వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.20.1
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।
आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा ॥ २.२०.१ ॥
ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు చేతులు జోడించి బయలుదేరుతుండగా, అంతఃపురంలోని స్త్రీలలో అప్పుడు గొప్ప ఆర్తనాదం చెలరేగింది.
2.20.2
कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च।
गतिश्च शरणं चासीत् स रामोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.२ ॥
తండ్రి కర్తవ్యాలలో ఎప్పుడూ ప్రేరేపించకపోయినా, అందరికీ, అంతఃపురానికీ ఆయనే ఆశ్రయమూ రక్షణమూ; ఆ రాముడు ఈరోజు ప్రవాసానికి వెళ్తాడు.
2.20.3
कौसल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा।
तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः ॥ २.२०.३ ॥
రాఘవుడు సదా తల్లి కౌసల్య పట్ల ఎలా భక్తితో ఉంటాడో, జన్మ మొదలు మనపట్ల కూడా అలాగే ఉంటాడు.
2.20.4
न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।
क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति ॥ २.२०.४ ॥
శపించబడినా ఆయన కోపించడు; కోపం కలిగించే వాటిని విడిచిపెట్టి, కోపించిన అందరినీ శాంతింపజేస్తాడు; ఆయన ఈరోజు ఇక్కడి నుండి ప్రవాసానికి వెళ్తాడు.
2.20.5
अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्।
यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम् ॥ २.२०.५ ॥
అయ్యో! జీవలోకంలో సంచరించే మన ఈ రాజు ఎంత అవివేకి! సర్వ ప్రాణులకూ గతియైన రాఘవుణ్ణి త్యజిస్తున్నాడే.
2.20.6
पतिमाचुक्रुशुश्चापि सस्वनं चापि चुक्रुशुः ॥ २.२०.६ ॥
భర్త కోసం వారు కేకలు వేశారు; గొంతెత్తి కూడా ఏడ్చి అరిచారు.
2.20.7
स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।
पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा व्यालीयतासने ॥ २.२०.७ ॥
అంతఃపురంలో భయంకరమైన ఆర్తనాదం విని, కుమారుని శోకంతో తపించిన ఆ రాజు తన ఆసనంపై వేదనతో కదిలిపోయాడు.
2.20.8
रामस्तु भृशमायस्तो निःश्वसन्निव कुञ्जरः।
जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी ॥ २.२०.८ ॥
రాముడు తీవ్ర వ్యథతో, ఏనుగువలె నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, ఆత్మనిగ్రహంతో తమ్ముడితో కలిసి తల్లి అంతఃపురం వైపు నడిచాడు.
2.20.9
सोऽपश्यत् पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम्।
उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान् बहून् ॥ २.२०.९ ॥
అక్కడ ఇంటి ద్వారం వద్ద కూర్చున్న అత్యంత గౌరవనీయుడైన ఒక వృద్ధ పురుషుడిని, అక్కడ నిలిచి ఉన్న ఇతరులను అనేకమందిని అతడు చూశాడు.
2.20.10
दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे समुपस्थिताः।
जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम् ॥ २.२०.१० ॥
రాముని చూడగానే అక్కడ చేరిన వారందరూ జయాలు పలికి, విజేతలలో శ్రేష్ఠుడైన రాఘవుని అభివృద్ధిపై ఆశీర్వదించారు.
2.20.11
प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः।
ब्राह्मणान् वेदसम्पन्नान् वृद्धान् राज्ञाभिसत्कृतान् ॥ २.२०.११ ॥
మొదటి ప్రాంగణంలో ప్రవేశించి, రెండవ ప్రాంగణంలో వేదసంపన్నులైన, వృద్ధులైన, రాజుచే సత్కరింపబడిన బ్రాహ్మణులను అతడు చూశాడు.
2.20.12
प्रणम्य रामस्तान् वृद्धांस्तृतीयायां ददर्श सः।
स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च द्वाररक्षणतत्पराः ॥ २.२०.१२ ॥
రాముడు ఆ వృద్ధులకు నమస్కరించి, మూడవ ప్రాంగణంలో ద్వారరక్షణలో నిమగ్నులైన స్త్రీలను, బాలురను, వృద్ధులను చూశాడు.
2.20.13
वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः।
न्यवेदयन्त त्वरितं राममातुः प्रियं तदा ॥ २.२०.१३ ॥
వారు అభినందించి, సంతోషంతో ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, వెంటనే రాముని తల్లికి ఆ శుభవార్తను తెలియజేశారు.
