വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.14.1
पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।
विचेष्टमानमुत्प्रेक्ष्य ऐक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१ ॥
പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതനായി, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട് നിലത്തുവീണ് പിടയുന്ന ഇക്ഷ്വാകു രാജാവിനെ കണ്ട് (അവൾ) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.14.2
पापं कृत्वेव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।
शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि ॥ २.१४.२ ॥
പാപം ചെയ്തവനെപ്പോലെ ഇതെന്ത്? എനിക്ക് നൽകിയ വാക്ക് ഓർക്കൂ. നിലത്ത് കിടക്കുന്ന നീ നിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കണം.
2.14.3
आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।
सत्यमाश्रित्य च मया त्वं धर्मं प्रतिचोदितः ॥ २.१४.३ ॥
ധർമ്മജ്ഞർ സത്യമാണ് പരമധർമ്മം എന്ന് പറയുന്നു. സത്യത്തെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ നിന്റെ ധർമ്മം നിന്നെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.
2.14.4
संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।
प्रदाय पक्षिणे राजा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१४.४ ॥
വാക്കു നൽകി, ലോകനാഥനായ ശൈബ്യൻ പരുന്തിന് തന്റെ ശരീരം തന്നെ നൽകി; പക്ഷിക്ക് ദാനം ചെയ്ത് ആ രാജാവ് ഉത്തമഗതി നേടി.
2.14.5
तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।
याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ ॥ २.१४.५ ॥
അതുപോലെ തേജസ്വിയായ അലർകൻ, വേദപാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ സ്വന്തം കണ്ണുകൾ തന്നെ പറിച്ചെടുത്ത് കുലുങ്ങാതെ നൽകി.
2.14.6
सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।
सत्यानुरोधात् समये वेलां स्वां नातिवर्तते ॥ २.१४.६ ॥
നദികളുടെ നാഥനായ സമുദ്രം, സത്യത്തോടുകൂടിയവനായി, സത്യത്തെ മാനിച്ച്, നിശ്ചിത സമയത്ത് തന്റെ ചെറിയ അതിർത്തിയായ തീരത്തെ ലംഘിക്കുന്നില്ല.
2.14.7
सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः।
सत्यमेवाक्षया वेदाः सत्येनावाप्यते परम् ॥ २.१४.७ ॥
സത്യം ഒരേയൊരു പദം, അതുതന്നെ ബ്രഹ്മം; സത്യത്തിൽ ധർമ്മം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. സത്യമാണ് അക്ഷയമായ വേദങ്ങൾ; സത്യത്താൽ പരമം പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു.
2.14.8
सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।
स वरः सफलो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम ॥ २.१४.८ ॥
നിന്റെ ബുദ്ധി ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതെങ്കിൽ സത്യം പാലിക്കുക. ഹേ സത്തമാ, ആ വരം എനിക്ക് ഫലിക്കട്ടെ; നീ വരദായകനല്ലോ.
2.14.9
धर्मस्यैवाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।
प्रव्राजय सुतं रामं त्रिः खलु त्वां ब्रवीम्यहम् ॥ २.१४.९ ॥
ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടിയും എന്റെ പ്രേരണയാലും നിന്റെ പുത്രൻ രാമനെ വനവാസത്തിന് അയയ്ക്കുക. ഇതു ഞാൻ നിന്നോട് മൂന്നു പ്രാവശ്യം പറയുന്നു.
2.14.10
समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।
अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ २.१४.१० ॥
ആര്യാ, എന്റെ ഈ ഉടമ്പടി നീ പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, നിന്റെ മുമ്പിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവളായി ഞാൻ ജീവൻ ത്യജിക്കും.
2.14.11
एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।
नाशकत् पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा ॥ २.१४.११ ॥
ഇങ്ങനെ നിർഭയയായ കൈകേയിയാൽ പ്രേരിതനായ രാജാവിന് ഇന്ദ്രൻ കെട്ടിയ പാശം ബലിക്ക് അഴിക്കാൻ കഴിയാതെപോലെ അതഴിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
2.14.12
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।
स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा ॥ २.१४.१२ ॥
അവന്റെ ഹൃദയം ഉലഞ്ഞു, മുഖം വിളറി. നുകത്തിനും ചക്രത്തിനും ഇടയിൽ കുടുങ്ങിയ കാളയെപ്പോലെ അവൻ പിടഞ്ഞു.
