ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.20.1
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।
आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा ॥ २.२०.१ ॥
ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಹೊರಡುತ್ತಿರಲು, ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆಗ ಮಹಾ ಆರ್ತನಾದ ಉಂಟಾಯಿತು.
2.20.2
कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च।
गतिश्च शरणं चासीत् स रामोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.२ ॥
ತಂದೆಯಿಂದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಪ್ರೇರಿತರಾಗದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೂ ಅವರೇ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದರು; ಆ ರಾಮನು ಇಂದು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು.
2.20.3
कौसल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा।
तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः ॥ २.२०.३ ॥
ರಾಘವನು ಸದಾ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೇಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೂ ನಮ್ಮ ಕಡೆಗೂ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
2.20.4
न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।
क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.४ ॥
ಶಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅವರು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಇಂದು ಇಲ್ಲಿಂದ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು.
2.20.5
अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्।
यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम् ॥ २.२०.५ ॥
ಅಯ್ಯೋ! ಜೀವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ನಮ್ಮ ಈ ರಾಜನು ಎಷ್ಟು ಅಬುದ್ಧಿವಂತ! ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಶ್ರಯವಾದ ರಾಘವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
2.20.6
पतिमाचुक्रुशुश्चापि सस्वनं चापि चुक्रुशुः ॥ २.२०.६ ॥
ಪತಿಗಾಗಿ ಅವರು ಕೂಗಿದರು; ಜೋರಾಗಿಯೂ ಅಳುತ್ತಾ ಕಿರುಚಿದರು.
2.20.7
स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।
पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा व्यालीयतासने ॥ २.२०.७ ॥
ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದ ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ತೊಳಲಾಡಿದನು.
2.20.8
रामस्तु भृशमायस्तो निःश्वसन्निव कुञ्जरः।
जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी ॥ २.२०.८ ॥
ರಾಮನು ಬಹಳ ವ್ಯಥೆಗೊಂಡು, ಆನೆಯಂತೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಸಂಯಮದಿಂದ ತಮ್ಮನೊಡನೆ ತಾಯಿಯ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
2.20.9
सोऽपश्यत् पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम्।
उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान् बहून् ॥ २.२०.९ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವೃದ್ಧ ಪುರುಷನನ್ನು ಮತ್ತು ನಿಂತಿದ್ದ ಇತರ ಅನೇಕರನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು.
2.20.10
दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे समुपस्थिताः।
जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम् ॥ २.२०.१० ॥
ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಜಯಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಘವನಿಗೆ ಜಯಘೋಷದಿಂದ ಶುಭ ಹಾರೈಸಿದರು.
2.20.11
प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः।
ब्राह्मणान् वेदसम्पन्नान् वृद्धान् राज्ञाभिसत्कृतान् ॥ २.२०.११ ॥
ಮೊದಲ ಅಂಗಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಎರಡನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ, ವೃದ್ಧರಾದ, ರಾಜನಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು.
2.20.12
प्रणम्य रामस्तान् वृद्धांस्तृतीयायां ददर्श सः।
स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च द्वाररक्षणतत्पराः ॥ २.२०.१२ ॥
ರಾಮನು ಆ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮೂರನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು, ಬಾಲಕರನ್ನು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರನ್ನು ಕಂಡನು.
2.20.13
वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः।
न्यवेदयन्त त्वरितं राममातुः प्रियं तदा ॥ २.२०.१३ ॥
ಅವರು ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತಕ್ಷಣ ರಾಮನ ತಾಯಿಗೆ ಆ ಶುಭ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.
2.20.14
कौसल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता।
प्रभाते चाकरोत् पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी ॥ २.२०.१४ ॥
ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯೂ ಆ ರಾತ್ರಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕಳೆದು, ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಮಗನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಳು.
