वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.15.1
ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः।
उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः ॥ २.१५.१ ॥
वेदपारंगत ब्राह्मण आणि राजपुरोहित ती रात्र घालवून राजसभेत उपस्थित झाले.
2.15.2
अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च।
राघवस्याभिषेकार्थे प्रीयमाणाः सुसंगताः ॥ २.१५.२ ॥
मंत्री, सेनाप्रमुख आणि नगरातील प्रमुख जन राघवाच्या अभिषेकासाठी आनंदित होऊन एकत्र जमले.
2.15.3
उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि।
लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते ॥ २.१५.३ ॥
निर्मल सूर्य उगवला असताना, पुष्य नक्षत्र आलेल्या दिवशी, कर्क लग्न प्राप्त झाले असता आणि रामाचे जन्मनक्षत्र स्थित असताना.
2.15.4
अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्।
काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम् ॥ २.१५.४ ॥
रामाच्या अभिषेकासाठी श्रेष्ठ द्विजांनी सिद्ध केलेले सोन्याचे जलकलश आणि सुशोभित भद्रपीठ.
2.15.5
रथश्च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा।
गङ्गायमुनयोः पुण्यात् संगमादाहृतं जलम् ॥ २.१५.५ ॥
चमकत्या वाघाच्या कातड्याने नीट अंथरलेला रथ, आणि गंगा-यमुनेच्या पवित्र संगमातून आणलेले जल.
2.15.6
याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च।
प्राग्वहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहाश्च क्षीरिणः ॥ २.१५.६ ॥
इतर पवित्र नद्या, सरोवरे, विहिरी व तळी, तसेच पूर्वेकडे वाहणारे, वर वाहणारे, आडवे वाहणारे आणि दुधासारखे जल असलेले स्रोत.
2.15.7
ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥ २.१५.७ ॥
त्या नद्या, सरोवरे, विहिरी व सर्व समुद्रांतून पाणी आणण्यात आले; मध, दही, तूप, लाह्या, दर्भ, फुले व दूधही आणले गेले.
2.15.8
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।
सजलाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः ॥ २.१५.८ ॥
आठ सुंदर कन्या आणि एक उत्तम हत्तीही होता; पाण्याने भरलेले, दुधाळ फांद्यांनी झाकलेले सोन्या-चांदीचे घट होते.
2.15.9
पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा।
चन्द्रांशुविकचप्रख्यं पाण्डुरं रत्नभूषितम् ॥ २.१५.९ ॥
कमळे व नीलकमळांनी युक्त, उत्तम पाण्याने भरलेले (घट) शोभत होते; चंद्रकिरणांनी उमललेल्या फुलांसारखे पांढरे आणि रत्नांनी सजलेले होते.
2.15.10
सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्।
चन्द्रमण्डलसंकाशमातपत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.१५.१० ॥
रामासाठी सज्ज केलेला उत्तम चवरी उभा आहे; चंद्रमंडलासारखे पांढरे छत्रही आहे.
2.15.11
सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्सरम्।
पाण्डुरश्च वृषः सज्जः पाण्डुराश्वश्च संस्थितः ॥ २.१५.११ ॥
अभिषेकापुढे चालणाऱ्या, तेजस्वी व शुभ वस्तू सज्ज आहेत; पांढरा वृषभ सज्ज आहे आणि पांढरा घोडाही उभा आहे.
2.15.12
वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथापरे।
इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये सम्भ्रियेताभिषेचनम् ॥ २.१५.१२ ॥
सर्व वाद्ये आणि इतर स्तुतिपाठकही सज्ज आहेत; इक्ष्वाकूंच्या राज्यात अभिषेक ज्याप्रमाणे आयोजित होतो, त्याप्रमाणेच (येथेही आयोजन होत आहे).
2.15.13
तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।
ते राजवचनात् तत्र समवेता महीपतिम् ॥ २.१५.१३ ॥
तशाच राजपुत्राभिषेकाचे साहित्य आणून, राजाच्या आज्ञेने ते तेथे महीपतीजवळ एकत्र झाले.
