ヴァールミーキのラーマーヤナ · サルガ 2.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.21.1
तथा तु विलपन्तीं तां कौसल्यां राममातरम्।
उवाच लक्ष्मणो दीनस्तत्कालसदृशं वचः ॥ २.२१.१ ॥
このように嘆くラーマの母カウサリヤーに、悲しみに沈むラクシュマナはその時にふさわしい言葉を告げた。
2.21.2
न रोचते ममाप्येतदार्ये यद् राघवो वनम्।
त्यक्त्वा राज्यश्रियं गच्छेत् स्त्रिया वाक्यवशंगतः ॥ २.२१.२ ॥
ああ高貴な御方よ、私も、ラグhuの子孫が王位の栄光を捨て、一人の女の言葉に従って森へ行くことは好ましく思いません。
2.21.3
विपरीतश्च वृद्धश्च विषयैश्च प्रधर्षितः।
नृपः किमिव न ब्रूयाच्चोद्यमानः समन्मथः ॥ २.२१.३ ॥
心の倒錯した、老いて諸々の欲に打ち負かされた王は、愛欲に駆られれば何を言わないことがあろうか。
2.21.4
नास्यापराधं पश्यामि नापि दोषं तथाविधम्।
येन निर्वास्यते राष्ट्राद् वनवासाय राघवः ॥ २.२१.४ ॥
私は彼に何の過ちも、そのような欠点も見ません。それによってラグhuの子孫が王国から追われ、森へ放逐されるべき理由は見当たりません。
2.21.5
न तं पश्याम्यहं लोके परोक्षमपि यो नरः।
स्वमित्रोऽपि निरस्तोऽपि योऽस्य दोषमुदाहरेत् ॥ २.२१.५ ॥
世の中には、彼がいない所でさえ彼の過ちを口にする人を私は見たことがありません。友人であっても、追放された者であってもそうです。
2.21.6
देवकल्पमृजुं दान्तं रिपूणामपि वत्सलम्।
अवेक्षमाणः को धर्मं त्यजेत् पुत्रमकारणात् ॥ २.२१.६ ॥
ダルマを重んじる者が、神に等しく、正直で自制心があり、敵にさえ慈しみ深い息子を、理由もなく捨て去るでしょうか。
2.21.7
तदिदं वचनं राज्ञः पुनर्बाल्यमुपेयुषः।
पुत्रः को हृदये कुर्याद् राजवृत्तमनुस्मरन् ॥ २.२१.७ ॥
王が再び幼子の状態に戻ったというのに、王者の振る舞いを思い起こし、どの息子がこの言葉を心に留めるだろうか。
2.21.8
यावदेव न जानाति कश्चिदर्थमिमं नरः।
तावदेव मया सार्धमात्मस्थं कुरु शासनम् ॥ २.२१.८ ॥
この事を誰一人まだ知らぬうちに、私とともにこの命令を自らの内に留めておけ。
2.21.9
मया पार्श्वे सधनुषा तव गुप्तस्य राघव।
कः समर्थोऽधिकं कर्तुं कृतान्तस्येव तिष्ठतः ॥ २.२१.९ ॥
ラーガヴァよ、弓を持ってあなたの傍らに立ち、あなたを守る私が、死神のように立っているのに、私以上に何かをなし得る者があろうか。
2.21.10
निर्मनुष्यामिमां सर्वामयोध्यां मनुजर्षभ।
करिष्यामि शरैस्तीक्ष्णैर्यदि स्थास्यति विप्रिये ॥ २.२१.१० ॥
人中の雄牛よ、もし反対する者が立つなら、鋭い矢でアヨーディヤー全体を人のいない地にしてしまおう。
2.21.11
भरतस्याथ पक्ष्यो वा यो वास्य हितमिच्छति।
सर्वांस्तांश्च वधिष्यामि मृदुर्हि परिभूयते ॥ २.२१.११ ॥
バラタの味方であれ、その利益を願う者であれ、彼ら全員を私は殺すであろう。柔和な者こそ侮られるのだから。
2.21.12
प्रोत्साहितोऽयं कैकेय्या संतुष्टो यदि नः पिता।
अमित्रभूतो निःसङ्गं वध्यतां वध्यतामपि ॥ २.२१.१२ ॥
カイケーイーにそそのかされ、それに満足して、もし我らの父が敵となったのなら、執着なくその父をも殺されよ、殺されよ。
2.21.13