2.20.15
सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा।
अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत् कृतमङ्गला ॥ २.२०.१५ ॥
ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ, ನಿತ್ಯ ವ್ರತನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇದ್ದ ಅವಳು ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಂತ್ರಾನುಸಾರ ಅಗ್ನಿಗೆ ಆಹುತಿ ನೀಡಿದಳು.
2.20.16
प्रविश्य तु तदा रामो मातुरन्तःपुरं शुभम्।
ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम् ॥ २.२०.१६ ॥
ಆಗ ರಾಮನು ತಾಯಿಯ ಶುಭ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಆಹುತಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.
2.20.17
देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत् समुद्यतम्।
दध्यक्षतघृतं चैव मोदकान् हविषस्तथा ॥ २.२०.१७ ॥
ಅಲ್ಲಿ ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಮೊಸರು, ಅಕ್ಷತೆ, ತುಪ್ಪ, ಮೋದಕ ಮತ್ತು ಹವಿಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಕಂಡನು.
2.20.18
लाजान् माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।
समिधः पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः ॥ २.२०.१८ ॥
ಲಾಜೆ, ಬಿಳಿಯ ಮಾಲೆಗಳು, ಪಾಯಸ, ಕೃಸರ, ಸಮಿತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಲಶಗಳನ್ನೂ ರಘುನಂದನನು ಕಂಡನು.
2.20.19
तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम्।
तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिर्देवतां वरवर्णिनीम् ॥ २.२०.१९ ॥
ಬಿಳಿಯ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ವ್ರತ ನಿಯಮದಿಂದ ಕೃಶಳಾಗಿ, ನೀರಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರ್ಣದ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
2.20.20
सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनमागतम्।
अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं वडवा यथा ॥ २.२०.२० ॥
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ತಾಯಿಯ ಆನಂದನಾದ ಮಗನು ಬರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಮರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಓಡುವ ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆಯಂತೆ ಅವಳು ಅತಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆದಳು.
2.20.21
स मातरमुपक्रान्तामुपसंगृह्य राघवः।
परिष्वक्तश्च बाहुभ्यामवघ्रातश्च मूर्धनि ॥ २.२०.२१ ॥
ರಾಘವನು ಹತ್ತಿರ ಬಂದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು; ಅವಳು ತನ್ನ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತಲೆಯನ್ನು ಮುದ್ದಿಸಿದಳು.
2.20.22
तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः।
कौसल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः ॥ २.२०.२२ ॥
ಪುತ್ರವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆಯು ತನ್ನ ಅಜೇಯ ಮಗನಾದ ರಾಘವನಿಗೆ ಈ ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಹಿತಕರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.20.23
वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम्।
प्राप्नुह्यायुश्च कीर्तिं च धर्मं चाप्युचितं कुले ॥ २.२०.२३ ॥
ಮಗನೇ, ಧರ್ಮಶೀಲರಾದ ಹಿರಿಯರು, ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜರ್ಷಿಗಳಂತೆ ನೀನೂ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕುಲಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆ.
2.20.24
सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव।
अद्यैव त्वां स धर्मात्मा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.२०.२४ ॥
ರಾಘವ, ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞನಾದ ರಾಜನಾದ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡು; ಇಂದೇ ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸುವನು.
2.20.25
दत्तमासनमालभ्य भोजनेन निमन्त्रितः।
मातरं राघवः किंचित् प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत् ॥ २.२०.२५ ॥
ಆಸನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಊಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿತನಾದ ರಾಘವನು, ತಾಯಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳಿದನು.
2.20.26
स स्वभावविनीतश्च गौरवाच्च तथानतः।
प्रस्थितो दण्डकारण्यमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ २.२०.२६ ॥
ಸ್ವಭಾವತಃ ವಿನೀತನಾದ ಅವನು, ಗೌರವದಿಂದ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವವನಾಗಿ ವಿದಾಯ ಕೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
2.20.27
देवि नूनं न जानीषे महद् भयमुपस्थितम्।
इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च ॥ २.२०.२७ ॥
ದೇವಿ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ನಿನಗೂ ವೈದೇಹಿಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ದುಃಖ ತರುವ ದೊಡ್ಡ ಭಯ ಎದುರಾಗಿದೆ ಎಂದು.
