ ମୁଖ ଆଜି ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଆନନ୍ଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଓହ୍ଲାଇ ଅଛନ୍ତି।
2.14.19
तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।
प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रमालिनी ॥ २.१४.१९ ॥
ମହାତ୍ମା ରାଜା ଏହିପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ପୁଣ୍ୟ ରାତ୍ରି ପ୍ରଭାତ ହେଲା।
2.14.20
ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।
उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्च्छिता ॥ २.१४.२० ॥
ତା'ପରେ ପାପାଚାରିଣୀ କୈକେୟୀ, ବାକ୍ୟକୁଶଳା, କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣି କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲା।
2.14.21
किमिदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम्।
आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि ॥ २.१४.२१ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ବିଷତୁଲ୍ୟ ଏ ବାକ୍ୟ କାହିଁକି କହୁଛ? ମୋ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଅନାୟାସରେ ଏଠାକୁ ଡକାଇବା ତୁମର ଉଚିତ।
2.14.22
स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।
निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ २.१४.२२ ॥
ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ରାମଙ୍କୁ ବନବାସୀ କରି, ମୋତେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନା କଲେ ତୁମେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେବ।
2.14.23
स तुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।
राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेय्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१४.२३ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶରେ ବିଦ୍ଧ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱ ପରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ପ୍ରେରିତ ରାଜା କହିଲେ।
2.14.24
धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।
ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम् ॥ २.१४.२४ ॥
ଧର୍ମବନ୍ଧନରେ ମୁଁ ବନ୍ଧା ଅଛି, ମୋ ଚେତନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ, ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
2.14.25
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।
पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समागते ॥ २.१४.२५ ॥
ତାପରେ ରାତ୍ରି ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗ ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
2.14.26
वसिष्ठो गुणसम्पन्नः शिष्यैः परिवृतस्तथा।
उपगृह्याशु सम्भारान् प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.१४.२६ ॥
ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବଶିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.14.27
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तमभूषिताम्।
संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम् ॥ २.१४.२७ ॥
ସିଞ୍ଚନ ଓ ଝାଡୁରେ ପରିଷ୍କୃତ ପଥଯୁକ୍ତ, ଉତ୍ତମ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ହର୍ଷିତ ଲୋକଙ୍କ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମୃଦ୍ଧ ହାଟ ଓ ଦୋକାନଯୁକ୍ତ ନଗରୀ।
2.14.28
महोत्सवसमायुक्तां राघवार्थे समुत्सुकाम्।
चन्दनागुरुधूपैश्च सर्वतः परिधूमिताम् ॥ २.१४.२८ ॥
ମହୋତ୍ସବଯୁକ୍ତ, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ଧୂପରେ ସର୍ବତ୍ର ସୁଗନ୍ଧିତ।
2.14.29
तां पुरीं समतिक्रम्य पुरंदरपुरोपमाम्।
ददर्शान्तःपुरं श्रीमान् नानाध्वजगणायुतम् ॥ २.१४.२९ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସଦୃଶ ସେହି ନଗରୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅନେକ ଧ୍ୱଜାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ।
2.14.30
पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।
यष्टिमद्भिः सुसम्पूर्णं सदश्वैः परमार्चितैः ॥ २.१४.३० ॥
ପୌରଜନ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ରକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅତି ସମ୍ମାନିତ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ।
2.14.31
तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।
वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिभिरावृतः ॥ २.१४.३१ ॥
ସେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପହଞ୍ଚି ସେହି ଜନସମୂହ ପାର ହୋଇଗଲେ। ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ବଶିଷ୍ଠ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲେ।
2.14.32
स त्वपश्यद् विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।
द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम् ॥ २.१४.३२ ॥
କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସଦୃଶ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରି ଆସୁଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର ନାମକ ସାରଥି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
2.14.33
तमुवाच महातेजाः सूतपुत्रं विशारदम्।
वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम् ॥ २.१४.३३ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବଶିଷ୍ଠ ସେହି ଦକ୍ଷ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜଣାଅ।"
2.14.34
इमे गङ्गोदकघटाः सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।
औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम् ॥ २.१४.३४ ॥
ଗଙ୍ଗାଜଳର ଏହି ଘଟ, ସାଗରଠାରୁ ଆଣିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ଏବଂ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଣିଥିବା ଔଦୁମ୍ବର କାଠର ମଙ୍ଗଳ ପୀଠ।
2.14.35
सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥ २.१४.३५ ॥
ସବୁ ପ୍ରକାରର ବୀଜ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଏବଂ ବିବିଧ ରତ୍ନ; ମହୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଲାଜା (ଭଜା ଧାନ), ଦର୍ଭ ଘାସ, ଫୁଲ ଓ କ୍ଷୀର।
2.14.36
