ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.14.1
पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।
विचेष्टमानमुत्प्रेक्ष्य ऐक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१ ॥
ಮಗನ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ (ಅವಳು) ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.14.2
पापं कृत्वेव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।
शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि ॥ २.१४.२ ॥
ಪಾಪ ಮಾಡಿದವನಂತೆ ಇದೇನು? ನನಗೆ ನೀಡಿದ ವಚನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.
2.14.3
आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।
सत्यमाश्रित्य च मया त्वं धर्मं प्रतिचोदितः ॥ २.१४.३ ॥
ಧರ್ಮ ತಿಳಿದವರು ಸತ್ಯವೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದೆ.
2.14.4
संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।
प्रदाय पक्षिणे राजा जगाम गतिमुत्तमाम् ॥ २.१४.४ ॥
ಮಾತು ಕೊಟ್ಟು, ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯ ಶೈಬ್ಯನು ಗಿಡುಗನಿಗೆ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದನು; ಪಕ್ಷಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ ಆ ರಾಜನು ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
2.14.5
तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।
याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ ॥ २.१४.५ ॥
ಅದೇ ರೀತಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಅಲರ್ಕನು ವೇದಪಾರಂಗತನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಯಾಚಿಸಿದಾಗ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ವಿಚಲಿತನಾಗದೆ ನೀಡಿದನು.
2.14.6
सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।
सत्यानुरोधात् समये वेलां स्वां नातिवर्तते ॥ २.१४.६ ॥
ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸಾಗರವು, ಸತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಗೌರವ ತೋರಿ, ನಿಗದಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತೀರದ ಚಿಕ್ಕ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟುವುದಿಲ್ಲ.
2.14.7
सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः।
सत्यमेवाक्षया वेदाः सत्येनावाप्यते परम् ॥ २.१४.७ ॥
ಸತ್ಯವೇ ಏಕ ಪದ, ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಸತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಧರ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಅಕ್ಷಯ ವೇದಗಳು; ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಪರಮವು ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
2.14.8
सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।
स वरः सफलो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम ॥ २.१४.८ ॥
ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು. ಓ ಸತ್ತಮ, ಆ ವರ ನನಗೆ ಫಲಿಸಲಿ; ನೀನು ವರದಾತನಲ್ಲವೇ.
2.14.9
धर्मस्यैवाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।
प्रव्राजय सुतं रामं त्रिः खलु त्वां ब्रवीम्यहम् ॥ २.१४.९ ॥
ಧರ್ಮದ ಸಲುವಾಗಿಯೇ, ನನ್ನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ, ನಿನ್ನ ಮಗ ರಾಮನನ್ನು ಅರಣ್ಯವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸು. ಇದನ್ನೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
2.14.10
समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।
अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ २.१४.१० ॥
ಆರ್ಯನೇ, ನನ್ನ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀನು ನೆರವೇರಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳಾಗಿ ನಾನು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.
2.14.11
एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।
नाशकत् पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा ॥ २.१४.११ ॥
ಹೀಗೆ ನಿರ್ಭಯಳಾದ ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ರಾಜನು, ಇಂದ್ರನು ಕಟ್ಟಿದ ಪಾಶವನ್ನು ಬಲಿ ಬಿಡಿಸಲಾರದಂತೆ, ಅದನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
2.14.12
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।
स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा ॥ २.१४.१२ ॥
ಅವನ ಹೃದಯ ಕಳವಳಗೊಂಡಿತು, ಮುಖ ಬಣ್ಣಗೆಟ್ಟಿತು. ನೊಗ ಮತ್ತು ಚಕ್ರದ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕ ಎತ್ತಿನಂತೆ ಅವನು ಒದ್ದಾಡಿದನು.
2.14.13
विकलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूमिपः।
कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.१४.१३ ॥
ಕಲಕಿದ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ರಾಜನು ಏನನ್ನೂ ಕಾಣದವನಂತಿದ್ದನು. ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.14.14
यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।
संत्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया ॥ २.१४.१४ ॥
ಓ ಪಾಪಿಣಿ! ಅಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಾನು ಹಿಡಿದ ನಿನ್ನ ಕೈಯನ್ನು, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗನನ್ನೂ ನಾನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.14.15
प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनं प्रति।
अभिषेकाय हि जनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम् ॥ २.१४.१५ ॥
ಓ ದೇವಿ! ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಕಡೆಗೆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಿದೆ. ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಜನರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ತ್ವರೆಗೊಳಿಸುವರು.
