வால்மீகி ராமாயணம் · சர்க்கம் 2.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.20.1
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।
आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा ॥ २.२०.१ ॥
அந்த புருஷ-வியாக்ரன் கைகூப்பி வெளியேறியபோது, அந்தப்புரத்துப் பெண்களிடையே அப்போது ஒரு பெரிய அலறல் எழுந்தது.
2.20.2
कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च।
गतिश्च शरणं चासीत् स रामोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.२ ॥
தந்தையால் கடமைகளில் ஏவப்படாதவராயினும், அனைவருக்கும், அந்தப்புரத்திற்கும் அவரே புகலும் அடைக்கலமுமாய் இருந்தார்; அந்த ராமன் இன்று வனவாசம் செல்வான்.
2.20.3
कौसल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा।
तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः ॥ २.२०.३ ॥
ராகவன் எப்போதும் தாய் கௌசல்யையிடம் பக்தியுடன் நடந்துகொள்வது போலவே, பிறப்பு முதல் நம்மிடமும் நடந்து கொள்கிறார்.
2.20.4
न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।
क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.४ ॥
சபிக்கப்பட்டாலும் அவர் கோபப்படுவதில்லை; கோபத்திற்குரியவற்றைத் தவிர்த்து, கோபமுற்ற அனைவரையும் சமாதானப்படுத்துகிறார்; அவர் இன்று இங்கிருந்து வனவாசம் செல்வார்.
2.20.5
अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्।
यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम् ॥ २.२०.५ ॥
ஐயோ! உயிருள்ள உலகில் திரியும் நம் இந்த அரசன் எத்தனை அறிவிலி! சகல உயிர்களுக்கும் புகலான ராகவனைக் கைவிடுகிறானே.
2.20.6
पतिमाचुक्रुशुश्चापि सस्वनं चापि चुक्रुशुः ॥ २.२०.६ ॥
கணவனுக்காக அலறினர்; உரத்த குரலிலும் அழுது அரற்றினர்.
2.20.7
स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।
पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा व्यालीयतासने ॥ २.२०.७ ॥
அந்தப்புரத்தில் எழுந்த கொடிய அலறல் ஒலியைக் கேட்டு, மகன் துயரில் வெந்த அந்த அரசர் இருக்கையில் துடித்தார்.
2.20.8
रामस्तु भृशमायस्तो निःश्वसन्निव कुञ्जरः।
जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी ॥ २.२०.८ ॥
ராமன் மிகவும் மனம் வருந்தி, யானையைப் போல் பெருமூச்செறிந்தவாறு, தன்னடக்கத்துடன் தம்பியுடன் தாயின் அந்தப்புரம் நோக்கிச் சென்றார்.
2.20.9
सोऽपश्यत् पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम्।
उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान् बहून् ॥ २.२०.९ ॥
அங்கே வீட்டு வாயிலில் அமர்ந்திருந்த மிகவும் மதிக்கப்படும் ஒரு முதியவரையும், அங்கு நின்றிருந்த பலரையும் அவர் கண்டார்.
2.20.10
दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे समुपस्थिताः।
जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम् ॥ २.२०.१० ॥
ராமனைக் கண்டதும், அங்கு கூடியிருந்த அனைவரும் வெற்றியாளர்களில் சிறந்தவரான ராகவனை வெற்றி முழக்கத்தால் வாழ்த்தினர்.
2.20.11
प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः।
ब्राह्मणान् वेदसम्पन्नान् वृद्धान् राज्ञाभिसत्कृतान् ॥ २.२०.११ ॥
முதல் முற்றத்தில் நுழைந்து, இரண்டாம் முற்றத்தில் வேதங்களில் நிறைந்த, முதிய, அரசரால் மதிக்கப்பட்ட அந்தணர்களை அவர் கண்டார்.
2.20.12
प्रणम्य रामस्तान् वृद्धांस्तृतीयायां ददर्श सः।
स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च द्वाररक्षणतत्पराः ॥ २.२०.१२ ॥
ராமன் அந்த முதியோர்களை வணங்கி, மூன்றாம் முற்றத்தில் வாயிலைக் காப்பதில் ஈடுபட்டிருந்த பெண்களையும், குழந்தைகளையும், முதியோரையும் கண்டார்.
2.20.13
वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः।
न्यवेदयन्त त्वरितं राममातुः प्रियं तदा ॥ २.२०.१३ ॥
அவர்கள் வாழ்த்தி, மகிழ்ச்சியுடன் வீட்டுக்குள் நுழைந்து, உடனே ராமனின் தாயிடம் அந்த நற்செய்தியைத் தெரிவித்தனர்.
