ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.2.1
ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः।
हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः ॥ २.२.१ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ ସଭାକୁ ଡାକି ହିତକର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ।
2.2.2
दुन्दुभिस्वरकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना।
स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन् ॥ २.२.२ ॥
ଦୁନ୍ଦୁଭି ଶବ୍ଦ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ମହାନ ସ୍ୱରରେ, ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ରାଜା କହିଲେ।
2.2.3
राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च।
उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान् ॥ २.२.३ ॥
ରାଜଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ମନୋହର, ଅନୁପମ ଓ ରସପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ ରାଜା ରାଜାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.2.4
विदितं भवतामेतद् यथा मे राज्यमुत्तमम्।
पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैः सुतवत् परिपालितम् ॥ २.२.४ ॥
ମୋ ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ ମୋ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ପୁତ୍ରପରି ପାଳନ କରିଥିଲେ, ଏହା ଆପଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
2.2.5
सोऽहमिक्ष्वाकुभिः सर्वैर्नरेन्द्रैः प्रतिपालितम्।
श्रेयसा योक्तुमिच्छामि सुखार्हमखिलं जगत् ॥ २.२.५ ॥
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ମୁଁ, ସୁଖ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ କଲ୍ୟାଣ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
2.2.6
मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता।
प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः ॥ २.२.६ ॥
ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ମୁଁ ସଦା ସଚେତନ ରହି, ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରିଛି।
2.2.7
इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्।
पाण्डुरस्यातपत्रस्य च्छायायां जरितं मया ॥ २.२.७ ॥
ସମଗ୍ର ଜଗତର ହିତ ପାଇଁ ବିଚରଣ କରି, ଧଳା ଛତ୍ରର ଛାୟାରେ ମୋର ଏହି ଶରୀର ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି।
2.2.8
प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः।
जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये ॥ २.२.८ ॥
ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷର ଆୟୁ ପାଇ ବଞ୍ଚିଥିବା ଏହି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ରାମ ଦେବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
2.2.9
राजप्रभावजुष्टां च दुर्वहामजितेन्द्रियैः।
परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन् ॥ २.२.९ ॥
ରାଜପ୍ରଭାବଯୁକ୍ତ, ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଦୁର୍ବହ ଜଗତର ଗୁରୁଭାର ଧର୍ମଭାର ବହିବାରେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
2.2.10
सोऽहं विश्राममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते।
संनिकृष्टानिमान् सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान् ॥ २.२.१० ॥
ତେଣୁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ପୁଅକୁ ରାଜା କରି ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଚାହେଁ; ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ।
2.2.11
अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैः श्रेष्ठो ममात्मजः।
पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरंजयः ॥ २.२.११ ॥
ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ମୋ ପରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ; ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟକାରୀ।
2.2.12
तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्।
यौवराज्ये नियोक्तास्मि प्रातः पुरुषपुङ्गवम् ॥ २.२.१२ ॥
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କାଲି ପ୍ରଭାତରେ ଯୁବରାଜ ପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବି।
2.2.13
अनुरूपः स वो नाथो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणाग्रजः।
त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम् ॥ २.२.१३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା, ଶ୍ରୀମାନ ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନାଥ; ସେହି ନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସନାଥ ହେବ।
2.2.14
अनेन श्रेयसा सद्यः संयोक्ष्येऽहमिमां महीम्।
गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन् निवेश्य वै ॥ २.२.१४ ॥
ଏହି କଲ୍ୟାଣରେ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସଂଯୁକ୍ତ କରିବି; ସେହି ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଭାର ରଖି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଲେଶମୁକ୍ତ ହେବି।
2.2.15
यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्।
भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम् ॥ २.२.१५ ॥
ମୁଁ ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭଲଭାବେ ବିଚାରିଛି; ତୁମେମାନେ ତାହା ମୋତେ ଅନୁମୋଦନ କର। ନଚେତ୍ ମୁଁ ତାହା କେମିତି କରିବି?
