વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.15.1
ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः।
उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः ॥ २.१५.१ ॥
વેદપારંગત બ્રાહ્મણો અને રાજપુરોહિતો એ રાત્રી વિતાવીને રાજસભામાં ઉપસ્થિત થયા.
2.15.2
अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च।
राघवस्याभिषेकार्थे प्रीयमाणाः सुसंगताः ॥ २.१५.२ ॥
મંત્રીઓ, સેનાપ્રમુખો અને નગરના અગ્રણીઓ રાઘવના અભિષેક માટે આનંદિત થઈ સારી રીતે એકત્ર થયા.
2.15.3
उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि।
लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते ॥ २.१५.३ ॥
નિર્મળ સૂર્ય ઉદય પામ્યો ત્યારે, પુષ્ય નક્ષત્રવાળા દિવસે, કર્ક લગ્ન આવ્યું ત્યારે, અને રામનું જન્મનક્ષત્ર સ્થિત હતું ત્યારે.
2.15.4
अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्।
काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम् ॥ २.१५.४ ॥
રામના અભિષેક માટે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ તૈયાર કરેલા સોનાના જળકુંભ અને સારી રીતે શણગારેલું ભદ્રપીઠ.
2.15.5
रथश्च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा।
गङ्गायमुनयोः पुण्यात् संगमादाहृतं जलम् ॥ २.१५.५ ॥
ચમકતા વાઘચર્મથી સારી રીતે પાથરેલો રથ, અને ગંગા-યમુનાના પવિત્ર સંગમમાંથી લાવેલું જળ.
2.15.6
याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च।
प्राग्वहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहाश्च क्षीरिणः ॥ २.१५.६ ॥
બીજી પવિત્ર નદીઓ, સરોવરો, કૂવાઓ અને તળાવો, તથા પૂર્વ તરફ વહેતાં, ઊર્ધ્વ તરફ વહેતાં, તિરછાં વહેતાં અને દૂધ જેવા જળવાળાં જલસ્રોતો.
2.15.7
ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥ २.१५.७ ॥
તે નદીઓ, સરોવરો, કૂવાઓ અને બધા સમુદ્રોમાંથી પાણી લાવવામાં આવ્યું; મધ, દહીં, ઘી, લાજા, દર્ભ, ફૂલો અને દૂધ પણ લાવવામાં આવ્યાં.
2.15.8
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।
सजलाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः ॥ २.१५.८ ॥
આઠ સુંદર કન્યાઓ અને એક શ્રેષ્ઠ હાથી પણ હતાં; પાણીથી ભરેલા, દૂધવાળી ડાળીઓથી ઢાંકેલા સોના-ચાંદીના ઘડા હતા.
2.15.9
पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा।
चन्द्रांशुविकचप्रख्यं पाण्डुरं रत्नभूषितम् ॥ २.१५.९ ॥
કમળ અને નીલકમળથી યુક્ત, ઉત્તમ જળથી ભરેલા (ઘડા) શોભી રહ્યા હતા; ચંદ્રકિરણોથી ખીલેલા ફૂલો જેવા શ્વેત અને રત્નોથી શણગારેલા હતા.
2.15.10
सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्।
चन्द्रमण्डलसंकाशमातपत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.१५.१० ॥
રામ માટે તૈયાર રાખેલો ઉત્તમ ચામર ઊભો છે; ચંદ્રમંડળ જેવું શ્વેત છત્ર પણ છે.
2.15.11
सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्सरम्।
पाण्डुरश्च वृषः सज्जः पाण्डुराश्वश्च संस्थितः ॥ २.१५.११ ॥
અભિષેકની આગળ ચાલનારી, તેજસ્વી અને શુભ વસ્તુઓ તૈયાર છે; સફેદ બળદ પણ તૈયાર છે અને સફેદ ઘોડો પણ ઊભો છે.
2.15.12
वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथापरे।
इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये सम्भ्रियेताभिषेचनम् ॥ २.१५.१२ ॥
બધાં વાદ્યો અને બીજા સ્તુતિપાઠકો પણ તૈયાર છે; ઇક્ષ્વાકુઓના રાજ્યમાં અભિષેક જેમ ગોઠવાતો હતો, તેમ જ (અહીં પણ ગોઠવાઈ રહ્યો છે).
2.15.13
तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।
ते राजवचनात् तत्र समवेता महीपतिम् ॥ २.१५.१३ ॥
એવી રાજકુમારના અભિષેકની સામગ્રી લાવીને, રાજાની આજ્ઞાથી તેઓ ત્યાં મહીપતિ પાસે એકઠા થયા.