2.14.16
रामाभिषेकसम्भारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।
रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम् ॥ २.१४.१६ ॥
ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದಲೇ, ನನ್ನ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ರಾಮನು ನನಗೆ ಜಲತರ್ಪಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
2.14.17
सपुत्रया त्वया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।
व्याहन्तास्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम् ॥ २.१४.१७ ॥
ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ನೀನು ವಿಘ್ನ ತಂದರೆ, ಅಶುಭ ನಡತೆಯುಳ್ಳವಳೇ, ಮಗನೊಂದಿಗಿರುವ ನೀನು ಜಲತರ್ಪಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.
2.14.18
न शक्तोऽद्यास्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथामुखम्।
हतहर्षं तथानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम् ॥ २.१४.१८ ॥
ಮೊದಲು ಹಾಗಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಇಂದು ನೋಡಲು ನನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಂತೋಷ ನಾಶವಾಗಿ, ಜನರು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.
2.14.19
तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।
प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रमालिनी ॥ २.१४.१९ ॥
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಆ ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದ್ದ ಆ ಪುಣ್ಯ ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗಾಯಿತು.
2.14.20
ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।
उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्च्छिता ॥ २.१४.२० ॥
ಆಗ ಪಾಪಕರ್ಮದ ಕೈಕೇಯಿ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆಯಾಗಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತಳಾಗಿ, ರಾಜನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನುಡಿದಳು.
2.14.21
किमिदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम्।
आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि ॥ २.१४.२१ ॥
ರಾಜನೇ! ವಿಷದಂತಹ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಆಡುತ್ತೀ? ನನ್ನ ಮಗ ರಾಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರೆಸಬೇಕು.
2.14.22
स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।
निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ २.१४.२२ ॥
ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಿಯನ್ನಾಗಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಿಲ್ಲದವಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುವೆ.
2.14.23
स तुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।
राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेय्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१४.२३ ॥
ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಅಂಕುಶದಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಯಂತೆ, ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ರಾಜನು ಮಾತನಾಡಿದನು.
2.14.24
धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।
ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम् ॥ २.१४.२४ ॥
ಧರ್ಮದ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯ, ಪ್ರಿಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಗ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
2.14.25
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।
पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समागते ॥ २.१४.२५ ॥
ಆಗ ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗಾಯಿತು; ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದನು. ಪುಣ್ಯಕರ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗವೂ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತವೂ ಬಂದವು.
2.14.26
वसिष्ठो गुणसम्पन्नः शिष्यैः परिवृतस्तथा।
उपगृह्याशु सम्भारान् प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.१४.२६ ॥
ಗುಣಸಂಪನ್ನರಾದ ವಸಿಷ್ಠರು ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಅಗತ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
2.14.27
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तमभूषिताम्।
संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम् ॥ २.१४.२७ ॥
ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಿ ಗುಡಿಸಿದ ಬೀದಿಗಳುಳ್ಳ, ಉತ್ತಮ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಸಂತೋಷಿತ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಸಮೃದ್ಧ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿದ್ದ ನಗರ.
2.14.28
महोत्सवसमायुक्तां राघवार्थे समुत्सुकाम्।
चन्दनागुरुधूपैश्च सर्वतः परिधूमिताम् ॥ २.१४.२८ ॥
ಮಹೋತ್ಸವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ರಾಘವನಿಗಾಗಿ ಉತ್ಸುಕವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀಗಂಧ ಮತ್ತು ಅಗರು ಧೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಗಂಧಿತವಾದ ನಗರ.
2.14.29
तां पुरीं समतिक्रम्य पुरंदरपुरोपमाम्।
ददर्शान्तःपुरं श्रीमान् नानाध्वजगणायुतम् ॥ २.१४.२९ ॥
ಇಂದ್ರನಗರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಆ ನಗರವನ್ನು ದಾಟಿ, ಶ್ರೀಮಂತರು ಅನೇಕ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಕಂಡರು.
2.14.30
पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।
यष्टिमद्भिः सुसम्पूर्णं सदश्वैः परमार्चितैः ॥ २.१४.३० ॥
ಪೌರರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ, ದಂಡಧಾರಿ ಕಾವಲುಗಾರರಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಿತವಾದ ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಗರ.
2.14.31
तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।
वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिभिरावृतः ॥ २.१४.३१ ॥
ಆ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಆ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ದಾಟಿದನು. ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವಸಿಷ್ಠನು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು.
2.14.32
स त्वपश्यद् विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।
द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम् ॥ २.१४.३२ ॥
ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯಸಿಂಹನಾದ ರಾಜನ ದ್ವಾರದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಂತ್ರ ಎಂಬ ಸಾರಥಿಯನ್ನು, ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು, ನೋಡಲು ಪ್ರಿಯನಾದವನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
2.14.33
तमुवाच महातेजाः सूतपुत्रं विशारदम्।
वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम् ॥ २.१४.३३ ॥
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ಆ ನಿಪುಣ ಸೂತಪುತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಸು."