2.20.28
गमिष्ये दण्डकारण्यं किमनेनासनेन मे।
विष्टरासनयोग्यो हि कालोऽयं मामुपस्थितः ॥ २.२०.२८ ॥
ನಾನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು; ಈ ಆಸನದಿಂದ ನನಗೇನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಈಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕಾಲವಲ್ಲ, ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಕಾಲವೇ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಬಂದಿದೆ.
2.20.29
चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्याम विजने वने।
कन्दमूलफलैर्जीवन् हित्वा मुनिवदामिषम् ॥ २.२०.२९ ॥
ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ನಾವು ನಿರ್ಜನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆವು; ಮುನಿಗಳಂತೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಗೆಡ್ಡೆ-ಬೇರು-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತಾ.
2.20.30
भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति।
मां पुनर्दण्डकारण्यं विवासयति तापसम् ॥ २.२०.३० ॥
ಮಹಾರಾಜರು ಭರತನಿಗೆ ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ನನ್ನನ್ನು ತಪಸ್ವಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
2.20.31
स षट् चाष्टौ च वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।
आसेवमानो वन्यानि फलमूलैश्च वर्तयन् ॥ २.२०.३१ ॥
ನಾನು ಆರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆನು; ಕಾಡಿನ ಫಲಮೂಲಗಳಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾ.
2.20.32
सा निकृत्तेव सालस्य यष्टिः परशुना वने।
पपात सहसा देवी देवतेव दिवश्च्युता ॥ २.२०.३२ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಕಡಿದ ಸಾಲ ಮರದ ಕಾಂಡದಂತೆ, ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಚ್ಯುತಳಾದ ದೇವತೆಯಂತೆ ಆ ದೇವಿ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಬಿದ್ದಳು.
2.20.33
तामदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीमिव।
रामस्तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम् ॥ २.२०.३३ ॥
ದುಃಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಲ್ಲದ ಆ ತಾಯಿ ಬಾಳೆಮರದಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ರಾಮನು ಪ್ರಜ್ಞೆತಪ್ಪಿದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿದನು.
2.20.34
उपावृत्योत्थितां दीनां वडवामिव वाहिताम्।
पांसुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना ॥ २.२०.३४ ॥
ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಎದ್ದುನಿಂತ ದೀನ ತಾಯಿಯನ್ನು, ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಸರ್ವಾಂಗದ, ದಣಿದ ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆಯಂತಿದ್ದವಳನ್ನು, ರಾಮನು ಕೈಯಿಂದ ಸವರಿದನು.
2.20.35
सा राघवमुपासीनमसुखार्ता सुखोचिता।
उवाच पुरुषव्याघ्रमुपशृण्वति लक्ष्मणे ॥ २.२०.३५ ॥
ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಾದ ಆ ತಾಯಿ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರಾಘವ ರಾಮನಿಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೇಳುತ್ತಿರಲು, ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.20.36
यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव।
न स्म दुःखमतो भूयः पश्येयमहमप्रजाः ॥ २.२०.३६ ॥
ಓ ರಾಘವ, ನೀನು ನನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗದಿದ್ದರೆ, ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವಳಾಗಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖವನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
2.20.37
एक एव हि वन्ध्यायाः शोको भवति मानसः।
अप्रजास्मीति संतापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते ॥ २.२०.३७ ॥
ಬಂಜೆಗೆ ಇರುವ ಒಂದೇ ಮನೋವ್ಯಥೆ — 'ನಾನು ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವಳು' ಎಂಬ ಸಂತಾಪ; ಮಗನೇ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ದುಃಖವಿಲ್ಲ.