2.15.14
अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।
न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः ॥ २.१५.१४ ॥
राजाला न पाहून ते म्हणाले, "राजाचा निरोप आम्हाला कोण सांगेल? आम्हाला राजा दिसत नाही, आणि सूर्यही उगवला आहे."
2.15.16
यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।
अब्रवीत् तानिदं वाक्यं सुमन्त्रो राजसत्कृतः।
रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितो ह्यहम् ॥ २.१५.१६ ॥
बुद्धिमान रामाचा युवराज्याभिषेक सज्ज होता. राजाने सन्मानित केलेला सुमंत्र त्यांना म्हणाला, "राजाच्या आज्ञेने मी घाईने रामाकडे पाठवला गेलो आहे."
2.15.17
पूज्या राज्ञो भवन्तश्च रामस्य तु विशेषतः।
अयं पृच्छामि वचनात् सुखमायुष्मतामहम् ॥ २.१५.१७ ॥
तुम्ही राजाचे, विशेषतः रामाचे पूज्य आहात. राजाच्या आज्ञेने, हे आयुष्मानांनो, मी तुमची खुशाली विचारतो.
2.15.18
राज्ञः सम्प्रतिबुद्धस्य चानागमनकारणम्।
इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगाम पुराणवित् ॥ २.१५.१८ ॥
राजा जागा झालेला नाही आणि तो न येण्याचे कारण असे सांगून, पुराणे जाणणारा सुमंत्र अंतःपुराच्या द्वारी आला.
2.15.19
सदा सक्तं च तद् वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह।
तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशाम्पतेः ॥ २.१५.१९ ॥
नेहमी राजाशी संबंधित असलेल्या त्या महालात सुमंत्र शिरला. शिरून त्याने प्रजापती राजाच्या वंशाची स्तुती केली.
2.15.20
शयनीयं नरेन्द्रस्य तदासाद्य व्यतिष्ठत।
सोऽत्यासाद्य तु तद् वेश्म तिरस्करणिमन्तरा ॥ २.१५.२० ॥
राजाच्या शय्येजवळ पोहोचून तो उभा राहिला. त्या महालात पडद्याच्या आत आणखी जवळ जाऊन तो थांबला.
2.15.21
आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टाव राघवम्।
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥ २.१५.२१ ॥
गुणसंपन्न आशीर्वचनांनी त्याने राघवाची स्तुती केली. हे काकुत्स्था, चंद्र-सूर्य आणि शिव-वैश्रवण यांचीही.
2.15.22
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।
गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम् ॥ २.१५.२२ ॥
वरुण, अग्नी आणि इंद्र तुम्हाला विजय देवोत. पूज्य रात्र सरली; शुभ दिवस उगवला आहे.
2.15.23
बुद्ध्यस्व राजशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।
ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागतास्त्विह ॥ २.१५.२३ ॥
जागे व्हा, हे राजशार्दूला, पुढील कर्तव्य करा. ब्राह्मण, प्रमुख सेनानी आणि नगरातील व्यापारी येथे आले आहेत.
2.15.24
दर्शनं तेऽभिकांक्षन्ते प्रतिबुद्ध्यस्व राघव।
स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥ २.१५.२४ ॥
ते तुमचे दर्शन इच्छितात. हे राघवा, पूर्ण जागे व्हा. तेव्हा मंत्रकोविद सारथी सुमंत्राची स्तुती करत —
2.15.25
प्रतिबुद्ध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत्।
राममानय सूतेति यदस्यभिहितो मया ॥ २.१५.२५ ॥
मग जागा होऊन राजा म्हणाला — "हे सारथ्या, रामाला घेऊन ये," असे मी याला सांगितले होते तसे.
2.15.26
किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिवाह्यते।
न चैव सम्प्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम् ॥ २.१५.२६ ॥
माझी आज्ञा का पाळली जात नाही? मी गाढ झोपेत नाही; लवकर राघवाला येथे आण.
2.15.27
स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम् ॥ २.१५.२७ ॥
त्या राजाचे वचन ऐकून, मस्तक नमवून त्यांचा आदराने सत्कार करून.
2.15.28
निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत्।
प्रपन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् ॥ २.१५.२८ ॥
राजवाड्यातून बाहेर पडला, हे मोठे शुभ वृत्त आहे असे मानून; ध्वज व पताकांनी सुशोभित राजमार्गावर पोहोचला.