2.14.13
विकलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूमिपः।
कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१३ ॥
കലങ്ങിയ രണ്ടു കണ്ണുകളാൽ രാജാവ് ഒന്നും കാണാത്തവനെപ്പോലെയായി. വളരെ പ്രയാസപ്പെട്ട് ധൈര്യം സംഭരിച്ച് അദ്ദേഹം കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.14.14
यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।
संत्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया ॥ २.१४.१४ ॥
ഹേ പാപിനി! അഗ്നിക്കു മുന്നിൽ മന്ത്രപൂർവം ഞാൻ പിടിച്ച നിന്റെ കൈയും, നിന്നോടൊപ്പം എന്റെ സ്വന്തം പുത്രനെയും ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
2.14.15
प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनं प्रति।
अभिषेकाय हि जनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम् ॥ २.१४.१५ ॥
ദേവീ! സൂര്യോദയത്തിലേക്ക് രാത്രി കഴിഞ്ഞുപോയി. അഭിഷേകത്തിനായി ജനങ്ങൾ തീർച്ചയായും എന്നെ തിടുക്കപ്പെടുത്തും.
2.14.16
रामाभिषेकसम्भारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।
रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम् ॥ २.१४.१६ ॥
രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയ സാമഗ്രികൾ കൊണ്ട്, മരിച്ച എനിക്ക് രാമൻ ജലക്രിയ ചെയ്യണം.
2.14.17
सपुत्रया त्वया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।
व्याहन्तास्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम् ॥ २.१४.१७ ॥
രാമന്റെ അഭിഷേകത്തെ നീ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നുവെങ്കിൽ, അശുഭാചാരിണീ! പുത്രനോടൊപ്പമുള്ള നീ ജലക്രിയ ചെയ്യരുത്.
2.14.18
न शक्तोऽद्यास्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथामुखम्।
हतहर्षं तथानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम् ॥ २.१४.१८ ॥
മുൻപ് അങ്ങനെയിരുന്ന നിന്റെ മുഖം ഇന്ന് കാണാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല. സന്തോഷം നശിച്ച്, ജനങ്ങൾ തല കുനിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
2.14.19
तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।
प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रमालिनी ॥ २.१४.१९ ॥
മഹാത്മാവായ ആ രാജാവ് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ചന്ദ്രനക്ഷത്രമാല്യം ധരിച്ച ആ പുണ്യരാത്രി പുലർന്നു.
2.14.20
ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।
उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्च्छिता ॥ २.१४.२० ॥
അപ്പോൾ പാപാചാരിണിയായ കൈകേയി, വാക്കിൽ സമർത്ഥയായി, കോപത്താൽ വിവശയായി, രാജാവിനോട് വീണ്ടും കഠിനവാക്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
2.14.21
किमिदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम्।
आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि ॥ २.१४.२१ ॥
രാജാവേ! വിഷത്തിനു തുല്യമായ ഈ വാക്കുകൾ എന്തിന് പറയുന്നു? എന്റെ പുത്രൻ രാമനെ ഇവിടേക്ക് അനായാസം വരുത്തേണ്ടതാണ്.
2.14.22
स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।
निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ २.१४.२२ ॥
എന്റെ പുത്രനെ രാജ്യത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, രാമനെ വനവാസിയാക്കി, എന്നെ എതിരാളിയില്ലാത്തവളാക്കിയാൽ നീ കൃതകൃത്യനാകും.