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥ २.२१.१३ ॥
高慢に酔い、為すべきことと為すべきでないことを知らず、道を外れた年長者であっても、彼を律することこそが務めである。
2.21.14
बलमेष किमाश्रित्य हेतुं वा पुरुषोत्तम।
दातुमिच्छति कैकेय्यै उपस्थितमिदं तव ॥ २.२१.१४ ॥
人中の最上の方よ、彼はどのような力や理由を頼みとして、今あなたのものであるこの王国をカイケーyīに与えようとするのか。
2.21.15
त्वया चैव मया चैव कृत्वा वैरमनुत्तमम्।
कास्य शक्तिः श्रियं दातुं भरतायारिशासन ॥ २.२१.१५ ॥
敵を制する者よ、あなたとわたしとに最大の敵意を抱いた彼に、バラタへ王の栄光を与える力がどこにあろうか。
2.21.16
अनुरक्तोऽस्मि भावेन भ्रातरं देवि तत्त्वतः।
सत्येन धनुषा चैव दत्तेनेष्टेन ते शपे ॥ २.२१.१६ ॥
夫人よ、わたしは真実、心から兄に愛を寄せています。真実と、わたしの弓と、あなたが与え、あなたが大切にするものにかけて誓います。
2.21.17
दीप्तमग्निमरण्यं वा यदि रामः प्रवेक्ष्यति।
प्रविष्टं तत्र मां देवि त्वं पूर्वमवधारय ॥ २.२१.१७ ॥
夫人よ、もしラーマが燃え盛る火や森に入るなら、その前にわたしがそこへ入っていると、あらかじめお知りください。
2.21.18
हरामि वीर्याद् दुःखं ते तमः सूर्य इवोदितः।
देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश्चैव पश्यतु ॥ २.२१.१८ ॥
昇る太陽が闇を払うように、わたしは武勇によってあなたの悲しみを取り除きましょう。夫人よ、わたしの武勇をご覧ください。ラーghavaもご覧になりますように。
2.21.19
हनिष्ये पितरं वृद्धं कैकेय्यासक्तमानसम्।
कृपणं च स्थितं बाल्ये वृद्धभावेन गर्हितम् ॥ २.२१.१९ ॥
カイケーイーに心を奪われ、哀れで、子供のように振る舞い、老いのゆえに蔑まれる老父を、私は殺すであろう。
2.21.20
एतत् तु वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः।
उवाच रामं कौसल्या रुदती शोकलालसा ॥ २.२१.२० ॥
偉大な心のラクシュマナのこの言葉を聞いて、悲しみに沈むカウサリヤーは泣きながらラーマに語った。
2.21.21
भ्रातुस्ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतं त्वया।
यदत्रानन्तरं तत्त्वं कुरुष्व यदि रोचते ॥ २.२१.२१ ॥
息子よ、お前の弟ラクシュマナの言葉を聞いたであろう。今、お前が良いと思うことをするがよい。
2.21.22
न चाधर्म्यं वचः श्रुत्वा सपत्न्या मम भाषितम्।
विहाय शोकसंतप्तां गन्तुमर्हसि मामितः ॥ २.२१.२२ ॥
私の恋敵が語った不義の言葉を聞いたとしても、悲しみに苦しむ私を捨ててここから去ってはならない。
2.21.23
धर्मज्ञ इति धर्मिष्ठ धर्मं चरितुमिच्छसि।
शुश्रूष मामिहस्थस्त्वं चर धर्ममनुत्तमम् ॥ २.२१.२३ ॥
ダルマを知る者よ、最も正しき者よ。お前はダルマを行いたいと望む。ここに留まって私に仕え、無上のダルマを行うがよい。
2.21.24
शुश्रूषुर्जननीं पुत्र स्वगृहे नियतो वसन्।
परेण तपसा युक्तः काश्यपस्त्रिदिवं गतः ॥ २.२१.२४ ॥
息子よ、カーシャパは自分の家で自制して暮らし、母に仕え、最高の苦行を備えていたゆえに天界へ去った。
2.21.25
यथैव राजा पूज्यस्ते गौरवेण तथा ह्यहम्।
त्वां साहं नानुजानामि न गन्तव्यमितो वनम् ॥ २.२१.२५ ॥