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।
चतुरश्वो रथः श्रीमान् निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम् ॥ २.१४.३६ ॥
ଆଠଟି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା, ମତ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ, ଚାରି ଘୋଡ଼ାର ଶ୍ରୀମନ୍ତ ରଥ, ଖଡ୍ଗ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁ।
2.14.37
वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसंनिभम्।
श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारं च हिरण्मयम् ॥ २.१४.३७ ॥
ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁହାଯାଉଥିବା ଯାନ, ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଛତ୍ର, ଦୁଇଟି ଧଳା ଚାମର ଏବଂ ସୁନାର ଭୃଙ୍ଗାର (କଳସ)।
2.14.38
हेमदामपिनद्धश्च ककुद्मान् पाण्डुरो वृषः।
केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः ॥ २.१४.३८ ॥
ସୁନାର ମାଳାରେ ସଜ୍ଜିତ, କୁଞ୍ଜ ଥିବା ଧଳା ଷଣ୍ଢ, କେଶରୀ (ସିଂହ) ଏବଂ ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ମହାବଳୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ।
2.14.39
सिंहासनं व्याघ्रतनुः समिधश्च हुताशनः।
सर्वे वादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालंकृताः स्त्रियः ॥ २.१४.३९ ॥
ସିଂହାସନ, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ, ସମିଧା ଓ ହୁତାଶନ (ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି), ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଦଳ, ଏବଂ ଅଳଙ୍କୃତ ବେଶ୍ୟା ଓ ନାରୀଗଣ।
2.14.40
आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।
पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणैः सह ॥ २.१४.४० ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ଶୁଭ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ, ଏବଂ ବଣିକମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦଳ ସହିତ।
2.14.41
एते चान्ये च बहवः प्रीयमाणाः प्रियंवदाः।
अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः ॥ २.१४.४१ ॥
ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକେ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ମଧୁରଭାଷୀ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
2.14.42
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।
पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात् ॥ २.१४.४२ ॥
ମହାରାଜଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କର, ଯେପରି ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଲେ ପୁଷ୍ୟା ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ ରାମ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
2.14.43
स्तुवन् नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम् ॥ २.१४.४३ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ ସେହି ନୃପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.14.44
तं तु पूर्वोदितं वृद्धं द्वारस्था राजसम्मताः।
न शेकुरभिसंरोद्धुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः ॥ २.१४.४४ ॥
ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ସେବକମାନେ ପୂର୍ବରୁ କଥିତ ସେହି ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ।
2.14.45
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।
वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे ॥ २.१४.४५ ॥
ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେ, ରାଜାଙ୍କର ସେହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୋଷଜନକ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
2.14.46
ततः सूतो यथापूर्वं पार्थिवस्य निवेशने।
सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम् ॥ २.१४.४६ ॥
ଏହା ପରେ ସାରଥି ସୁମନ୍ତ୍ର, ପୂର୍ବ ପରି ରାଜପ୍ରାସାଦରେ କର ଯୋଡ଼ି ଠିଆ ହୋଇ ଜଗତର ପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
2.14.47
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।
प्रीतः प्रीतेन मनसा तथा नन्दय नस्ततः ॥ २.१४.४७ ॥
ତେଜସ୍ୱୀ ସମୁଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେହିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଆପଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତୁ।
2.14.48
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।
सोऽजयद् दानवान् सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४८ ॥
ଏହି ସମୟରେ ମାତଲି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ। ସେହିପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି।
2.14.49
वेदाः सहाङ्गा विद्याश्च यथा ह्यात्मभुवं प्रभुम्।
ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४९ ॥
ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ଓ ବିଦ୍ୟାସମୂହ ଯେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଜି ଜଗାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଗାଉଛି।
2.14.50
आदित्यः सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।
बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.५० ॥
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ପ୍ରାଣୀଧାରିଣୀ ଶୁଭ ପୃଥିବୀକୁ ଆଜି ଜଗାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଗାଉଛି।
2.14.51
उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः।
विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः ॥ २.१४.५१ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଉଠନ୍ତୁ। ମଙ୍ଗଳ ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶରୀରରେ ଶୋଭାୟମାନ ହୁଅନ୍ତୁ।
2.14.52
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ॥ २.१४.५२ ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ ଓ କୁବେର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।
2.14.53
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।
बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ॥ २.१४.५३ ॥