2.15.29
हृष्टः प्रमुदितः सूतो जगामाशु विलोकयन्।
स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥ २.१५.२९ ॥
हर्षित व अत्यानंदित सारथी चहूकडे पाहत लवकर निघाला. तेथे त्याने रामासंबंधीच्या बोली ऐकल्या.
2.15.30
अभिषेचनसंयुक्ताः सर्वलोकस्य हृष्टवत्।
ततो ददर्श रुचिरं कैलाससदृशप्रभम् ॥ २.१५.३० ॥
सर्व लोकांच्या राज्याभिषेकाविषयीच्या आनंदी बोली (त्याने ऐकल्या). मग कैलासासारख्या तेजस्वी सुंदर (वाड्याला) त्याने पाहिले.
2.15.31
रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम्।
महाकपाटपिहितं वितर्दिशतशोभितम् ॥ २.१५.३१ ॥
सुमंत्राने रामाचा वाडा पाहिला; तो इंद्रभवनासारखा तेजस्वी, मोठ्या दारांनी बंद केलेला आणि शेकडो ओट्यांनी सुशोभित होता.
2.15.32
काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्।
शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहासमम् ॥ २.१५.३२ ॥
ते सोन्यासारख्या तेजाचे, एकाच शिखराचे, मणी व प्रवाळांच्या तोरणांनी युक्त होते; शरद ऋतूतील दाट ढगांसारखे चमकत, मेरुपर्वताच्या गुहेसारखे प्रकाशमान होते.
2.15.33
मणिभिर्वरमाल्यानां सुमहद्भिरलंकृतम्।
मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागुरुभूषितम् ॥ २.१५.३३ ॥
ते उत्तम माळांच्या मोठ्या मण्यांनी अलंकृत होते; मोती व मण्यांनी आकीर्ण आणि चंदन-अगरूने शोभिवंत होते.
2.15.34
गन्धान् मनोज्ञान् विसृजद् दार्दुरं शिखरं यथा।
सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम् ॥ २.१५.३४ ॥
ते मनोहर सुगंध सोडत होते, दार्दुर पर्वताच्या शिखरासारखे; सारस व मोर आवाज करत त्याची शोभा वाढवत होते.
2.15.35
सुकृतेहामृगाकीर्णमुत्कीर्णं भक्तिभिस्तथा।
मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत् तिग्मतेजसा ॥ २.१५.३५ ॥
ते सुबक घडवलेल्या मृगाकृतींनी भरलेले आणि सुंदर कोरीवकामाने नक्षीदार होते; आपल्या तीव्र तेजाने ते प्राण्यांचे मन व डोळे हरण करत होते.
2.15.36
चन्द्रभास्करसंकाशं कुबेरभवनोपमम्।
महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम् ॥ २.१५.३६ ॥
ते चंद्रसूर्यासारखे, कुबेराच्या भवनासारखे, इंद्रधामासारखे होते; नाना प्रकारच्या पक्ष्यांनी भरलेले होते.
2.15.37
मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।
उपस्थितैः समाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः ॥ २.१५.३७ ॥
मेरुशिखरासारखे रामाचे भवन सूताने पाहिले; हात जोडून उभ्या असलेल्या लोकांनी ते भरलेले होते.
2.15.38
उपादाय समाक्रान्तैस्तदा जानपदैर्जनैः।
रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैः समलंकृतम् ॥ २.१५.३८ ॥
तेव्हा नगरातील आणि ग्रामीण लोक गर्दी करून उभे होते; रामाच्या अभिषेकाने ज्यांचे मुख उजळले होते ते उत्सुकतेने वर पाहत होते; ती जागा सुशोभित होती.
2.15.39
महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविराजितम्।
नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरपि चावृतम् ॥ २.१५.३९ ॥
ते महामेघासारखे उंच, अत्यंत तेजस्वी, विविध रत्नांनी भरलेले आणि कुब्ज दासींनीही वेढलेले होते.