2.14.23
स तुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।
राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेय्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१४.२३ ॥
മൂർച്ചയുള്ള അങ്കുശത്താൽ കുത്തപ്പെട്ട ഉത്തമാശ്വം പോലെ, കൈകേയിയാൽ പലവട്ടം പ്രേരിതനായ രാജാവ് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.14.24
धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।
ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम् ॥ २.१४.२४ ॥
ധർമബന്ധത്താൽ ഞാൻ ബന്ധിതനായിരിക്കുന്നു; എന്റെ ബോധം നശിച്ചു. മൂത്ത, പ്രിയനായ, ധാർമികനായ പുത്രൻ രാമനെ കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
2.14.25
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।
पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समागते ॥ २.१४.२५ ॥
പിന്നെ രാത്രി പ്രഭാതമായി; സൂര്യൻ ഉദിച്ചു. പുണ്യമായ നക്ഷത്രയോഗവും ശുഭമുഹൂർത്തവും സമാഗതമായി.
2.14.26
वसिष्ठो गुणसम्पन्नः शिष्यैः परिवृतस्तथा।
उपगृह्याशु सम्भारान् प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.१४.२६ ॥
ഗുണസമ്പന്നനായ വസിഷ്ഠൻ ശിഷ്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആവശ്യമായ സാമഗ്രികളുമായി വേഗത്തിൽ ആ ഉത്തമനഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.14.27
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तमभूषिताम्।
संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम् ॥ २.१४.२७ ॥
തളിച്ച് അടിച്ചുവൃത്തിയാക്കിയ വീഥികളുള്ളതും, ഉത്തമ കൊടികളാൽ അലങ്കരിച്ചതും, സന്തുഷ്ടജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, സമൃദ്ധമായ ചന്തകളും കടകളുമുള്ളതുമായ നഗരം.
2.14.28
महोत्सवसमायुक्तां राघवार्थे समुत्सुकाम्।
चन्दनागुरुधूपैश्च सर्वतः परिधूमिताम् ॥ २.१४.२८ ॥
മഹോത്സവത്തോടു കൂടിയതും, രാഘവനുവേണ്ടി ഉത്സുകമായതും, ചന്ദനത്തിന്റെയും അകിലിന്റെയും ധൂപങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ നഗരം.
2.14.29
तां पुरीं समतिक्रम्य पुरंदरपुरोपमाम्।
ददर्शान्तःपुरं श्रीमान् नानाध्वजगणायुतम् ॥ २.१४.२९ ॥
ഇന്ദ്രപുരിക്കു തുല്യമായ ആ നഗരം കടന്ന് ശ്രീമാൻ അനേകം കൊടികളാൽ നിറഞ്ഞ അന്തഃപുരം കണ്ടു.
2.14.30
पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।
यष्टिमद्भिः सुसम्पूर्णं सदश्वैः परमार्चितैः ॥ २.१४.३० ॥
നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും നിറഞ്ഞതും, ബ്രാഹ്മണരാൽ ശോഭിച്ചതും, ദണ്ഡധാരികളായ കാവൽക്കാരാൽ സമ്പൂർണ്ണമായതും, അത്യന്തം ആദരിക്കപ്പെട്ട ഉത്തമ കുതിരകളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ നഗരം.
2.14.31
तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।
वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिभिरावृतः ॥ २.१४.३१ ॥
ആ അന്തഃപുരത്തിലെത്തി ആ ജനക്കൂട്ടത്തെ കടന്നുപോയി. അതീവ സന്തുഷ്ടനായ വസിഷ്ഠൻ മഹർഷിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.14.32
स त्वपश्यद् विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।
द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम् ॥ २.१४.३२ ॥
എന്നാൽ മനുഷ്യസിംഹനായ രാജാവിന്റെ വാതിൽക്കൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കു വരുന്ന സുമന്ത്രൻ എന്ന സാരഥിയെയും മന്ത്രിയെയും കാണാൻ പ്രിയനായവനെയും അദ്ദേഹം കണ്ടു.
2.14.33
तमुवाच महातेजाः सूतपुत्रं विशारदम्।
वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम् ॥ २.१४.३३ ॥
മഹാതേജസ്വിയായ വസിഷ്ഠൻ ആ സമർത്ഥനായ സൂതപുത്രനോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയ വിവരം രാജാവിനെ വേഗം അറിയിക്കുക."