2.20.14
कौसल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता।
प्रभाते चाकरोत् पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी ॥ २.२०.१४ ॥
దేవి కౌసల్య కూడా ఆ రాత్రి ఏకాగ్రచిత్తంతో గడిపి, ఉదయాన కుమారుని క్షేమాన్ని కోరుతూ విష్ణువును పూజించింది.
2.20.15
सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा।
अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत् कृतमङ्गला ॥ २.२०.१५ ॥
పట్టువస్త్రాలు ధరించి, సంతోషంగా, నిత్యం వ్రతనిష్ఠగా ఉన్న ఆమె అప్పుడు మంగళ కార్యాలు చేసి మంత్రానుసారంగా అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించింది.
2.20.16
प्रविश्य तु तदा रामो मातुरन्तःपुरं शुभम्।
ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम् ॥ २.२०.१६ ॥
అప్పుడు రాముడు తల్లి శుభకరమైన అంతఃపురంలో ప్రవేశించి, అక్కడ తల్లి అగ్నిలో ఆహుతి సమర్పిస్తుండటం చూశాడు.
2.20.17
देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत् समुद्यतम्।
दध्यक्षतघृतं चैव मोदकान् हविषस्तथा ॥ २.२०.१७ ॥
అక్కడ దేవకార్యం కోసం సిద్ధంగా ఉంచిన పెరుగు, అక్షతలు, నెయ్యి, మోదకాలు, హవిస్సులను కూడా చూశాడు.
2.20.18
लाजान् माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।
समिधः पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः ॥ २.२०.१८ ॥
పేలాలు, తెల్లని మాలలు, పాయసం, కృసరం, సమిధలు, నీటితో నిండిన కలశాలను రఘునందనుడు చూశాడు.
2.20.19
तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम्।
तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिर्देवतां वरवर्णिनीम् ॥ २.२०.१९ ॥
తెల్లని పట్టువస్త్రం ధరించి, వ్రత నియమాలతో కృశించి, నీటితో దేవతలకు తర్పణం ఇస్తున్న, శ్రేష్ఠ వర్ణం గల ఆ దేవిని అతడు చూశాడు.
2.20.20
सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनमागतम्।
अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं वडवा यथा ॥ २.२०.२० ॥
చాలా కాలం తర్వాత తల్లికి ఆనందం కలిగించే కుమారుడు రావడం చూసి ఆమె ఎంతో సంతోషంతో, పిల్లను చేరే ఆడ గుర్రంలా అతని వైపు ముందుకు సాగింది.
2.20.21
स मातरमुपक्रान्तामुपसंगृह्य राघवः।
परिष्वक्तश्च बाहुभ्यामवघ्रातश्च मूर्धनि ॥ २.२०.२१ ॥
రాఘవుడు దగ్గరకు వచ్చిన తల్లిని ఆదరంగా పట్టుకున్నాడు; ఆమె తన చేతులతో అతన్ని కౌగిలించుకుంది, అతని తలను ముద్దాడింది.
2.20.22
तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः।
कौसल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः ॥ २.२०.२२ ॥
పుత్ర వాత్సల్యంతో కౌసల్య తన ఎదిరించరాని కుమారుడైన రాఘవునితో ఈ ప్రియమైన, హితమైన మాటలు పలికింది.
2.20.23
वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम्।
प्राप्नुह्यायुश्च कीर्तिं च धर्मं चाप्युचितं कुले ॥ २.२०.२३ ॥
కుమారా, ధర్మశీలురైన పెద్దలు, మహాత్ములైన రాజర్షులవలె నీవూ దీర్ఘాయువు, కీర్తి, కులానికి తగిన ధర్మం పొందుము.
2.20.24
सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव।
अद्यैव त्वां स धर्मात्मा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.२०.२४ ॥
రాఘవా, సత్యప్రతిజ్ఞుడైన రాజు నీ తండ్రిని చూడు; ఈ రోజే ఆ ధర్మాత్ముడు నిన్ను యువరాజుగా అభిషేకిస్తాడు.
2.20.25
दत्तमासनमालभ्य भोजनेन निमन्त्रितः।
मातरं राघवः किंचित् प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत् ॥ २.२०.२५ ॥
ఆసనాన్ని స్వీకరించి, భోజనానికి ఆహ్వానించబడిన రాఘవుడు, కొంచెం అంజలి చేసి తల్లితో ఇలా అన్నాడు.