2.15.14
अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।
न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः ॥ २.१५.१४ ॥
રાજાને ન જોઈને તેઓ બોલ્યા, "રાજાનો સંદેશ અમને કોણ આપશે? અમે રાજાને જોતા નથી, અને સૂર્ય પણ ઊગી ગયો છે."
2.15.16
यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।
अब्रवीत् तानिदं वाक्यं सुमन्त्रो राजसत्कृतः।
रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितो ह्यहम् ॥ २.१५.१६ ॥
બુદ્ધિમાન રામનો યૌવરાજ્યાભિષેક તૈયાર હતો. રાજાથી સન્માનિત સુમંત્રે તેમને કહ્યું, "રાજાની આજ્ઞાથી હું ઉતાવળે રામ પાસે મોકલાયો છું."
2.15.17
पूज्या राज्ञो भवन्तश्च रामस्य तु विशेषतः।
अयं पृच्छामि वचनात् सुखमायुष्मतामहम् ॥ २.१५.१७ ॥
તમે રાજાના, ખાસ કરીને રામના પૂજ્ય છો. રાજાની આજ્ઞાથી, હે દીર્ઘાયુષ્માનો, હું તમારી કુશળતા પૂછું છું.
2.15.18
राज्ञः सम्प्रतिबुद्धस्य चानागमनकारणम्।
इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगाम पुराणवित् ॥ २.१५.१८ ॥
રાજા જાગ્યા નથી અને તે ન આવ્યા તેનું કારણ આ પ્રમાણે કહીને, પુરાણજ્ઞ સુમંત્ર અંતઃપુરના દ્વારે આવ્યો.
2.15.19
सदा सक्तं च तद् वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह।
तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशाम्पतेः ॥ २.१५.१९ ॥
હંમેશા રાજા સાથે સંબંધિત તે ભવનમાં સુમંત્ર પ્રવેશ્યો. પ્રવેશીને તેણે પ્રજાપતિ રાજાના વંશની સ્તુતિ કરી.
2.15.20
शयनीयं नरेन्द्रस्य तदासाद्य व्यतिष्ठत।
सोऽत्यासाद्य तु तद् वेश्म तिरस्करणिमन्तरा ॥ २.१५.२० ॥
રાજાની શય્યા પાસે પહોંચીને તે ઊભો રહ્યો. તે મહેલમાં પડદાની અંદર વધુ નજીક જઈને તે થોભ્યો.
2.15.21
आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टाव राघवम्।
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥ २.१५.२१ ॥
ગુણયુક્ત આશીર્વચનોથી તેણે રાઘવની સ્તુતિ કરી. હે કાકુત્સ્થ, ચંદ્ર-સૂર્ય અને શિવ-વૈશ્રવણની પણ.
2.15.22
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।
गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम् ॥ २.१५.२२ ॥
વરુણ, અગ્નિ અને ઇન્દ્ર તમને વિજય આપો. પૂજ્ય રાત્રિ વીતી ગઈ; મંગલમય દિવસ આવી ગયો છે.
2.15.23
बुद्ध्यस्व राजशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।
ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागतास्त्विह ॥ २.१५.२३ ॥
જાગો, હે રાજશાર્દૂલ, આગળનું કર્તવ્ય કરો. બ્રાહ્મણો, મુખ્ય સેનાપતિઓ અને નગરના વેપારીઓ અહીં આવી ગયા છે.
2.15.24
दर्शनं तेऽभिकांक्षन्ते प्रतिबुद्ध्यस्व राघव।
स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥ २.१५.२४ ॥
તેઓ તમારું દર્શન ઇચ્છે છે. હે રાઘવ, સંપૂર્ણ જાગો. ત્યારે મંત્રકોવિદ સારથી સુમંત્રની સ્તુતિ કરતાં —
2.15.25
प्रतिबुद्ध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत्।
राममानय सूतेति यदस्यभिहितो मया ॥ २.१५.२५ ॥
પછી જાગીને રાજાએ આ વચન કહ્યું — "હે સારથી, રામને લાવો," એમ મેં એને કહ્યું હતું તેમ.
2.15.26
किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिवाह्यते।
न चैव सम्प्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम् ॥ २.१५.२६ ॥
મારી આજ્ઞાનું પાલન કેમ થતું નથી? હું ગાઢ નિદ્રામાં નથી; ઝડપથી રાઘવને અહીં લઈ આવ.
2.15.27
स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम् ॥ २.१५.२७ ॥
તે રાજાનાં વચન સાંભળીને, મસ્તક નમાવીને તેમનું આદરપૂર્વક સન્માન કરીને.