2.14.34
इमे गङ्गोदकघटाः सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।
औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम् ॥ २.१४.३४ ॥
ഗംഗാജലത്തിന്റെ ഈ കുടങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങളിൽനിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങൾ, അഭിഷേകത്തിനായി കൊണ്ടുവന്ന ഔദുംബര മരത്തിന്റെ ശുഭപീഠം.
2.14.35
सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥ २.१४.३५ ॥
എല്ലാ വിധ വിത്തുകളും, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും, വിവിധ രത്നങ്ങളും; തേൻ, തൈര്, നെയ്യ്, ലാജ (വറുത്ത അരി), ദർഭപ്പുല്ല്, പൂക്കൾ, പാൽ.
2.14.36
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।
चतुरश्वो रथः श्रीमान् निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम् ॥ २.१४.३६ ॥
എട്ടു സുന്ദരികളായ കന്യകമാർ, മദിച്ച ശ്രേഷ്ഠ ഗജം, നാലു കുതിരകളുള്ള തേജസ്വിയായ രഥം, വാൾ, ഉത്തമമായ വില്ല്.
2.14.37
वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसंनिभम्।
श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारं च हिरण्मयम् ॥ २.१४.३७ ॥
മനുഷ്യർ ചുമക്കുന്ന വാഹനം, ചന്ദ്രസമാനമായ കുട, രണ്ടു വെള്ള ചാമരങ്ങൾ, സ്വർണ്ണ ഭൃംഗാരം (കലശം).
2.14.38
हेमदामपिनद्धश्च ककुद्मान् पाण्डुरो वृषः।
केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः ॥ २.१४.३८ ॥
സ്വർണ്ണമാല അണിഞ്ഞ, മുഴയുള്ള വെള്ള കാള, കേസരി (സിംഹം), നാല് കൊമ്പുകളുള്ള മഹാബലനായ ശ്രേഷ്ഠ ഗജം.
2.14.39
सिंहासनं व्याघ्रतनुः समिधश्च हुताशनः।
सर्वे वादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालंकृताः स्त्रियः ॥ २.१४.३९ ॥
സിംഹാസനം, വ്യാഘ്രത്തോൽ, സമിധകൾ, ഹോമാഗ്നി, എല്ലാ വാദ്യസംഘങ്ങളും, അലങ്കരിച്ച വേശ്യകളും സ്ത്രീകളും.
2.14.40
आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।
पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणैः सह ॥ २.१४.४० ॥
ആചാര്യന്മാർ, ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ, ശുഭമായ മൃഗപക്ഷികൾ, നഗരത്തിലെയും നാട്ടിൻപുറത്തെയും ശ്രേഷ്ഠർ, വ്യാപാരികൾ തങ്ങളുടെ സംഘങ്ങളോടൊപ്പം.
2.14.41
एते चान्ये च बहवः प्रीयमाणाः प्रियंवदाः।
अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः ॥ २.१४.४१ ॥
ഇവരും മറ്റനേകരും, സന്തോഷത്തോടെ മധുരമായി സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്, രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം നിൽക്കുന്നു.
2.14.42
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।
पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात् ॥ २.१४.४२ ॥
മഹാരാജാവിനെ ത്വരിതപ്പെടുത്തുക; ശുഭദിനമായപ്പോൾ പുഷ്യനക്ഷത്രയോഗത്തിൽ രാമൻ രാജ്യം പ്രാപിക്കേണ്ടതിനായി.
2.14.43
स्तुवन् नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम् ॥ २.१४.४३ ॥
രാജാക്കന്മാരിൽ വ്യാഘ്രം പോലെയുള്ള ആ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.14.44
तं तु पूर्वोदितं वृद्धं द्वारस्था राजसम्मताः।
न शेकुरभिसंरोद्धुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः ॥ २.१४.४४ ॥
വാതിൽക്കൽ നിന്നിരുന്ന, രാജാവിന് പ്രിയരായ കാവൽക്കാർ, മുൻപ് പറഞ്ഞ ആ വൃദ്ധനെ തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; രാജാവിന് പ്രിയം ചെയ്യാൻ അവർ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു.
