ヴァールミーキのラーマーヤナ · サルガ 2.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.20.1
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।
आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा ॥ २.२०.१ ॥
その人中の虎が合掌して出て行ったとき、後宮の女たちの間から大きな嘆きの声が上がった。
2.20.2
कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च।
गतिश्च शरणं चासीत् स रामोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.२ ॥
父に義務を促されたことはなかったが、彼は皆と後宮の拠り所であり庇護であった。その ラーマ は今日、流謫の旅に出る。
2.20.3
कौसल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा।
तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः ॥ २.२०.३ ॥
ラーガヴァは母カウサリヤに常に孝養を尽くすように、生まれてこのかた私たちにも同じように接してきた。
2.20.4
न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।
क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.४ ॥
呪われても怒らず、怒りを招くことを避け、怒った者すべてをなだめる。彼は今日ここから流謫の旅に出る。
2.20.5
अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्।
यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम् ॥ २.२०.५ ॥
ああ、生者の世界をさまよう我らの王は何と無思慮なことか。すべての生き物の拠り所であるラーガヴァを見捨てるとは。
2.20.6
पतिमाचुक्रुशुश्चापि सस्वनं चापि चुक्रुशुः ॥ २.२०.६ ॥
夫の名を呼んで叫び、また大声で泣き叫んだ。
2.20.7
स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।
पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा व्यालीयतासने ॥ २.२०.७ ॥
内殿から響く恐ろしい悲嘆の叫びを聞き、息子を失った悲しみに苦しむ王は、座席の上でのたうち回った。
2.20.8
रामस्तु भृशमायस्तो निःश्वसन्निव कुञ्जरः।
जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी ॥ २.२०.८ ॥
ラーマは深く動揺し、象のように深いため息をつきながら、自制を保ち、弟とともに母の内殿へ向かった。
2.20.9
सोऽपश्यत् पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम्।
उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान् बहून् ॥ २.२०.९ ॥
そこで彼は、屋敷の門に座している、非常に敬われた老人と、そこに立つ多くの人々を見た。
2.20.10
दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे समुपस्थिताः।
जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम् ॥ २.२०.१० ॥
ラーマを見るや、そこに集まった全員が「勝利あれ」と叫び、勝者の中で最も優れたラーガヴァを讃えた。
2.20.11
प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः।
ब्राह्मणान् वेदसम्पन्नान् वृद्धान् राज्ञाभिसत्कृतान् ॥ २.२०.११ ॥
最初の中庭に入り、二番目の中庭で、ヴェーダに通じ、年長で、王に敬われたバラモンたちを見た。
2.20.12
प्रणम्य रामस्तान् वृद्धांस्तृतीयायां ददर्श सः।
स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च द्वाररक्षणतत्पराः ॥ २.२०.१२ ॥
ラーマは年長者たちに礼をし、第三の中庭で、門の守りに励む女性たち、子供たち、老人たちを見た。
2.20.13
वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः।
न्यवेदयन्त त्वरितं राममातुः प्रियं तदा ॥ २.२०.१३ ॥
祝福してから、喜んだ女たちは家に入り、急いでラーマの母にその喜ばしい知らせを伝えた。
2.20.14
कौसल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता।
प्रभाते चाकरोत् पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी ॥ २.२०.१४ ॥