2.15.28
निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत्।
प्रपन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् ॥ २.१५.२८ ॥
રાજમહેલમાંથી નીકળ્યો, આ મોટા શુભ સમાચાર છે એમ માનીને; ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભતા રાજમાર્ગ પર પહોંચ્યો.
2.15.29
हृष्टः प्रमुदितः सूतो जगामाशु विलोकयन्।
स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥ २.१५.२९ ॥
હર્ષિત અને અત્યંત આનંદિત સારથિ ચારે તરફ જોતો ઝડપથી ચાલ્યો. ત્યાં તેણે રામ સંબંધી વાતો સાંભળી.
2.15.30
अभिषेचनसंयुक्ताः सर्वलोकस्य हृष्टवत्।
ततो ददर्श रुचिरं कैलाससदृशप्रभम् ॥ २.१५.३० ॥
સર્વ લોકોના રાજ્યાભિષેક સંબંધી આનંદભરી વાતો (તેણે સાંભળી). પછી કૈલાસ સમાન તેજસ્વી સુંદર (ભવન) તેણે જોયું.
2.15.31
रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम्।
महाकपाटपिहितं वितर्दिशतशोभितम् ॥ २.१५.३१ ॥
સુમંત્રે રામનું ભવન જોયું; તે ઇન્દ્રભવન સમાન તેજસ્વી, મોટા દરવાજાઓથી બંધ અને સેંકડો ઓટલાઓથી શોભતું હતું.
2.15.32
काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्।
शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहासमम् ॥ २.१५.३२ ॥
તે સોનાની આભાવાળું, એકશિખર, મણિ અને પરવાળાંનાં તોરણોથી યુક્ત હતું; શરદ ઋતુનાં ઘટ્ટ વાદળો જેવું ચમકતું, મેરુની ગુફા સમાન દીપ્ત હતું.
2.15.33
मणिभिर्वरमाल्यानां सुमहद्भिरलंकृतम्।
मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागुरुभूषितम् ॥ २.१५.३३ ॥
તે શ્રેષ્ઠ માળાઓના મોટા મણિઓથી અલંકૃત હતું; મોતી અને મણિઓથી છવાયેલું અને ચંદન-અગરુથી શોભિત હતું.
2.15.34
गन्धान् मनोज्ञान् विसृजद् दार्दुरं शिखरं यथा।
सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम् ॥ २.१५.३४ ॥
તે મનોહર સુગંધ ફેલાવતું હતું, દાર્દુર પર્વતના શિખર જેવું; સારસ અને મોર ગાતા-બોલતા તેને શોભાવતા હતા.
2.15.35
सुकृतेहामृगाकीर्णमुत्कीर्णं भक्तिभिस्तथा।
मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत् तिग्मतेजसा ॥ २.१५.३५ ॥
તે સુંદર ઘડેલી મૃગાકૃતિઓથી ભરેલું અને સુંદર કોતરણીથી અંકિત હતું; પોતાના તીવ્ર તેજથી પ્રાણીઓનાં મન અને નેત્રો હરી લેતું.
2.15.36
चन्द्रभास्करसंकाशं कुबेरभवनोपमम्।
महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम् ॥ २.१५.३६ ॥
તે ચંદ્ર-સૂર્ય સમાન, કુબેરના ભવન સમાન, ઇન્દ્રધામ સમાન હતું; અનેક પ્રકારનાં પક્ષીઓથી ભરેલું હતું.
2.15.37
मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।
उपस्थितैः समाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः ॥ २.१५.३७ ॥
મેરુ શિખર સમાન રામનું ભવન સૂતે જોયું; અંજલિ કરીને ઊભેલા લોકોથી તે ભરેલું હતું.
2.15.38
उपादाय समाक्रान्तैस्तदा जानपदैर्जनैः।
रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैः समलंकृतम् ॥ २.१५.३८ ॥
ત્યારે નગરજનો અને ગ્રામજનો ભીડ કરીને ઊભા હતા; રામના અભિષેકથી જેમના મુખ ખીલ્યાં હતાં તેઓ આતુરતાથી ઉપર જોઈ રહ્યા હતા; તે સ્થાન સુશોભિત હતું.
2.15.39
महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविराजितम्।
नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरपि चावृतम् ॥ २.१५.३९ ॥
તે મહામેઘ જેવું ઊંચું, અતિ શોભતું, અનેક રત્નોથી ભરેલું અને કુબ્જ સેવિકાઓથી પણ ઘેરાયેલું હતું.