2.20.14
कौसल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता।
प्रभाते चाकरोत् पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी ॥ २.२०.१४ ॥
தேவி கௌசல்யாவும் அந்த இரவை அமைதியுடன் கழித்து, விடியற்காலையில் மகனின் நலனை விரும்பி விஷ்ணுவை வழிபட்டாள்.
2.20.15
सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा।
अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत् कृतमङ्गला ॥ २.२०.१५ ॥
பட்டாடை அணிந்து, மகிழ்ச்சியுடன், எப்போதும் விரதத்தில் நிலைத்திருந்த அவள், மங்கலச் சடங்குகளைச் செய்து மந்திரப்படி அக்னியில் ஆஹுதி அளித்தாள்.
2.20.16
प्रविश्य तु तदा रामो मातुरन्तःपुरं शुभम्।
ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम् ॥ २.२०.१६ ॥
அப்போது ராமன் தாயின் மங்கலமான உள்அறைக்குள் நுழைந்து, அங்கே தாய் அக்னியில் ஆஹுதி அளிப்பதைக் கண்டான்.
2.20.17
देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत् समुद्यतम्।
दध्यक्षतघृतं चैव मोदकान् हविषस्तथा ॥ २.२०.१७ ॥
அங்கே தெய்வ காரியத்திற்காகத் தயாராக இருந்த தயிர், அக்ஷதை, நெய், இனிப்புகள் மற்றும் ஹவிஸ் பொருட்களையும் அவன் கண்டான்.
2.20.18
लाजान् माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।
समिधः पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः ॥ २.२०.१८ ॥
பொரி, வெண்மையான மாலைகள், பாயசம், கிருசரம், சமித்துகள் மற்றும் நீர் நிறைந்த கலசங்களையும் ரகுநந்தனன் கண்டான்.
2.20.19
तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम्।
तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिर्देवतां वरवर्णिनीम् ॥ २.२०.१९ ॥
வெண்மையான பட்டு ஆடை அணிந்து, விரத நியமத்தால் மெலிந்து, நீரால் தேவர்களுக்குத் தர்ப்பணம் செய்துகொண்டிருந்த, சிறந்த நிறமுடைய அவளை அவர் கண்டார்.
2.20.20
सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनमागतम्।
अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं वडवा यथा ॥ २.२०.२० ॥
நீண்ட காலத்திற்குப் பிறகு தாய்க்கு மகிழ்ச்சி தரும் மகன் வருவதைக் கண்டு, அவள் மிகுந்த மகிழ்ச்சியுடன் குட்டியை நோக்கி ஓடும் பெண் குதிரைபோல் அவனை நோக்கி முன்னேறினாள்.
2.20.21
स मातरमुपक्रान्तामुपसंगृह्य राघवः।
परिष्वक्तश्च बाहुभ्यामवघ्रातश्च मूर्धनि ॥ २.२०.२१ ॥
ராகவன் அருகில் வந்த தாயை அணைத்துக்கொண்டான்; அவள் தன் கைகளால் அவனை அணைத்தாள், அவன் தலையில் முகர்ந்தாள்.
2.20.22
तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः।
कौसल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः ॥ २.२०.२२ ॥
புத்திர வாத்சல்யத்தால், கௌசல்யை தன் அடக்க முடியாத மகனான ராகவனிடம் இந்த இனிய, நன்மை தரும் சொற்களைக் கூறினாள்.
2.20.23
वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम्।
प्राप्नुह्यायुश्च कीर्तिं च धर्मं चाप्युचितं कुले ॥ २.२०.२३ ॥
மகனே, தர்மசீலரான முதியோர், மகாத்மாவான ராஜரிஷிகளைப் போல நீயும் நீண்ட ஆயுளையும், புகழையும், குலத்திற்குத் தகுந்த தர்மத்தையும் அடைவாயாக.
2.20.24
सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव।
अद्यैव त्वां स धर्मात्मा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.२०.२४ ॥
ராகவா, சத்திய சபதம் கொண்ட அரசனாகிய உன் தந்தையைப் பார்; இன்றே அந்த தர்மாத்மா உன்னை யுவராஜனாக அபிஷேகம் செய்வார்.
2.20.25
दत्तमासनमालभ्य भोजनेन निमन्त्रितः।
मातरं राघवः किंचित् प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत् ॥ २.२०.२५ ॥
இருக்கை அளிக்கப்பட்டு உணவுக்கு அழைக்கப்பட்ட ராகவன், சற்றே கை கூப்பி அன்னையிடம் சொன்னான்.