女王カウサリヤーもその夜は心を集中して過ごし、夜明けに息子の幸福を願ってヴィシュヌを礼拝した。
2.20.15
सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा।
अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत् कृतमङ्गला ॥ २.२०.१५ ॥
絹の衣を纏い、喜びに満ち、常に誓戒に専心した彼女は、吉祥の儀式を行い、マントラに従って火に供物を捧げた。
2.20.16
प्रविश्य तु तदा रामो मातुरन्तःपुरं शुभम्।
ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम् ॥ २.२०.१६ ॥
そしてラーマは母の吉祥な奥の間に入り、そこで母が火に供物を捧げているのを見た。
2.20.17
देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत् समुद्यतम्।
दध्यक्षतघृतं चैव मोदकान् हविषस्तथा ॥ २.२०.१७ ॥
そこで彼は神事のために用意された凝乳、無傷の穀粒、酥、菓子、供物の品々も見た。
2.20.18
लाजान् माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।
समिधः पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः ॥ २.२०.१८ ॥
ラグ族の喜びであるラーマはまた、爆米、白い花輪、乳粥とクリサラ、供犠の薪、水を満たした瓶を見た。
2.20.19
तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम्।
तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिर्देवतां वरवर्णिनीम् ॥ २.२०.१९ ॥
白絹をまとい、誓戒の修行にやつれ、水で神々に供物を捧げている、美しい容貌の女神を彼は見た。
2.20.20
सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनमागतम्।
अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं वडवा यथा ॥ २.२०.२० ॥
久しぶりに母の喜びである息子が来たのを見て、彼女は大いに喜び、子馬へ向かう雌馬のように彼の方へ進んだ。
2.20.21
स मातरमुपक्रान्तामुपसंगृह्य राघवः।
परिष्वक्तश्च बाहुभ्यामवघ्रातश्च मूर्धनि ॥ २.२०.२१ ॥
ラーガヴァは近づいた母を支え、彼女は両腕で彼を抱きしめ、頭に口づけした。
2.20.22
तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः।
कौसल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः ॥ २.२०.२२ ॥
母の愛情から、カウサリヤーは、打ち破りがたい息子ラーガヴァに、この親しく有益な言葉を告げた。
2.20.23
वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम्।
प्राप्नुह्यायुश्च कीर्तिं च धर्मं चाप्युचितं कुले ॥ २.२०.२३ ॥
息子よ、年長で法にかなう、偉大な王仙たちのように、お前も長寿と名声、そして家系にふさわしい法を得るように。
2.20.24
सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव।
अद्यैव त्वां स धर्मात्मा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.२०.२४ ॥
ラーガヴァよ、誓いに忠実な王である父上を見よ。今日こそ、あの法の人があなたを太子の位に灌頂するであろう。
2.20.25
दत्तमासनमालभ्य भोजनेन निमन्त्रितः।
मातरं राघवः किंचित् प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत् ॥ २.२०.२५ ॥
席に着き食事に招かれたラーガヴァは、合掌をわずかに差し出し、母に語りかけた。
2.20.26
स स्वभावविनीतश्च गौरवाच्च तथानतः।
प्रस्थितो दण्डकारण्यमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ २.२०.२६ ॥
生まれつき謙虚な彼は、敬意から深く身をかがめ、ダンダカの森へ出立しようとして、別れの許しを請い始めた。
2.20.27
देवि नूनं न जानीषे महद् भयमुपस्थितम्।
इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च ॥ २.२०.२७ ॥
女王よ、あなたはきっとご存じないのでしょう、あなたとヴァイデーヒーとラクシュマナに苦しみをもたらす大きな危難が起ころうとしていることを。
2.20.28
गमिष्ये दण्डकारण्यं किमनेनासनेन मे।
विष्टरासनयोग्यो हि कालोऽयं मामुपस्थितः ॥ २.२०.२८ ॥