ପୂଜନୀୟା ରାତ୍ରି ବିତିଗଲା; ଆପଣଙ୍କର ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ, ଜାଗନ୍ତୁ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
2.14.54
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।
पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः ॥ २.१४.५४ ॥
ରାମଙ୍କର ସମଗ୍ର ଅଭିଷେକ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ବଣିକମାନେ ମଧ୍ୟ କରଯୋଡ଼ି ଠିଆ ହେଲେ।
2.14.55
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति।
क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम् ॥ २.१४.५५ ॥
ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ବଶିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ରାଘବ (ରାମ)ଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଆଜ୍ଞା ଶୀଘ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।
2.14.56
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।
यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम् ॥ २.१४.५६ ॥
ଗୋପାଳ ବିନା ପଶୁ ପରି, ନାୟକ ବିନା ସେନା ପରି, ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି ପରି, ବୃଷ ବିନା ଗାଈ ପରି।
2.14.57
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।
एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत् ॥ २.१४.५७ ॥
ଯେଉଁଠି ରାଜା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏମିତି ହୁଏ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ସହିତ କୁହାଯାଇଥିବା ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ପରି।
2.14.58
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।
ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति ॥ २.१४.५८ ॥
ରାଜା ପୁଣି ଶୋକରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲେ। ତା’ପରେ ରାଜା ସେହି ସାରଥିକୁ, ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ମନ ବିଚଳିତ ହୋଇ କହିଲେ।
2.14.59
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।
वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि ॥ २.१४.५९ ॥
ଶୋକରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ ଓ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ତୁମ କଥାରେ ମୋର ମର୍ମସ୍ଥାନ ପୁଣି କାଟୁଛ।'
2.14.60
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।
प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत् ॥ २.१४.६० ॥
ସୁମନ୍ତ୍ର ସେହି କରୁଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦୀନ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, କରଯୋଡ଼ି ସେ ସ୍ଥାନରୁ ଟିକିଏ ଦୂରକୁ ଗଲେ।
2.14.61
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।
तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह ॥ २.१४.६१ ॥
ରାଜା ଦୁଃଖରେ ନିଜେ କଥା କହି ନପାରିବାରୁ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞା କୈକେୟୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.14.62
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।
प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः ॥ २.१४.६२ ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର! ରାମଙ୍କ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସୁକ ରାଜା ରାତିସାରା ଜାଗି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଏବେ ନିଦ୍ରାବଶ ହୋଇଛନ୍ତି।
2.14.63
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।
राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा ॥ २.१४.६३ ॥
ଅତଏବ, ହେ ସାରଥି! ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ଯଶସ୍ୱୀ ରାଜପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଆଣ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏଥିରେ ବିଚାର କରିବାର ନାହିଁ।
2.14.64
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि।
तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत् ॥ २.१४.६४ ॥
ହେ ଭାମିନୀ! ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ନ ଶୁଣି ମୁଁ କିପରି ଯିବି? ଏହା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.14.65
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्।
स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च ॥ २.१४.६५ ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର! ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବି; ସୁନ୍ଦର ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ। ଏହାକୁ ମଙ୍ଗଳ ଭାବି ସେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
2.14.66
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।
सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया ॥ २.१४.६६ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆନନ୍ଦରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଗଲେ। ମାତ୍ର କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରିତ ସୁମନ୍ତ୍ର ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
2.14.68
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्।
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया।
सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।
निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः ॥ २.१४.६८ ॥
ରାମାଭିଷେକ ପାଇଁ ଧର୍ମରାଜ ଏଠାକୁ ଆସିବେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ। ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ସୁମନ୍ତ୍ର ସାଗର ହ୍ରଦ ପରି ସେହି ଶୁଭ ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରି ଲୋକସମାଗମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିଲେ।
2.14.69
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो
महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्।
ददर्श पौरान् विविधान् महाधना-
नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान् ॥ २.१४.६९ ॥
ତା'ପରେ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସମ୍ମୁଖରୁ ହଠାତ୍ ବାହାରି, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବିବିଧ, ମହାଧନୀ ନଗରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।