2.14.34
इमे गङ्गोदकघटाः सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।
औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम् ॥ २.१४.३४ ॥
ಗಂಗಾಜಲದ ಈ ಕೊಡಗಳು, ಸಾಗರಗಳಿಂದ ತಂದ ಚಿನ್ನದ ಕೊಡಗಳು, ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ತಂದ ಔದುಂಬರ ಮರದ ಮಂಗಲ ಪೀಠ.
2.14.35
सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥ २.१४.३५ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಬೀಜಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ವಿವಿಧ ರತ್ನಗಳು; ಜೇನು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಲಾಜೆ (ಹುರಿದ ಅಕ್ಕಿ), ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲು, ಹೂವುಗಳು, ಹಾಲು.
2.14.36
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।
चतुरश्वो रथः श्रीमान् निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम् ॥ २.१४.३६ ॥
ಎಂಟು ಸುಂದರ ಕನ್ಯೆಯರು, ಮದಿಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನೆ, ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ರಥ, ಖಡ್ಗ, ಉತ್ತಮ ಬಿಲ್ಲು.
2.14.37
वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसंनिभम्।
श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारं च हिरण्मयम् ॥ २.१४.३७ ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಹೊರುವ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಛತ್ರಿ, ಎರಡು ಬಿಳಿಯ ಚಾಮರಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಭೃಂಗಾರ (ಕಲಶ).
2.14.38
हेमदामपिनद्धश्च ककुद्मान् पाण्डुरो वृषः।
केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः ॥ २.१४.३८ ॥
ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದ, ಡುಬ್ಬವುಳ್ಳ ಬಿಳಿಯ ಹೋರಿ, ಕೇಸರಿ (ಸಿಂಹ), ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳ ಮಹಾಬಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜ.
2.14.39
सिंहासनं व्याघ्रतनुः समिधश्च हुताशनः।
सर्वे वादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालंकृताः स्त्रियः ॥ २.१४.३९ ॥
ಸಿಂಹಾಸನ, ಹುಲಿಚರ್ಮ, ಸಮಿಧೆಗಳು, ಹೋಮಾಗ್ನಿ, ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗುಂಪುಗಳು, ಅಲಂಕೃತ ವೇಶ್ಯೆಯರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು.
2.14.40
आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।
पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणैः सह ॥ २.१४.४० ॥
ಆಚಾರ್ಯರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹಸುಗಳು, ಶುಭ ಮೃಗ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ.
2.14.41
एते चान्ये च बहवः प्रीयमाणाः प्रियंवदाः।
अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः ॥ २.१४.४१ ॥
ಇವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕರು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜರೊಡನೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.
2.14.42
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।
पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात् ॥ २.१४.४२ ॥
ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ತ್ವರೆ ಮಾಡಿಸು, ಶುಭ ದಿನ ಬಂದಾಗ, ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ.
2.14.43
स्तुवन् नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम् ॥ २.१४.४३ ॥
ರಾಜರಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯಂತಿದ್ದ ಆ ದೊರೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
2.14.44
तं तु पूर्वोदितं वृद्धं द्वारस्था राजसम्मताः।
न शेकुरभिसंरोद्धुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः ॥ २.१४.४४ ॥
ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ, ದೊರೆಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಕಾವಲುಗಾರರು, ಮೊದಲು ಹೇಳಲಾದ ಆ ವೃದ್ಧನನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ ಹೋದರು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.
2.14.45
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।
वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे ॥ २.१४.४५ ॥
ದೊರೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಅವನು, ಆ ದೊರೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಾಯಕ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
2.14.46
ततः सूतो यथापूर्वं पार्थिवस्य निवेशने।
सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम् ॥ २.१४.४६ ॥
ಆಗ ಸಾರಥಿ ಸುಮಂತ್ರನು, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತು ಭೂಪತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
2.14.47
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।
प्रीतः प्रीतेन मनसा तथा नन्दय नस्ततः ॥ २.१४.४७ ॥
ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸಾಗರವು ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀವು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ನಮ್ಮನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ.
2.14.48
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।
सोऽजयद् दानवान् सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४८ ॥
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ದಾನವರನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಅದೇ ರೀತಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.14.49
वेदाः सहाङ्गा विद्याश्च यथा ह्यात्मभुवं प्रभुम्।
ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.४९ ॥
ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಗಳು ಸ್ವಯಂಭು ಪ್ರಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಹೇಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.14.50
आदित्यः सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।
बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम् ॥ २.१४.५० ॥
ಚಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಶುಭಕರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.14.51
उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः।
विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः ॥ २.१४.५१ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಏಳು. ಮಂಗಳಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಉದಯಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೇಹದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸು.