私はダンダカの森へ行こう。この座席が私に何の役に立つだろうか。今は王座にふさわしい時ではなく、森へ赴く時が私に訪れたのだ。
2.20.29
चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्याम विजने वने।
कन्दमूलफलैर्जीवन् हित्वा मुनिवदामिषम् ॥ २.२०.२९ ॥
十四年の間、私たちは人里離れた森に住み、聖者のように肉を断ち、芋や根や果実で暮らすだろう。
2.20.30
भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति।
मां पुनर्दण्डकारण्यं विवासयति तापसम् ॥ २.२०.३० ॥
大王はバラタに太子の位をお与えになり、私は苦行者として、ダンダカの森へ追放されるのです。
2.20.31
स षट् चाष्टौ च वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।
आसेवमानो वन्यानि फलमूलैश्च वर्तयन् ॥ २.२०.३१ ॥
私は人里離れた森で六年と八年を過ごし、森の産物を食べ、果実と根で生計を立てるだろう。
2.20.32
सा निकृत्तेव सालस्य यष्टिः परशुना वने।
पपात सहसा देवी देवतेव दिवश्च्युता ॥ २.२०.३२ ॥
彼女は森の中で突然倒れた。斧で切り倒された沙羅の幹のように、天から落ちた女神のように。
2.20.33
तामदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीमिव।
रामस्तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम् ॥ २.२०.३३ ॥
悲しみに慣れていない母が芭蕉の木のように倒れているのを見て、ラーマは意識を失った母を助け起こした。
2.20.34
उपावृत्योत्थितां दीनां वडवामिव वाहिताम्।
पांसुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना ॥ २.२०.३४ ॥
ラーマは母のもとに寄り、立ち上がった哀れな母の、埃にまみれた全身を、疲れた雌馬のようなその姿を、手でさすった。
2.20.35
सा राघवमुपासीनमसुखार्ता सुखोचिता।
उवाच पुरुषव्याघ्रमुपशृण्वति लक्ष्मणे ॥ २.२०.३५ ॥
幸福にふさわしいのに悲しみに苦しむ母は、傍らに座るラーガヴァ（ラーマ）に、ラクシュマナが聞いている中で、その人中の虎に語りかけた。
2.20.36
यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव।
न स्म दुःखमतो भूयः पश्येयमहमप्रजाः ॥ २.२०.३६ ॥
ラーガヴァよ、もしお前が私の息子として生まれ、私の悲しみの種とならなかったならば、子を持たぬ身で、これ以上の苦しみを見ることもなかったものを。
2.20.37
एक एव हि वन्ध्यायाः शोको भवति मानसः।
अप्रजास्मीति संतापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते ॥ २.२०.३७ ॥
不妊の女にあるのは心の嘆きただ一つ、「私には子がない」という苦悩である。息子よ、ほかに悲しみはない。
2.20.38
न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे।
अपि पुत्रे विपश्येयमिति रामास्थितं मया ॥ २.२०.३८ ॥
夫の男らしさの中に、私は幸せも喜びも一度も見たことがない。だから息子にでも見出せるかと、ラーマに拠り所を置いたのだ。
2.20.39
सा बहून्यमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम्।
अहं श्रोष्ये सपत्नीनामवराणां परा सती ॥ २.२०.३९ ॥
私は至上の貞女として、年下の側室たちから心を裂く数々の不快な言葉を聞かねばならないでしょう。
2.20.40
अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति।
मम शोको विलापश्च यादृशोऽयमनन्तकः ॥ २.२०.४० ॥
これより大きな苦しみが女たちにあるだろうか。私のこの嘆きと悲哀は果てしのないものだ。
2.20.41
त्वयि संनिहितेऽप्येवमहमासं निराकृता।
किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणमेव हि ॥ २.२०.४१ ॥
あなたがそばにいてさえ、私はこうして顧みられなかった。まして、息子よ、あなたが遠くへ行ってしまえば、私にはきっと死があるばかりだ。
2.20.42
अत्यन्तं निगृहीतास्मि भर्तुर्नित्यमसम्मता।
परिवारेण कैकेय्याः समा वाप्यथवावरा ॥ २.२०.४२ ॥
夫によってすっかり抑えられ、いつも歓迎されずにいる。カイケーイーの一族の前では、私は対等であるか、それより下である。
2.20.43
यो हि मां सेवते कश्चिदपि वाप्यनुवर्तते।