2.20.26
स स्वभावविनीतश्च गौरवाच्च तथानतः।
प्रस्थितो दण्डकारण्यमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ २.२०.२६ ॥
இயல்பிலேயே பணிவுள்ளவனாகிய அவன், மரியாதையால் தாழ்ந்து வணங்கி, தண்டக வனம் செல்லப் புறப்பட்டு விடைபெறத் தொடங்கினான்.
2.20.27
देवि नूनं न जानीषे महद् भयमुपस्थितम्।
इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च ॥ २.२०.२७ ॥
தேவி, நிச்சயமாக நீ அறியவில்லை, உனக்கும் வைதேஹிக்கும் லக்ஷ்மணனுக்கும் துன்பம் தரும் பெரும் ஆபத்து எழுந்திருக்கிறது என்று.
2.20.28
गमिष्ये दण्डकारण्यं किमनेनासनेन मे।
विष्टरासनयोग्यो हि कालोऽयं मामुपस्थितः ॥ २.२०.२८ ॥
நான் தண்டக வனத்துக்குச் செல்வேன்; அரியணைக்குத் தகுந்த காலம் இதுவல்ல, வனம் செல்லும் காலமே இப்போது என்னை எதிர்கொண்டிருக்கிறது — இந்த இருக்கையால் எனக்கு என்ன பயன்?
2.20.29
चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्याम विजने वने।
कन्दमूलफलैर्जीवन् हित्वा मुनिवदामिषम् ॥ २.२०.२९ ॥
பதினான்கு ஆண்டுகள் நாம் ஆளற்ற காட்டில் வசிப்போம்; முனிவரைப் போல ஊன் நீங்கி, கிழங்கு வேர் பழங்களால் உயிர் வாழ்வோம்.
2.20.30
भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति।
मां पुनर्दण्डकारण्यं विवासयति तापसम् ॥ २.२०.३० ॥
மகாராஜா பரதனுக்கு யௌவராஜ்ய பட்டத்தை அளிக்கிறார்; ஆனால் என்னை துறவியாக்கி தண்டக வனத்துக்கு நாடு கடத்துகிறார்.
2.20.31
स षट् चाष्टौ च वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।
आसेवमानो वन्यानि फलमूलैश्च वर्तयन् ॥ २.२०.३१ ॥
நான் ஆறு ஆண்டுகளும் எட்டு ஆண்டுகளும் ஆளற்ற காட்டில் வசிப்பேன்; காட்டின் பொருட்களை உண்டும், கனிகளும் வேர்களும் கொண்டு வாழ்வைக் கழித்தும்.
2.20.32
सा निकृत्तेव सालस्य यष्टिः परशुना वने।
पपात सहसा देवी देवतेव दिवश्च्युता ॥ २.२०.३२ ॥
காட்டில் கோடரியால் வெட்டப்பட்ட சால மரத் தண்டைப் போல, வானிலிருந்து வீழ்ந்த தேவதையைப் போல, அந்த அரசி திடீரென்று விழுந்தாள்.
2.20.33
तामदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीमिव।
रामस्तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम् ॥ २.२०.३३ ॥
துன்பத்திற்கு ஏற்றவளல்லாத அவளை, வாழைமரம் போல விழுந்து கிடக்கக் கண்டு, உணர்விழந்த தாயை ராமன் எழுப்பினான்.
2.20.34
उपावृत्योत्थितां दीनां वडवामिव वाहिताम्।
पांसुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना ॥ २.२०.३४ ॥
அவளருகில் வந்து, எழுந்திருந்த துயருற்ற தாயை, களைத்த பெண் குதிரை போல் உடல் முழுதும் தூசி படிந்தவளை, ராமன் கையால் தடவினான்.
2.20.35
सा राघवमुपासीनमसुखार्ता सुखोचिता।
उवाच पुरुषव्याघ्रमुपशृण्वति लक्ष्मणे ॥ २.२०.३५ ॥
இன்பத்திற்கு ஏற்றவளான அவள், துயரால் வருந்தி, அருகில் அமர்ந்திருந்த ராகவனாகிய ராமனிடம், லக்ஷ்மணன் கேட்க, அந்த நரசிங்கத்தைப் பார்த்துக் கூறினாள்.
2.20.36
यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव।
न स्म दुःखमतो भूयः पश्येयमहमप्रजाः ॥ २.२०.३६ ॥
ராகவா, நீ என் மகனாகப் பிறக்காமல் இருந்திருந்தால், எனக்குத் துயரம் தராமல் இருந்திருப்பாய்; அப்போது, மக்கள் இல்லாதவளாக, இதைவிட மேலும் துயரம் காணாதிருப்பேனே.