2.14.52
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ॥ २.१४.५२ ॥
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ಸೋಮ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಕುಬೇರ, ವರುಣ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರು ನಿನಗೆ ವಿಜಯವನ್ನು ನೀಡಲಿ.
2.14.53
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।
बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ॥ २.१४.५३ ॥
ಪವಿತ್ರ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು; ನಿನ್ನ ಈ ಕರ್ತವ್ಯ ಮುಗಿಯಿತು. ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು.
2.14.54
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।
पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः ॥ २.१४.५४ ॥
ರಾಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿಷೇಕ ಸಮಾರಂಭ ಆರಂಭವಾಯಿತು; ನಗರದ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತರು.
2.14.55
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति।
क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम् ॥ २.१४.५५ ॥
ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್ ವಸಿಷ್ಠರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ರಾಘವನ (ರಾಮನ) ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆಜ್ಞಾಪಿಸು.
2.14.56
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।
यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम् ॥ २.१४.५६ ॥
ಕುರುಬನಿಲ್ಲದ ಪಶುಗಳಂತೆ, ನಾಯಕನಿಲ್ಲದ ಸೇನೆಯಂತೆ, ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ, ಹೋರಿಯಿಲ್ಲದ ಹಸುಗಳಂತೆ.
2.14.57
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।
एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत् ॥ २.१४.५७ ॥
ರಾಜನು ಕಾಣಿಸದ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವು ಸಾಂತ್ವನದೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಂತಿದ್ದವು.
2.14.58
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।
ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति ॥ २.१४.५८ ॥
ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತನಾದನು. ಆಗ ರಾಜನು ಆ ಸಾರಥಿಗೆ, ಮಗನ ಕುರಿತು ಮನಸ್ಸು ಕಲಕಿ ಹೇಳಿದನು.
2.14.59
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।
वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि ॥ २.१४.५९ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳ, ಶ್ರೀಮಂತನಾದ, ಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ರಾಜನು ಮೇಲೆ ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವೆ.'
2.14.60
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।
प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत् ॥ २.१४.६० ॥
ಸುಮಂತ್ರನು ಆ ಕರುಣಾಜನಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೀನನಾದ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಸರಿದನು.
2.14.61
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।
तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह ॥ २.१४.६१ ॥
ರಾಜನು ದುಃಖದಿಂದ ತಾನೇ ಮಾತನಾಡಲಾಗದಾಗ, ಮಂತ್ರಜ್ಞಳಾದ ಕೈಕೇಯಿ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.
2.14.62
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।
प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः ॥ २.१४.६२ ॥
ಸುಮಂತ್ರ! ರಾಮನ ಕುರಿತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಉತ್ಸುಕನಾದ ರಾಜನು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆಯಿಂದ ದಣಿದು ಈಗ ನಿದ್ರೆಯ ವಶನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
2.14.63
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।
राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा ॥ २.१४.६३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಾರಥಿಯೇ! ಬೇಗ ಹೋಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನನ್ನು ಕರೆತಾ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯೋಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
2.14.64
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि।
तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत् ॥ २.१४.६४ ॥
ಓ ಭಾಮಿನಿ! ರಾಜನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಂತ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಮಂತ್ರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.14.65
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्।
स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च ॥ २.१४.६५ ॥
ಸುಮಂತ್ರ! ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ; ಸುಂದರ ರಾಮನನ್ನು ಬೇಗ ಕರೆತಾ. ಇದನ್ನು ಶುಭವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.
2.14.66
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।
सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया ॥ २.१४.६६ ॥
ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನು ಬೇಗನೆ ಹೊರಟನು. ಆದರೆ ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಮಂತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು.
2.14.68
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्।
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया।
सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।
निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः ॥ २.१४.६८ ॥
ರಾಮಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮರಾಜನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಸುಮಂತ್ರನು, ಸಾಗರದ ಸರೋವರದಂತಿದ್ದ ಆ ಶುಭಕರ ಅಂತಃಪುರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಜನದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ದ್ವಾರವನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಂಡನು.
2.14.69
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो
महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्।
ददर्श पौरान् विविधान् महाधना-
नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान् ॥ २.१४.६९ ॥
ಆಗ ರಾಜನ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಹೊರಬಂದು, ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದ್ದವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ದ್ವಾರವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದ ವಿವಿಧ, ಮಹಾಧನಿಕ ಪೌರರನ್ನು ಕಂಡನು.