कैकेय्याः पुत्रमन्वीक्ष्य स जनो नाभिभाषते ॥ २.२०.४३ ॥
私に仕え、あるいは従う者でも、カイケーイーの息子を見ると、私に話しかけなくなる。
2.20.44
नित्यक्रोधतया तस्याः कथं नु खरवादि तत्।
कैकेय्या वदनं द्रष्टुं पुत्र शक्ष्यामि दुर्गता ॥ २.२०.४४ ॥
彼女は常に怒っているため、その言葉は何と厳しいことか！息子よ、不幸な私はどうしてカイケーイーの顔を見ることができようか。
2.20.45
दश सप्त च वर्षाणि जातस्य तव राघव।
अतीतानि प्रकांक्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम् ॥ २.२०.४५ ॥
ラーガヴァよ、おまえが生まれてから十七年が過ぎた。私は悲しみの終わりを切に願いながら待ち続けてきた。
2.20.46
तदक्षयं महद्दुःखं नोत्सहे सहितुं चिरात्।
विप्रकारं सपत्नीनामेवं जीर्णापि राघव ॥ २.२०.४६ ॥
ラーガヴァよ、この尽きることのない大きな悲しみと、側室たちの侮辱を、長くは耐える力が私にはない。こうして私も老いてしまった。
2.20.47
अपश्यन्ती तव मुखं परिपूर्णशशिप्रभम्।
कृपणा वर्तयिष्यामि कथं कृपणजीविका ॥ २.२०.४७ ॥
満月のように輝くおまえの顔を見ずに、哀れな私はどうして生き続けられようか。哀れな者の暮らしとは、どのようなものか。
2.20.48
उपवासैश्च योगैश्च बहुभिश्च परिश्रमैः।
दुःखसंवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया ॥ २.२०.४८ ॥
断食や苦行、多くの苦労によって悲しみの中で育ったおまえも、不幸な私のせいで、無駄に苦しんできたのだ。
2.20.49
स्थिरं नु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते।
प्रावृषीव महानद्याः स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा ॥ २.२०.४९ ॥
私の心は本当に堅固なのだと思う。雨季に大河の岸が新しい水に触れても崩れないように、この心も裂けないのだから。
2.20.50
ममैव नूनं मरणं न विद्यते
न चावकाशोऽस्ति यमक्षये मम।
यदन्तकोऽद्यैव न मां जिहीर्षति
प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीमिव ॥ २.२०.५० ॥
私にはまことに死も訪れず、ヤマの世界にも私の居場所はない。泣く雌鹿を獅子が力ずくで捕らえるように、今日も死神は私を連れて行こうとはしない。
2.20.51
स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसं
न भिद्यते यद् भुवि नो विदीर्यते।
अनेन दुःखेन च देहमर्पितं
ध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते ॥ २.२०.५१ ॥
私の心はまことに鉄のように堅く、大地の上でも裂けず砕けもしない。この悲しみに委ねられた私の身体もまた、確かに時ならぬ死を見いださないのだ。
2.20.52
इदं तु दुःखं यदनर्थकानि मे
व्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।
तपश्च तप्तं यदपत्यकाम्यया
सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे ॥ २.२०.५२ ॥
これこそが悲しみである。私の誓願も布施も節制も空しくなり、子を望んで行った苦行もまた、不毛の地に蒔かれた種のようにまったく実を結ばなかった。
2.20.53
यदि ह्यकाले मरणं यदृच्छया
लभेत कश्चिद् गुरुदुःखकर्शितः।
गताहमद्यैव परेतसंसदं
विना त्वया धेनुरिवात्मजेन वै ॥ २.२०.५३ ॥
もし大きな悲しみに衰えた者が偶然にも時ならぬ死を得られるなら、今日の私はきっとあなたを離れ、子牛を失った牝牛のように、死者の集いへ行っていたことでしょう。
2.20.54
अथापि किं जीवितमद्य मे वृथा
त्वया विना चन्द्रनिभाननप्रभ।
अनुव्रजिष्यामि वनं त्वयैव गौः
सुदुर्बला वत्समिवाभिकांक्षया ॥ २.२०.५४ ॥
ならば、あなたなしで今日の私の命に何の意味があるでしょうか。月のような面差しの輝きを持つ方よ、私はあなたと共に森へ従ってゆきます。ひどく弱った雌牛が子牛を慕ってその後を追うように。
2.20.55
भृशमसुखममर्षिता तदा
बहु विललाप समीक्ष्य राघवम्।
व्यसनमुपनिशाम्य सा महत्
सुतमिव बद्धमवेक्ष्य किंनरी ॥ २.२०.५५ ॥
その時、耐えきれぬほどの苦痛に襲われた彼女は、ラーガヴァ(ラーマ)を見て大いに嘆き悲しんだ。大きな災難を聞き、縛られた息子を見たキンナリーのように。