2.20.38
न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे।
अपि पुत्रे विपश्येयमिति रामास्थितं मया ॥ २.२०.३८ ॥
ಪತಿಯ ಪೌರುಷದಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಂದೂ ಶುಭವನ್ನೋ ಸುಖವನ್ನೋ ಕಂಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಗನಲ್ಲಾದರೂ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ರಾಮನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದೆ.
2.20.39
सा बहून्यमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम्।
अहं श्रोष्ये सपत्नीनामवराणां परा सती ॥ २.२०.३९ ॥
ನಾನು, ಪರಮ ಪತಿವ್ರತೆ, ಕಿರಿಯ ಸವತಿಯರ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೀಳುವ ಅನೇಕ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
2.20.40
अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति।
मम शोको विलापश्च यादृशोऽयमनन्तकः ॥ २.२०.४० ॥
ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಇನ್ನೇನಿದೆ? ನನ್ನ ಈ ಶೋಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಲಾಪ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವು.
2.20.41
त्वयि संनिहितेऽप्येवमहमासं निराकृता।
किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणमेव हि ॥ २.२०.४१ ॥
ನೀನು ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗಲೂ ನಾನು ಹೀಗೆ ತಿರಸ್ಕೃತಳಾಗಿದ್ದೆ; ಹಾಗಿರುವಾಗ, ಮಗನೇ, ನೀನು ದೂರ ಹೋದರೆ ನನಗೆ ಖಂಡಿತ ಮರಣವೇ.
2.20.42
अत्यन्तं निगृहीतास्मि भर्तुर्नित्यमसम्मता।
परिवारेण कैकेय्याः समा वाप्यथवावरा ॥ २.२०.४२ ॥
ಪತಿಯಿಂದ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಅದಮ್ಯಳಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಸದಾ ಅನಾದರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವಳು; ಕೈಕೇಯಿಯ ಪರಿವಾರದ ಮುಂದೆ ನಾನು ಸಮಳೋ ಕಿರಿಯಳೋ ಆಗುತ್ತೇನೆ.
2.20.43
यो हि मां सेवते कश्चिदपि वाप्यनुवर्तते।
कैकेय्याः पुत्रमन्वीक्ष्य स जनो नाभिभाषते ॥ २.२०.४३ ॥
ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಅಥವಾ ಅನುಸರಿಸುವ ಯಾರಾದರೂ ಕೈಕೇಯಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.20.44
नित्यक्रोधतया तस्याः कथं नु खरवादि तत्।
कैकेय्या वदनं द्रष्टुं पुत्र शक्ष्यामि दुर्गता ॥ २.२०.४४ ॥
ಅವಳ ನಿತ್ಯ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವಳ ಕಠಿಣ ನುಡಿ ಹೇಗಿದೆ! ಮಗನೇ, ದುರ್ಗತಳಾದ ನಾನು ಕೈಕೇಯಿಯ ಮುಖವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಿ?
2.20.45
दश सप्त च वर्षाणि जातस्य तव राघव।
अतीतानि प्रकांक्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम् ॥ २.२०.४५ ॥
ರಾಘವಾ, ನೀನು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಹದಿನbh ಏಳು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು; ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಆಸೆಯಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೆ.
2.20.46
तदक्षयं महद्दुःखं नोत्सहे सहितुं चिरात्।
विप्रकारं सपत्नीनामेवं जीर्णापि राघव ॥ २.२०.४६ ॥
ರಾಘವಾ, ಈ ಅಕ್ಷಯ ಮಹಾ ದುಃಖವನ್ನು ಮತ್ತು ಸವತಿಯರ ಅವಮಾನವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿಲ್ಲ; ಹೀಗೆ ನಾನು ವೃದ್ಧಳೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ.
2.20.47
अपश्यन्ती तव मुखं परिपूर्णशशिप्रभम्।
कृपणा वर्तयिष्यामि कथं कृपणजीविका ॥ २.२०.४७ ॥
ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನ ಕಾಂತಿಯಂತಿರುವ ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡದೆ, ದೀನಳಾದ ನಾನು ಹೇಗೆ ಬದುಕಲಿ? ದೀನರ ಜೀವನ ಹೇಗೆ ಸಾಗುವುದು?