2.15.40
स वाजियुक्तेन रथेन सारथिः
समाकुलं राजकुलं विराजयन्।
वरूथिना राजगृहाभिपातिना
पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन् ॥ २.१५.४० ॥
તે સારથિ ઘોડા જોડેલા રથ સાથે, રક્ષકદળ સહિત રાજમહેલ તરફ જતા, ભીડથી ભરેલા રાજકુળને શોભાવતા અને નગરના સૌનાં મન હર્ષિત કરતા આગળ વધ્યા.
2.15.41
ततः समासाद्य महाधनं महत्
प्रहृष्टरोमा स बभूव सारथिः।
मृगैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं
गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव ॥ २.१५.४१ ॥
પછી તે મહાધનવાળા ભવન પાસે પહોંચીને સારથિનાં રોમાંચ ખડાં થયાં. હરણ અને મોરથી ભરેલું તે ભવન શચીપતિ ઇન્દ્રના યોગ્ય શ્રેષ્ઠ ગૃહ જેવું લાગતું હતું.
2.15.42
स तत्र कैलासनिभाः स्वलंकृताः
प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः।
प्रियान् वरान् राममते स्थितान् बहून्
व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितौ रथी ॥ २.१५.४२ ॥
ત્યાં તે રથી કૈલાસ જેવા સુશોભિત, દેવલોક જેવા ઓરડાઓમાં પ્રવેશ્યો; રામ પ્રત્યે અનુરક્ત ઊભેલા અનેક પ્રિય અને શ્રેષ્ઠ જનોને દૂર કરીને અંતઃપુર પાસે પહોંચ્યો.
2.15.43
स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ता
रामाभिषेकार्थकृतां जनानाम्।
नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाः
सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टाः ॥ २.१५.४३ ॥
ત્યાં રામના અભિષેકની તૈયારી કરતા લોકોના હર્ષભર્યા શબ્દો તેણે સાંભળ્યા; રાજકુમારના મંગળ માટે બોલાયેલા, આખા જગતના આનંદિત વચનો એ હતા.
2.15.44
महेन्द्रसद्मप्रतिमं च वेश्म
रामस्य रम्यं मृगपक्षिजुष्टम्।
ददर्श मेरोरिव शृङ्गमुच्चं
विभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः ॥ २.१५.४४ ॥
ઇન્દ્રના મહેલ સમાન, હરણ અને પક્ષીઓથી ભરેલું, મેરુના ઊંચા શિખર જેવું પોતાની પ્રભાથી ઝળહળતું રામનું સુંદર ભવન સુમંત્રે જોયું.
2.15.45
उपस्थितैरञ्जलिकारिभिश्च
सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च।
कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः
समाकुलं द्वारपदं ददर्श ॥ २.१५.४५ ॥
હાથ જોડીને ઊભેલા, ભેટ લઈને આવેલા ગ્રામજનો અને અન્ય લોકો, વાહનોમાંથી ઉતરેલા કરોડો તથા અસંખ્ય લોકોથી ભરેલું રાજમહેલનું દ્વાર સુમંત્રે જોયું.
2.15.46
ततो महामेघमहीधराभं
प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम्।
रामोपवाह्यं रुचिरं ददर्श
शत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम् ॥ २.१५.४६ ॥
પછી સુમંત્રે મહાન મેઘ કે પર્વત સમાન, મદ વહેતો, અંકુશને પણ ન વશ થતો, અતિ દુર્દમ, રામનું વાહન, સુંદર, શત્રુંજય, ઊંચા દેહવાળો હાથી જોયો.
2.15.47
स्वलंकृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरा-
नमात्यमुख्यांश्च ददर्श वल्लभान्।
व्यपोह्य सूतः सहितान् समन्ततः
समृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह ॥ २.१५.४७ ॥
સુસજ્જિત ઘોડા, રથ, હાથી, મુખ્ય મંત્રીઓ અને પ્રિયજનોને જોઈને, સારથિ સુમંત્રે આસપાસના સૌને હટાવીને સમૃદ્ધ અંતઃપુરમાં પ્રવેશ કર્યો.
2.15.48
ततोऽद्रिकूटाचलमेघसंनिभं
महाविमानोपमवेश्मसंयुतम्।
अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः
प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम् ॥ २.१५.४८ ॥
પછી પર્વતશિખર કે મેઘ સમાન, મહાવિમાન જેવા ભવનોથી યુક્ત એ ભવનમાં, રત્નોથી ભરેલા સાગરમાં મકર પ્રવેશે તેમ, સારથિ સુમંત્ર અવરોધ વિના પ્રવેશ્યો.