2.20.26
स स्वभावविनीतश्च गौरवाच्च तथानतः।
प्रस्थितो दण्डकारण्यमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ २.२०.२६ ॥
స్వభావంతో వినయశీలుడైన ఆయన, గౌరవంతో వంగి నమస్కరించి, దండకారణ్యానికి బయలుదేరుతూ వీడ్కోలు అడగటం ప్రారంభించాడు.
2.20.27
देवि नूनं न जानीषे महद् भयमुपस्थितम्।
इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च ॥ २.२०.२७ ॥
దేవి, నిశ్చయంగా నీకు తెలియదు, నీకు, వైదేహికి, లక్ష్మణునికి దుఃఖం కలిగించే గొప్ప భయం ఉపస్థితమైందని.
2.20.28
गमिष्ये दण्डकारण्यं किमनेनासनेन मे।
विष्टरासनयोग्यो हि कालोऽयं मामुपस्थितः ॥ २.२०.२८ ॥
నేను దండకారణ్యానికి వెళ్తాను; ఈ ఆసనంతో నాకేమి పని? విష్టరాసనానికి తగిన కాలం ఇది కాదు, ఇప్పుడు నన్ను అడవికి వెళ్లే సమయం చేరింది.
2.20.29
चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्याम विजने वने।
कन्दमूलफलैर्जीवन् हित्वा मुनिवदामिषम् ॥ २.२०.२९ ॥
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు మనం నిర్జనమైన అడవిలో ఉంటాము; మునులవలె మాంసాన్ని విడిచి, కందమూల ఫలాలతో జీవిస్తూ.
2.20.30
भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति।
मां पुनर्दण्डकारण्यं विवासयति तापसम् ॥ २.२०.३० ॥
మహారాజు భరతునికి యువరాజ పదవిని ఇస్తున్నాడు; కానీ నన్ను తాపసిగా చేసి దండకారణ్యానికి వనవాసానికి పంపుతున్నాడు.
2.20.31
स षट् चाष्टौ च वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।
आसेवमानो वन्यानि फलमूलैश्च वर्तयन् ॥ २.२०.३१ ॥
నేను ఆరు, ఎనిమిది సంవత్సరాలు నిర్జనమైన అడవిలో నివసిస్తాను; అడవి పదార్థాలను స్వీకరిస్తూ, పండ్లు, వేర్లతో జీవనం సాగిస్తూ.
2.20.32
सा निकृत्तेव सालस्य यष्टिः परशुना वने।
पपात सहसा देवी देवतेव दिवश्च्युता ॥ २.२०.३२ ॥
అడవిలో గొడ్డలితో నరకబడిన శాల వృక్షపు కాండంలా, స్వర్గం నుండి జారిపడిన దేవతలా ఆ దేవి అకస్మాత్తుగా పడిపోయింది.
2.20.33
तामदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीमिव।
रामस्तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम् ॥ २.२०.३३ ॥
దుఃఖానికి అర్హురాలు కాని ఆ తల్లి అరటి చెట్టులా పడిపోవడం చూసి, రాముడు స్పృహ తప్పిన తల్లిని లేవనెత్తాడు.
2.20.34
उपावृत्योत्थितां दीनां वडवामिव वाहिताम्।
पांसुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना ॥ २.२०.३४ ॥
ఆమె వద్దకు వచ్చి, లేచి నిలబడిన దీనురాలైన తల్లిని, ధూళితో కప్పబడిన సర్వాంగాలతో, అలసిన ఆడగుర్రంలా ఉన్న ఆమెను, రాముడు చేతితో నిమిరాడు.
2.20.35
सा राघवमुपासीनमसुखार्ता सुखोचिता।
उवाच पुरुषव्याघ्रमुपशृण्वति लक्ष्मणे ॥ २.२०.३५ ॥
సుఖానికి తగినదైన ఆ తల్లి దుఃఖంతో బాధపడి, పక్కన కూర్చున్న రాఘవుడైన రాముడితో, లక్ష్మణుడు వినుచుండగా, ఆ పురుషశ్రేష్ఠునితో ఇలా పలికింది.
2.20.36
यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव।
न स्म दुःखमतो भूयः पश्येयमहमप्रजाः ॥ २.२०.३६ ॥
ఓ రాఘవా, నీవు నా కుమారుడిగా పుట్టకపోయి ఉంటే, నా శోకానికి కారణం కాకపోయి ఉంటే, సంతానం లేనిదాన్నై నేను ఇంతకంటే ఎక్కువ దుఃఖం చూడకుండా ఉండేదాన్ని.