2.2.16
यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद् विचिन्त्यताम्।
अन्या मध्यस्थचिन्ता तु विमर्दाभ्यधिकोदया ॥ २.२.१६ ॥
ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ହିତକର ବିଷୟ ବିଚାରାଯାଉ; ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଭିନ୍ନ, ଯାହାର ଉଦୟ ବିରୋଧଠାରୁ ଅଧିକ ଉନ୍ନତି ଦିଏ।
2.2.17
वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः ॥ २.२.१७ ॥
ବର୍ଷାପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାମେଘକୁ ଦେଖି ଗର୍ଜୁଥିବା ମୟୂର ପରି (ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜିଲେ)।
2.2.18
स्निग्धोऽनुनादः संजज्ञे ततो हर्षसमीरितः।
जनौघोद्घुष्टसंनादो मेदिनीं कम्पयन्निव ॥ २.२.१८ ॥
ତା'ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଠିଲା ଏକ ମଧୁର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି; ଜନସମୂହର ଉଚ୍ଚ ଘୋଷରେ ଯେମିତି ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା।
2.2.19
तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः।
ब्राह्मणा बलमुख्याश्च पौरजानपदैः सह ॥ २.२.१९ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ତାଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପ୍ରମୁଖ, ପୁରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
2.2.20
समेत्य ते मन्त्रयितुं समतागतबुद्धयः।
ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.२.२० ॥
ଏକତ୍ର ହୋଇ ପରାମର୍ଶ କରିବାକୁ, ଏକମତ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେମାନେ ମନରେ ଜାଣି ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.2.21
अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव।
स रामं युवराजानमभिषिञ्चस्व पार्थिवम् ॥ २.२.२१ ॥
ହେ ରାଜନ, ଆପଣ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷର ବୃଦ୍ଧ। ତେଣୁ ଯୁବରାଜ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ, ହେ ରାଜନ।
2.2.22
इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम्।
गजेन महता यान्तं रामं छत्रावृताननम् ॥ २.२.२२ ॥
ମହାବାହୁ, ରଘୁବୀର, ମହାବଳୀ ରାମଙ୍କୁ ବଡ଼ ହାତୀ ଉପରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମୁଖ ଛତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁ।
2.2.23
अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.२.२३ ॥
ଯେପରି କିଛି ନ ଜାଣିଥିବା ପରି, ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
2.2.24
श्रुत्वैतद् वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ।
राजानः संशयोऽयं मे तदिदं ब्रूत तत्त्वतः ॥ २.२.२४ ॥
ହେ ରାଜାଗଣ, ରାଘବଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଭୁ କରିବାକୁ ଆପଣମାନେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ମୋର ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି। ତାହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ।
2.2.25
कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति।
भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं महाबलम् ॥ २.२.२५ ॥
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆପଣମାନେ ମହାବଳୀ ଯୁବରାଜଙ୍କୁ କାହିଁକି ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି?
2.2.26
ते तमूचुर्महात्मानः पौरजानपदैः सह।
बहवो नृप कल्याणगुणाः सन्ति सुतस्य ते ॥ २.२.२६ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କଠାରେ ବହୁ କଲ୍ୟାଣକର ଗୁଣ ଅଛି।"
2.2.27
गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः।
प्रियानानन्दनान् कृत्स्नान् प्रवक्ष्यामोऽद्य तान्शृणु ॥ २.२.२७ ॥
ହେ ଦେବ, ଦେବତୁଲ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଗୁଣବାନ୍ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଗୁଣ ଆଜି ଆମେ କହିବୁ; ଶୁଣନ୍ତୁ।
2.2.28
दिव्यैर्गुणैः शक्रसमो रामः सत्यपराक्रमः।
इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशाम्पते ॥ २.२.२८ ॥
ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ରାମ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ; ହେ ପ୍ରଜାପତି, ସେ ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
2.2.29
रामः सत्पुरुषो लोके सत्यः सत्यपरायणः।
साक्षाद् रामाद् विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह ॥ २.२.२९ ॥
ରାମ ଜଗତରେ ସତ୍ପୁରୁଷ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସତ୍ୟପରାୟଣ; ସାକ୍ଷାତ୍ ରାମଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ସହିତ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.2.30
प्रजासुखत्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः ॥ २.२.३० ॥
ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ; କ୍ଷମାଗୁଣରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ; ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ; ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମାନ।
2.2.31
धर्मज्ञः सत्यसंधश्च शीलवाननसूयकः।
क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः ॥ २.२.३१ ॥
ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ, ଶୀଳବାନ, ଅସୂୟାହୀନ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟୀ, ମୃଦୁ, କୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ।
2.2.32
मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः।
प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः ॥ २.२.३२ ॥
ରାଘବ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ଥିଲେ, ସର୍ବଦା ଶୁଭ ଓ ଅସୂୟାହୀନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହ ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିଲେ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ।
2.2.33
बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता।
तेनास्येहातुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते ॥ २.२.३३ ॥
ବହୁଶ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି ସେ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଅତୁଳ କୀର୍ତ୍ତି, ଯଶ ଓ ତେଜ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
2.2.34
देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः।
सम्यग् विद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित् ॥ २.२.३४ ॥
ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେ ନିପୁଣ; ବିଦ୍ୟାବ୍ରତରେ ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ନାତ; ଅଙ୍ଗସହ ବେଦକୁ ଯଥାବତ୍ ଜାଣନ୍ତି।
2.2.35
गान्धर्वे च भुवि श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः।
कल्याणाभिजनः साधुरदीनात्मा महामतिः ॥ २.२.३५ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଦ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଥିଲେ; ଶୁଭ ବଂଶରେ ଜାତ, ସାଧୁ, ଦୀନତାହୀନ ଆତ୍ମା ଓ ମହାମତି ଥିଲେ।
2.2.36
द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः।
यदा व्रजति संग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा ॥ २.२.३६ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଶିକ୍ଷିତ; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତି ଯେତେବେଳେ,
2.2.37
गत्वा सौमित्रिसहितो नाविजित्य निवर्तते।
संग्रामात् पुनरागत्य कुञ्जरेण रथेन वा ॥ २.२.३७ ॥
ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଯାଇ, ଜୟ ନ କରି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରୁ ପୁଣି ଆସି ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଆସନ୍ତି।
2.2.38
पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।
पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च ॥ २.२.३८ ॥
ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସ୍ୱଜନଙ୍କ ପରି କୁଶଳ ପଚାରନ୍ତି; ପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପତ୍ନୀ, ସେବକ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।
2.2.39
निखिलेनानुपूर्व्या च पिता पुत्रानिवौरसान्।
शुश्रूषन्ते च वः शिष्याः कच्चिद् वर्मसु दंशिताः ॥ २.२.३९ ॥
ପିତା ଯେପରି ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯତ୍ନ ନିଅନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେବା କରନ୍ତି କି? ସେମାନେ କବଚ ପିନ୍ଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଆନ୍ତି କି?