2.14.45
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।
वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे ॥ २.१४.४५ ॥
രാജാവിന് സമീപം നിന്നിരുന്ന അദ്ദേഹം, രാജാവിന്റെ ആ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി, അത്യന്തം സന്തോഷം നൽകുന്ന വാക്കുകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
2.14.46
ततः सूतो यथापूर्वं पार्थिवस्य निवेशने।
सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम् ॥ २.१४.४६ ॥
അപ്പോൾ സാരഥിയായ സുമന്ത്രൻ, മുൻപെന്നപോലെ കൊട്ടാരത്തിൽ കൈകൂപ്പി നിന്ന് ഭൂപതിയെ സ്തുതിച്ചു.
2.14.47
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।
प्रीतः प्रीतेन मनसा तथा नन्दय नस्ततः ॥ २.१४.४७ ॥
തേജസ്വിയായ സമുദ്രം സൂര്യോദയത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രസന്നമനസ്സോടെ നിങ്ങൾ സന്തോഷിച്ച് ഞങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
2.14.48
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।
सोऽजयद् दानवान् सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४८ ॥
ഈ സമയത്ത് മാതലി ഇന്ദ്രനെ സ്തുതിച്ചു; അദ്ദേഹം എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും ജയിച്ചു. അതുപോലെ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
2.14.49
वेदाः सहाङ्गा विद्याश्च यथा ह्यात्मभुवं प्रभुम्।
ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४९ ॥
അംഗങ്ങളോടുകൂടിയ വേദങ്ങളും വിദ്യകളും സ്വയംഭൂവായ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവിനെ ഇന്ന് ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, ഞാൻ നിങ്ങളെയും ഉണർത്തുന്നു.
2.14.50
आदित्यः सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।
बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.५० ॥
ചന്ദ്രനോടൊപ്പം സൂര്യൻ ജീവജാലങ്ങളെ താങ്ങുന്ന ശുഭയായ ഭൂമിയെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, ഞാൻ നിങ്ങളെയും ഉണർത്തുന്നു.
2.14.51
उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः।
विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः ॥ २.१४.५१ ॥
മഹാരാജാവേ, എഴുന്നേൽക്കൂ. മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ച്, മേരുപർവതത്തിൽ ഉദിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ ശരീരത്താൽ പ്രകാശിക്കൂ.
2.14.52
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ॥ २.१४.५२ ॥
കാകുത്സ്ഥാ, സോമനും സൂര്യനും, ശിവനും കുബേരനും, വരുണനും അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും നിങ്ങൾക്ക് വിജയം നൽകട്ടെ.
2.14.53
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।
बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ॥ २.१४.५३ ॥
പുണ്യമായ രാത്രി കഴിഞ്ഞു; നിങ്ങളുടെ ഈ കർത്തവ്യം പൂർത്തിയായി. രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഉണർന്ന് അടുത്ത കാര്യം ചെയ്യൂ.
2.14.54
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।
पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः ॥ २.१४.५४ ॥
രാമന്റെ സമ്പൂർണ്ണമായ അഭിഷേകചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചു; നഗരവാസികളും നാട്ടുകാരും വ്യാപാരികളും കൈകൂപ്പി നിന്നു.
2.14.55
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति।
क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम् ॥ २.१४.५५ ॥
ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ തന്നെ ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം കാത്തുനിൽക്കുന്നു. രാജാവേ, രാഘവന്റെ (രാമന്റെ) അഭിഷേകം വേഗം കൽപ്പിച്ചാലും.
2.14.56
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।
यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम् ॥ २.१४.५६ ॥
ഇടയനില്ലാത്ത കന്നുകാലികൾ പോലെ, നായകനില്ലാത്ത സേന പോലെ, ചന്ദ്രനില്ലാത്ത രാത്രി പോലെ, കാളയില്ലാത്ത പശുക്കൾ പോലെ.
2.14.57
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।
एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत् ॥ २.१४.५७ ॥
രാജാവ് കാണപ്പെടാത്ത രാഷ്ട്രം ഇങ്ങനെയാകും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവ ആശ്വാസത്തോടെ പറഞ്ഞ അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ പോലെയായിരുന്നു.