2.20.37
एक एव हि वन्ध्यायाः शोको भवति मानसः।
अप्रजास्मीति संतापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते ॥ २.२०.३७ ॥
గొడ్రాలికి ఒక్కటే మానసిక శోకం — 'నేను సంతానం లేనిదాన్ని' అనే సంతాపం; కుమారా, దీనికంటే వేరే దుఃఖం లేదు.
2.20.38
न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे।
अपि पुत्रे विपश्येयमिति रामास्थितं मया ॥ २.२०.३८ ॥
భర్త పౌరుషంలో నేను ఎప్పుడూ శుభాన్ని గానీ సుఖాన్ని గానీ చూడలేదు; అందుకే కుమారునిలో చూడాలని రాముడిపై ఆధారపడ్డాను.
2.20.39
सा बहून्यमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम्।
अहं श्रोष्ये सपत्नीनामवराणां परा सती ॥ २.२०.३९ ॥
నేను, పరమ పతివ్రతను, చిన్న సవతుల హృదయాన్ని చీల్చే అనేక అప్రియమైన మాటలు వినవలసి వస్తుంది.
2.20.40
अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति।
मम शोको विलापश्च यादृशोऽयमनन्तकः ॥ २.२०.४० ॥
దీనికంటే ఎక్కువ దుఃఖం స్త్రీలకు ఇంకేముంటుంది? నా ఈ శోకమూ విలాపమూ అంతులేనివి.
2.20.41
त्वयि संनिहितेऽप्येवमहमासं निराकृता।
किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणमेव हि ॥ २.२०.४१ ॥
నువ్వు దగ్గర ఉన్నప్పుడే నేను ఇలా తిరస్కరించబడ్డాను; అలాంటప్పుడు, తండ్రీ, నువ్వు ప్రవాసంలో ఉంటే నాకు నిశ్చయంగా మరణమే.
2.20.42
अत्यन्तं निगृहीतास्मि भर्तुर्नित्यमसम्मता।
परिवारेण कैकेय्याः समा वाप्यथवावरा ॥ २.२०.४२ ॥
భర్త చేత నేను పూర్తిగా అణచివేయబడినదాన్ని, ఎల్లప్పుడూ అనాదరణకు గురైనదాన్ని; కైకేయి పరివారం ముందు నేను సమానురాలినో లేదా తక్కువదానినో అవుతాను.
2.20.43
यो हि मां सेवते कश्चिदपि वाप्यनुवर्तते।
कैकेय्याः पुत्रमन्वीक्ष्य स जनो नाभिभाषते ॥ २.२०.४३ ॥
నన్ను సేవించే లేదా అనుసరించే ఎవరైనా, కైకేయి కుమారుడిని చూసిన వెంటనే నాతో మాట్లాడరు.
2.20.44
नित्यक्रोधतया तस्याः कथं नु खरवादि तत्।
कैकेय्या वदनं द्रष्टुं पुत्र शक्ष्यामि दुर्गता ॥ २.२०.४४ ॥
ఆమె నిత్యం కోపంతో ఉండటం వల్ల ఆమె కఠినంగా మాట్లాడుతుంది. కుమారా, దురదృష్టవంతురాలిని నేను కైకేయి ముఖాన్ని ఎలా చూడగలను?
2.20.45
दश सप्त च वर्षाणि जातस्य तव राघव।
अतीतानि प्रकांक्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम् ॥ २.२०.४५ ॥
రాఘవా, నువ్వు పుట్టినప్పటి నుండి పదిహేడు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి; దుఃఖం ముగియాలని నేను ఆశగా ఎదురుచూస్తూ ఉన్నాను.
2.20.46
तदक्षयं महद्दुःखं नोत्सहे सहितुं चिरात्।
विप्रकारं सपत्नीनामेवं जीर्णापि राघव ॥ २.२०.४६ ॥
రాఘవా, ఈ అంతులేని మహా దుఃఖాన్ని, సవతుల అవమానాన్ని చాలా కాలం సహించే ధైర్యం నాకు లేదు; ఇలా నేను ముసలిదాన్నయ్యాను.