2.15.40
स वाजियुक्तेन रथेन सारथिः
समाकुलं राजकुलं विराजयन्।
वरूथिना राजगृहाभिपातिना
पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन् ॥ २.१५.४० ॥
तो सारथी घोड्यांनी जुंपलेल्या रथातून, रक्षकदलासह राजवाड्याकडे जात, गर्दीने भरलेल्या राजकुलाला शोभवत आणि नगरातील सर्वांची मने आनंदित करत पुढे गेला.
2.15.41
ततः समासाद्य महाधनं महत्
प्रहृष्टरोमा स बभूव सारथिः।
मृगैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं
गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव ॥ २.१५.४१ ॥
नंतर त्या महाधनसंपन्न भवनात पोहोचून सारथी आनंदाने रोमांचित झाला. मृग आणि मोरांनी भरलेले ते भवन शचीपती इंद्राच्या योग्य श्रेष्ठ निवासासारखे दिसत होते.
2.15.42
स तत्र कैलासनिभाः स्वलंकृताः
प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः।
प्रियान् वरान् राममते स्थितान् बहून्
व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितौ रथी ॥ २.१५.४२ ॥
तेथे तो रथी कैलासासारख्या सुशोभित, देवलोकासारख्या दालनांत प्रवेशला; रामाच्या ठिकाणी निष्ठावान असलेल्या अनेक प्रिय व श्रेष्ठ जनांना बाजूला करून अंतःपुराजवळ पोहोचला.
2.15.43
स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ता
रामाभिषेकार्थकृतां जनानाम्।
नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाः
सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टाः ॥ २.१५.४३ ॥
तेथे रामाच्या अभिषेकाची तयारी करणाऱ्या लोकांचे हर्षयुक्त बोल त्याने ऐकले; राजपुत्राच्या कल्याणासाठी उच्चारलेले, सर्व जगाचे आनंदित शब्द ते होते.
2.15.44
महेन्द्रसद्मप्रतिमं च वेश्म
रामस्य रम्यं मृगपक्षिजुष्टम्।
ददर्श मेरोरिव शृङ्गमुच्चं
विभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः ॥ २.१५.४४ ॥
इंद्राच्या महालासारखे, हरिण व पक्ष्यांनी भरलेले, मेरूच्या उंच शिखराप्रमाणे आपल्या तेजाने झळकणारे रामाचे सुंदर भवन सुमंत्राने पाहिले.
2.15.45
उपस्थितैरञ्जलिकारिभिश्च
सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च।
कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः
समाकुलं द्वारपदं ददर्श ॥ २.१५.४५ ॥
हात जोडून उभे राहिलेले, भेटवस्तू घेऊन आलेले ग्रामीण व इतर लोक, वाहनांतून उतरलेले कोट्यवधी व असंख्य लोक यांनी भरलेले राजवाड्याचे द्वार सुमंत्राने पाहिले.
2.15.46
ततो महामेघमहीधराभं
प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम्।
रामोपवाह्यं रुचिरं ददर्श
शत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम् ॥ २.१५.४६ ॥
नंतर सुमंत्राने महामेघ किंवा पर्वतासारखा, मदयुक्त, अंकुशालाही न आवरणारा, अत्यंत दुर्धर, रामाचे वाहन असलेला, सुंदर, शत्रुंजय, उंच देहाचा हत्ती पाहिला.
2.15.47
स्वलंकृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरा-
नमात्यमुख्यांश्च ददर्श वल्लभान्।
व्यपोह्य सूतः सहितान् समन्ततः
समृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह ॥ २.१५.४७ ॥
सुशोभित घोडे, रथ, हत्ती, प्रमुख अमात्य व प्रिय जन पाहून, सारथी सुमंत्राने सर्वांना बाजूला सारून समृद्ध अंतःपुरात प्रवेश केला.
2.15.48
ततोऽद्रिकूटाचलमेघसंनिभं
महाविमानोपमवेश्मसंयुतम्।
अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः
प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम् ॥ २.१५.४८ ॥
नंतर पर्वतशिखर किंवा मेघासारख्या, महाविमानांसारख्या वाड्यांनी युक्त त्या भवनात, रत्नांनी भरलेल्या समुद्रात मकर शिरावा तसा सारथी सुमंत्र कोणत्याही अडथळ्याविना प्रविष्ट झाला.