2.14.58
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।
ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति ॥ २.१४.५८ ॥
രാജാവ് വീണ്ടും ദുഃഖത്താൽ മൂടപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ രാജാവ് ആ സാരഥിയോട്, പുത്രനെക്കുറിച്ച് മനസ്സു കലങ്ങി പറഞ്ഞു.
2.14.59
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।
वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि ॥ २.१४.५९ ॥
ദുഃഖത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള, ശ്രീമാനായ, ധാർമ്മികനായ രാജാവ് മുകളിലേക്ക് നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വാക്കുകളാൽ നീ എന്റെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളെ വീണ്ടും മുറിക്കുന്നു.'
2.14.60
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।
प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत् ॥ २.१४.६० ॥
സുമന്ത്രൻ ആ കരുണാപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദീനനായ രാജാവിനെ കണ്ട്, കൈകൂപ്പി ആ സ്ഥലത്തുനിന്ന് അല്പം മാറിപ്പോയി.
2.14.61
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।
तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह ॥ २.१४.६१ ॥
രാജാവ് ദുഃഖം കാരണം സ്വയം സംസാരിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നപ്പോൾ, മന്ത്രജ്ഞയായ കൈകേയി സുമന്ത്രനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.14.62
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।
प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः ॥ २.१४.६२ ॥
സുമന്ത്രാ! രാമനെക്കുറിച്ചുള്ള സന്തോഷത്തിൽ ഉത്സുകനായ രാജാവ് രാത്രി മുഴുവൻ ഉറങ്ങാതെ ക്ഷീണിച്ച് ഇപ്പോൾ ഉറക്കത്തിന്റെ വശത്തിലായിരിക്കുന്നു.
2.14.63
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।
राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा ॥ २.१४.६३ ॥
അതിനാൽ, സൂതാ! വേഗം പോയി യശസ്വിയായ രാജകുമാരൻ രാമനെ കൊണ്ടുവരിക. നിനക്ക് ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ; ഇതിൽ ആലോചനയ്ക്ക് സ്ഥാനമില്ല.
2.14.64
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि।
तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत् ॥ २.१४.६४ ॥
ഹേ ഭാമിനീ! രാജാവിന്റെ വാക്ക് കേൾക്കാതെ ഞാൻ എങ്ങനെ പോകും? ഇത് കേട്ട്, മന്ത്രിയുടെ വാക്ക് കേട്ട രാജാവ് മന്ത്രിയോട് പറഞ്ഞു.
2.14.65
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्।
स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च ॥ २.१४.६५ ॥
സുമന്ത്രാ! ഞാൻ രാമനെ കാണും; സുന്ദരനായ രാമനെ വേഗം കൊണ്ടുവരിക. ഇത് ശുഭമെന്ന് കരുതി അവൻ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു.
2.14.66
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।
सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया ॥ २.१४.६६ ॥
രാജശാസനപ്രകാരം സന്തോഷത്തോടെ അവൻ വേഗം പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ കൈകേയിയാൽ വേഗത്തിലാക്കപ്പെട്ട സുമന്ത്രൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങി.
2.14.68
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्।
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया।
सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।
निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः ॥ २.१४.६८ ॥
രാമാഭിഷേകത്തിനായി ധർമ്മരാജാവ് ഇവിടെ വരുമെന്നത് വ്യക്തം. രാഘവനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ മഹാതേജസ്വിയായ സുമന്ത്രൻ, സമുദ്രത്തിലെ തടാകം പോലുള്ള ആ ശുഭമായ അന്തഃപുരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി, ജനത്തിരക്കുള്ള ദ്വാരം മുന്നിൽ കണ്ടു.
2.14.69
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो
महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्।
ददर्श पौरान् विविधान् महाधना-
नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान् ॥ २.१४.६९ ॥
പിന്നെ രാജകൊട്ടാരത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് പുറത്തുവന്ന്, ദ്വാരത്തിൽ ഉള്ളവരെ നോക്കി, ദ്വാരത്തിനടുത്തെത്തി നിന്നിരുന്ന വിവിധ, മഹാധനികരായ പൗരന്മാരെ കണ്ടു.