2.2.40
व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः ॥ २.२.४० ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବିପଦରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।
2.2.41
उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति।
सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः ॥ २.२.४१ ॥
ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବରେ ପିତାଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ବୃଦ୍ଧସେବୀ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ।
2.2.42
स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मनाश्रितः।
सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्यकथारुचिः ॥ २.२.४२ ॥
ହସି ହସି କଥା କହନ୍ତି; ସର୍ବାନ୍ତଃକରଣରେ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରିତ। କଲ୍ୟାଣର ଯଥାର୍ଥ ଉପଦେଶକ; ବିବାଦୀୟ କଥାରେ ରୁଚି ନ ଥିବା।
2.2.43
उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।
सुभ्रूरायतताम्राक्षः साक्षाद् विष्णुरिव स्वयम् ॥ २.२.४३ ॥
ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ନିପୁଣ ବକ୍ତା, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି; ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଓ ଦୀର୍ଘ ରକ୍ତିମ ନୟନ, ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ ପରି।
2.2.44
रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः।
प्रजापालनसंयुक्तो न रागोपहतेन्द्रियः ॥ २.२.४४ ॥
ଏ ରାମ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା; ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ବୀର୍ଯ୍ୟ, ପରାକ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରଜାପାଳନରେ ନିରତ, ଏବଂ ରାଗରେ ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.2.45
शक्तस्त्रैलोक्यमप्येष भोक्तुं किं नु महीमिमाम्।
नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन ॥ २.२.४५ ॥
ଏ ତିନି ଲୋକ ଭୋଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ; ଏ ପୃଥିବୀ ବିଷୟରେ କଣ କହିବା? ଏଙ୍କର କ୍ରୋଧ ବା ପ୍ରସାଦ କେବେ ବି ନିରର୍ଥକ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.2.46
हन्त्येष नियमाद् वध्यानवध्येषु न कुप्यति।
युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति ॥ २.२.४६ ॥
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବଧ୍ୟଙ୍କୁ ହିଁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ବଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆନନ୍ଦରେ ଯାହା ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତାକୁ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
2.2.47
दान्तैः सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैर्नृणाम्।
गुणैर्विरोचते रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.२.४७ ॥
ସଂଯମୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମାଉଥିବା ଗୁଣରେ ରାମ ନିଜ କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶୋଭନ୍ତି।
2.2.48
तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्।
लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.२.४८ ॥
ଏପରି ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ, ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ ସେହି ନାଥ ରାମଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଇଚ୍ଛା କଲା।
2.2.49
वत्सः श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्यासौ तव राघवः।
दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव कश्यपः ॥ २.२.४९ ॥
ବତ୍ସ, ସୌଭାଗ୍ୟରୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ରାଘବ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ସୌଭାଗ୍ୟରୁ ଏହି ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରୋଚିତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ମରୀଚିଙ୍କ ପାଖରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପରି।
2.2.50
बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः।
देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च ॥ २.२.५० ॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କ ବଳ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଆୟୁଷ ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ (ଉତ୍ତମ)।
2.2.51
आशंसते जनः सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा।
आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः ॥ २.२.५१ ॥
ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଭିତରର ଓ ବାହାରର, ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀ, ଏହା ହିଁ ଆଶା କରନ୍ତି।
2.2.52
स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातः समाहिताः।
सर्वा देवान्नमस्यन्ति रामस्यार्थे मनस्विनः।
तेषां तद् याचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम् ॥ २.२.५२ ॥
ବୃଦ୍ଧା ଓ ଯୁବତୀମାନେ, ସକାଳ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ, ଉଦାରଚିତ୍ତ ସମସ୍ତ ନାରୀ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ହେ ଦେବ, ସେମାନଙ୍କର ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା ତୁମ କୃପାରେ ସଫଳ ହେଉ।
2.2.53
राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।
पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम् ॥ २.२.५३ ॥
ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ୟାମ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସଂହାରକ, ତୁମ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଯୌବରାଜ୍ୟ ପଦରେ ସ୍ଥିତ ଦେଖିବୁ।
2.2.54
तं देवदेवोपममात्मजं ते
सर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्।
हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टं
मुदाभिषेक्तुं वरद त्वमर्हसि ॥ २.२.५४ ॥
ଦେବଦେବ ପରି, ସର୍ବଲୋକର ହିତରେ ନିରତ ତୁମ ପୁତ୍ର, ଆମ ହିତ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର, ଉଦାରଚିତ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ବରଦାତା।