2.20.37
एक एव हि वन्ध्यायाः शोको भवति मानसः।
अप्रजास्मीति संतापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते ॥ २.२०.३७ ॥
மலடியின் துயரம் ஒன்றே, மனதில் எழுவது: 'நான் மகவற்றவள்' என்ற வேதனை; மகனே, இதைவிட வேறு துயரம் இல்லை.
2.20.38
न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे।
अपि पुत्रे विपश्येयमिति रामास्थितं मया ॥ २.२०.३८ ॥
கணவரின் ஆண்மையில் நன்மையோ இன்பமோ நான் ஒருபோதும் கண்டதில்லை; அதனால் மகனிடத்திலாவது காண வேண்டும் என்று ராமனிடம் நான் நம்பிக்கை வைத்தேன்.
2.20.39
सा बहून्यमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम्।
अहं श्रोष्ये सपत्नीनामवराणां परा सती ॥ २.२०.३९ ॥
மூத்தவளாகிய நான், கற்புடைய பெண், இளைய சக்களத்திகளின் இதயத்தைப் பிளக்கும் பல விரும்பத்தகாத சொற்களைக் கேட்க வேண்டியிருக்கும்.
2.20.40
अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति।
मम शोको विलापश्च यादृशोऽयमनन्तकः ॥ २.२०.४० ॥
இதைவிடத் துயரம் பெண்களுக்கு வேறு என்ன வரும்? எனது இந்தத் துயரமும் புலம்பலும் எல்லையற்றவை.
2.20.41
त्वयि संनिहितेऽप्येवमहमासं निराकृता।
किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणमेव हि ॥ २.२०.४१ ॥
நீ அருகில் இருக்கும்போதே நான் இவ்வாறு புறக்கணிக்கப்பட்டேன்; அப்படியிருக்க, மகனே, நீ வெளியூர் சென்றால் எனக்கு நிச்சயம் மரணமே.
2.20.42
अत्यन्तं निगृहीतास्मि भर्तुर्नित्यमसम्मता।
परिवारेण कैकेय्याः समा वाप्यथवावरा ॥ २.२०.४२ ॥
கணவரால் நான் முற்றிலும் அடக்கப்பட்டவளாக, எப்போதும் மதிக்கப்படாதவளாக இருக்கிறேன்; கைகேயியின் பரிவாரத்திற்கு முன் நான் சமமோ தாழ்ந்தவளோ ஆகிறேன்.
2.20.43
यो हि मां सेवते कश्चिदपि वाप्यनुवर्तते।
कैकेय्याः पुत्रमन्वीक्ष्य स जनो नाभिभाषते ॥ २.२०.४३ ॥
என்னுக்கு சேவை செய்பவனோ அல்லது என்னைப் பின்பற்றுபவனோ யாராயினும், கைகேயியின் மகனைக் கண்டவுடன் அவன் என்னுடன் பேசுவதில்லை.
2.20.44
नित्यक्रोधतया तस्याः कथं नु खरवादि तत्।
कैकेय्या वदनं द्रष्टुं पुत्र शक्ष्यामि दुर्गता ॥ २.२०.४४ ॥
அவளுடைய நிலையான கோபத்தால், அவளின் கடும் சொற்கள் எத்தகையவை! மகனே, துர்பாக்கியவதியான நான் கைகேயியின் முகத்தை எப்படிப் பார்க்க முடியும்?
2.20.45
दश सप्त च वर्षाणि जातस्य तव राघव।
अतीतानि प्रकांक्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम् ॥ २.२०.४५ ॥
ராகவா, நீ பிறந்ததிலிருந்து பதினேழு ஆண்டுகள் கழிந்துவிட்டன; துயரம் முடிவதை நான் ஆவலுடன் எதிர்பார்த்திருந்தேன்.
2.20.46
तदक्षयं महद्दुःखं नोत्सहे सहितुं चिरात्।
विप्रकारं सपत्नीनामेवं जीर्णापि राघव ॥ २.२०.४६ ॥
ராகவா, முடிவற்ற இந்தப் பெரும் துயரத்தையும், சக்களத்திகளின் அவமதிப்பையும் நீண்ட காலம் பொறுத்துக்கொள்ள எனக்கு வலிமை இல்லை; இவ்வாறே நான் முதுமையடைந்துவிட்டேன்.
2.20.47
अपश्यन्ती तव मुखं परिपूर्णशशिप्रभम्।
कृपणा वर्तयिष्यामि कथं कृपणजीविका ॥ २.२०.४७ ॥
முழு நிலவின் ஒளியுடைய உன் முகத்தைக் காணாமல், துயருற்ற நான் எப்படி வாழ்வேன்? துயருற்றவளின் வாழ்க்கை எப்படியிருக்கும்?