2.20.47
अपश्यन्ती तव मुखं परिपूर्णशशिप्रभम्।
कृपणा वर्तयिष्यामि कथं कृपणजीविका ॥ २.२०.४७ ॥
పూర్ణచంద్రుని కాంతి వంటి నీ ముఖాన్ని చూడకుండా, దీనురాలనైన నేను ఎలా బ్రతకగలను? దీనుల జీవనం ఎలా ఉంటుంది?
2.20.48
उपवासैश्च योगैश्च बहुभिश्च परिश्रमैः।
दुःखसंवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया ॥ २.२०.४८ ॥
ఉపవాసాలు, యోగాలు, అనేక కఠిన శ్రమలతో, దుఃఖంలో పెరిగిన నువ్వు, దురదృష్టవంతురాలనైన నా వల్ల వ్యర్థంగానే బాధపడ్డావు.
2.20.49
स्थिरं नु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते।
प्रावृषीव महानद्याः स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा ॥ २.२०.४९ ॥
నా హృదయం నిజంగా స్థిరమైనదని నేను అనుకుంటున్నాను, ఎందుకంటే వర్షాకాలంలో మహానదీ తీరం కొత్త నీటితో తాకినా పగిలిపోనట్లు ఇది పగలడం లేదు.
2.20.50
ममैव नूनं मरणं न विद्यते
न चावकाशोऽस्ति यमक्षये मम।
यदन्तकोऽद्यैव न मां जिहीर्षति
प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीमिव ॥ २.२०.५० ॥
నాకు నిజంగా మరణం రాదు, యముని లోకంలో నాకు స్థానమూ లేదు; ఏడుస్తున్న ఆడజింకను సింహం బలవంతంగా పట్టుకున్నట్లు, ఈరోజు కూడా మృత్యువు నన్ను తీసుకుపోవాలనుకోవడం లేదు.
2.20.51
स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसं
न भिद्यते यद् भुवि नो विदीर्यते।
अनेन दुःखेन च देहमर्पितं
ध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते ॥ २.२०.५१ ॥
నా హృదయం నిజంగా ఇనుములా స్థిరమైనది; భూమిపై అది చీలదు, పగలదు. ఈ దుఃఖంలో అర్పితమైన నా దేహానికి కూడా అకాల మరణం ఖచ్చితంగా రాదు.
2.20.52
इदं तु दुःखं यदनर्थकानि मे
व्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।
तपश्च तप्तं यदपत्यकाम्यया
सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे ॥ २.२०.५२ ॥
ఇదే పెద్ద దుఃఖం: నా వ్రతాలు, దానాలు, నియమాలు వ్యర్థమయ్యాయి; సంతానం కోసం నేను చేసిన తపస్సు కూడా బంజరు నేలలో విత్తిన విత్తనంలా పూర్తిగా ఫలించలేదు.
2.20.53
यदि ह्यकाले मरणं यदृच्छया
लभेत कश्चिद् गुरुदुःखकर्शितः।
गताहमद्यैव परेतसंसदं
विना त्वया धेनुरिवात्मजेन वै ॥ २.२०.५३ ॥
దుఃఖంతో కృశించిన ఎవరికైనా యాదృచ్ఛికంగా అకాల మరణం లభించగలిగితే, ఈరోజే నేను నిన్ను విడిచి, దూడను కోల్పోయిన ఆవులా, మృతుల సభలోకి వెళ్లిపోయేదాన్ని.
2.20.54
अथापि किं जीवितमद्य मे वृथा
त्वया विना चन्द्रनिभाननप्रभ।
अनुव्रजिष्यामि वनं त्वयैव गौः
सुदुर्बला वत्समिवाभिकांक्षया ॥ २.२०.५४ ॥
అలాంటప్పుడు నీవు లేకుండా నా జీవితం ఈరోజు వ్యర్థమేగా? చంద్రబింబం వంటి ముఖకాంతి గలవాడా! అత్యంత బలహీనమైన ఆవు దూడ కోసం కాంక్షతో దాని వెంట వెళ్లినట్లు, నేను నీతోనే అడవికి అనుసరిస్తాను.
2.20.55
भृशमसुखममर्षिता तदा
बहु विललाप समीक्ष्य राघवम्।
व्यसनमुपनिशाम्य सा महत्
सुतमिव बद्धमवेक्ष्य किंनरी ॥ २.२०.५५ ॥
అప్పుడు అత్యంత బాధతో, సహించలేక, రాఘవుణ్ణి చూసి ఆమె ఎంతగానో విలపించింది. పెద్ద ఆపదను విని, బంధించబడిన కొడుకును చూసిన కింనరి వలె.