2.20.48
उपवासैश्च योगैश्च बहुभिश्च परिश्रमैः।
दुःखसंवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया ॥ २.२०.४८ ॥
ಉಪವಾಸ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಠಿಣ ಶ್ರಮಗಳಿಂದ, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನೀನು, ದುರ್ಗತಳಾದ ನನ್ನಿಂದಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.
2.20.49
स्थिरं नु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते।
प्रावृषीव महानद्याः स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा ॥ २.२०.४९ ॥
ನನ್ನ ಹೃದಯ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿಯ ದಂಡೆ ಹೊಸ ನೀರಿನಿಂದ ತಾಕಿದರೂ ಒಡೆಯದಂತೆ ಇದು ಒಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.20.50
ममैव नूनं मरणं न विद्यते
न चावकाशोऽस्ति यमक्षये मम।
यदन्तकोऽद्यैव न मां जिहीर्षति
प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीमिव ॥ २.२०.५० ॥
ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮರಣ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸ್ಥಳವೂ ಇಲ್ಲ; ಅಳುತ್ತಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಸಿಂಹ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದಂತೆ, ಇಂದೂ ಕೂಡ ಮೃತ್ಯು ನನ್ನನ್ನು ಒಯ್ಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.20.51
स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसं
न भिद्यते यद् भुवि नो विदीर्यते।
अनेन दुःखेन च देहमर्पितं
ध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते ॥ २.२०.५१ ॥
ನನ್ನ ಹೃದಯ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಬ್ಬಿಣದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸೀಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಒಡೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೂ ಅಕಾಲ ಮರಣ ಖಂಡಿತ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
2.20.52
इदं तु दुःखं यदनर्थकानि मे
व्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।
तपश्च तप्तं यदपत्यकाम्यया
सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे ॥ २.२०.५२ ॥
ಇದೇ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖ: ನನ್ನ ವ್ರತಗಳು, ದಾನಗಳು, ಸಂಯಮಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾದವು; ಸಂತಾನದ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸೂ ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಫಲವಾಯಿತು.
2.20.53
यदि ह्यकाले मरणं यदृच्छया
लभेत कश्चिद् गुरुदुःखकर्शितः।
गताहमद्यैव परेतसंसदं
विना त्वया धेनुरिवात्मजेन वै ॥ २.२०.५३ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಕೃಶರಾದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಕಾಲ ಮರಣ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇಂದೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕರುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಸುವಿನಂತೆ, ಮೃತರ ಸಭೆಗೆ ಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದೆ.
2.20.54
अथापि किं जीवितमद्य मे वृथा
त्वया विना चन्द्रनिभाननप्रभ।
अनुव्रजिष्यामि वनं त्वयैव गौः
सुदुर्बला वत्समिवाभिकांक्षया ॥ २.२०.५४ ॥
ಹಾಗಾದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಂದು ನನ್ನ ಜೀವನ ವ್ಯರ್ಥವಲ್ಲವೇ? ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖದ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನೇ! ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಹಸು ತನ್ನ ಕರುವಿನ ಮೇಲಿನ ಆಸೆಯಿಂದ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವಂತೆ, ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಅನುಸರಿಸುವೆನು.
2.20.55
भृशमसुखममर्षिता तदा
बहु विललाप समीक्ष्य राघवम्।
व्यसनमुपनिशाम्य सा महत्
सुतमिव बद्धमवेक्ष्य किंनरी ॥ २.२०.५५ ॥
ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನಿಂದ, ಸಹಿಸಲಾಗದೆ ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳು ಬಹಳ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದಳು. ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಟವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಬಂಧಿತನಾದ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿದ ಕಿನ್ನರಿಯಂತೆ.