2.20.48
उपवासैश्च योगैश्च बहुभिश्च परिश्रमैः।
दुःखसंवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया ॥ २.२०.४८ ॥
நோன்புகளாலும், யோகப் பயிற்சிகளாலும், பல கடும் உழைப்புகளாலும், துயரத்தில் வளர்ந்த நீ, துர்பாக்கியவதியான என்னால் வீணாகவே கஷ்டப்பட்டாய்.
2.20.49
स्थिरं नु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते।
प्रावृषीव महानद्याः स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा ॥ २.२०.४९ ॥
என் இதயம் உண்மையில் உறுதியானது என்று நினைக்கிறேன்; மழைக்காலத்தில் பெரும் ஆற்றின் கரை புதிய நீரால் தொடப்பட்டும் உடையாதது போல இது பிளக்கவில்லை.
2.20.50
ममैव नूनं मरणं न विद्यते
न चावकाशोऽस्ति यमक्षये मम।
यदन्तकोऽद्यैव न मां जिहीर्षति
प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीमिव ॥ २.२०.५० ॥
எனக்கு உண்மையில் மரணம் இல்லை; யமனின் உலகில் எனக்கு இடமும் இல்லை. அழும் பெண்மானை சிங்கம் பலவந்தமாகப் பிடிப்பது போல, இன்றும் மரணம் என்னைக் கொண்டு செல்ல விரும்பவில்லை.
2.20.51
स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसं
न भिद्यते यद् भुवि नो विदीर्यते।
अनेन दुःखेन च देहमर्पितं
ध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते ॥ २.२०.५१ ॥
என் இதயம் உண்மையில் இரும்பு போல உறுதியானது; பூமியில் அது பிளப்பதும் உடைவதும் இல்லை. இந்தத் துயரத்தில் ஒப்புவிக்கப்பட்ட என் உடலுக்கும் காலமற்ற மரணம் நிச்சயமாக இல்லை.
2.20.52
इदं तु दुःखं यदनर्थकानि मे
व्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।
तपश्च तप्तं यदपत्यकाम्यया
सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे ॥ २.२०.५२ ॥
இதுவே பெரும் துயரம்: என் விரதங்களும் தானங்களும் கட்டுப்பாடுகளும் பயனற்றுப் போயின; குழந்தையை விரும்பி நான் செய்த தவமும் தரிசு நிலத்தில் விதைத்த விதைபோல முற்றிலும் பயனற்றது.
2.20.53
यदि ह्यकाले मरणं यदृच्छया
लभेत कश्चिद् गुरुदुःखकर्शितः।
गताहमद्यैव परेतसंसदं
विना त्वया धेनुरिवात्मजेन वै ॥ २.२०.५३ ॥
துயரத்தால் வாடிய ஒருவருக்கு தற்செயலாக காலமற்ற மரணம் கிடைக்குமானால், இன்று நான் உன்னைப் பிரிந்து, கன்றை இழந்த பசுவைப்போல, மரணிக்கப்பட்டோர் சபைக்குச் சென்றிருப்பேன்.
2.20.54
अथापि किं जीवितमद्य मे वृथा
त्वया विना चन्द्रनिभाननप्रभ।
अनुव्रजिष्यामि वनं त्वयैव गौः
सुदुर्बला वत्समिवाभिकांक्षया ॥ २.२०.५४ ॥
அப்படியானால் உன்னைப் பிரிந்து இன்று என் வாழ்வு வீணானதன்றோ? சந்திரனைப் போன்ற முகப்பொலிவுடையவனே! பலவீனமான பசு கன்றின் மீதுள்ள ஆசையால் அதைப் பின்தொடர்வது போல, நான் உன்னுடனேயே வனத்துக்குப் பின்தொடர்வேன்.
2.20.55
भृशमसुखममर्षिता तदा
बहु विललाप समीक्ष्य राघवम्।
व्यसनमुपनिशाम्य सा महत्
सुतमिव बद्धमवेक्ष्य किंनरी ॥ २.२०.५५ ॥
அப்போது மிகவும் துன்பமுற்றுப் பொறுக்க முடியாதவளாய், இராகவனைப் பார்த்து அவள் பெரிதும் புலம்பினாள். பெரும் துயரத்தைக் கேட்டறிந்த கிம்புருடப் பெண் தன் மகன் கட்டுண்டிருப்பதைக் கண்டு அழுவது போல.