王があなたにとって尊ぶべき方であるように、敬意の面では私もまたそうです。私はあなたを許しません。ここから森へ行ってはなりません。
2.21.26
त्वद्वियोगान्न मे कार्यं जीवितेन सुखेन च।
त्वया सह मम श्रेयस्तृणानामपि भक्षणम् ॥ २.२१.२६ ॥
あなたと離れては、私に生きることも喜びも必要ありません。あなたと共にいることが私には良いのです。たとえ草を食べることになっても。
2.21.27
यदि त्वं यास्यसि वनं त्यक्त्वा मां शोकलालसाम्।
अहं प्रायमिहासिष्ये न च शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ २.२१.२७ ॥
悲しみに焦がれる私を捨てて森へ行かれるなら、私はここで断食して死に座ります。もう生きてはいられません。
2.21.28
ततस्त्वं प्राप्स्यसे पुत्र निरयं लोकविश्रुतम्।
ब्रह्महत्यामिवाधर्मात् समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.२१.२८ ॥
ならば息子よ、お前は世に名高い地獄に落ちるだろう。不正によって婆羅門殺しの罪を負う、川々の主である海のように。
2.21.29
विलपन्तीं तथा दीनां कौसल्यां जननीं ततः।
उवाच रामो धर्मात्मा वचनं धर्मसंहितम् ॥ २.२१.२९ ॥
そのように嘆き悲しむ悲しみの母カウサリヤーに、法の魂を持つラーマは法にかなった言葉を語った。
2.21.30
नास्ति शक्तिः पितुर्वाक्यं समतिक्रमितुं मम।
प्रसादये त्वां शिरसा गन्तुमिच्छाम्यहं वनम् ॥ २.२१.३० ॥
父の言葉に背く力は私にはありません。頭を垂れてあなたに願います、私は森へ行きたいのです。
2.21.31
ऋषिणा च पितुर्वाक्यं कुर्वता वनचारिणा।
गौर्हता जानताधर्मं कण्डुना च विपश्चिता ॥ २.२१.३१ ॥
父の命に従った森に住む聖者と、ダルマを知る賢者カンドゥによって、一頭の牛が殺された。
2.21.32
अस्माकं तु कुले पूर्वं सगरस्याज्ञया पितुः।
खनद्भिः सागरैर्भूमिमवाप्तः सुमहान् वधः ॥ २.२१.३२ ॥
我らの家系では昔、サガラの命により、父の命令に従って大地を掘ったサガラの息子たちが、非常に大きな破滅に遭った。
2.21.33
जामदग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम्।
कृत्ता परशुनारण्ये पितुर्वचनकारणात् ॥ २.२१.३३ ॥
ジャマダグニの子ラーマは、父の言葉のために、森の中で自ら斧で母レーヌカーを切り倒した。
2.21.34
एतैरन्यैश्च बहुभिर्देवि देवसमैः कृतम्।
पितुर्वचनमक्लीबं करिष्यामि पितुर्हितम् ॥ २.२१.३४ ॥
女神よ、これらの人々や神々に等しい多くの人々によって父の言葉は果たされてきた。父の利益のために、私もまたぶれることなくその言葉を果たそう。
2.21.35
न खल्वेतन्मयैकेन क्रियते पितृशासनम्।
एतैरपि कृतं देवि ये मया परिकीर्तिताः ॥ २.२१.३५ ॥
女神よ、父の命令を果たすのは私一人ではない。私が挙げた人々もまた果たしてきたのだ。
2.21.36
नाहं धर्ममपूर्वं ते प्रतिकूलं प्रवर्तये।
पूर्वैरयमभिप्रेतो गतो मार्गोऽनुगम्यते ॥ २.२१.३६ ॥
私はあなたのために、前例のない、逆らう法を打ち立てるのではない。先祖が認め、歩んだ道を私はたどっているのだ。
2.21.37
तदेतत् तु मया कार्यं क्रियते भुवि नान्यथा।
पितुर्हि वचनं कुर्वन् न कश्चिन्नाम हीयते ॥ २.२१.३७ ॥
ゆえにこれは私がなさねばならぬ。地上に他の道はない。父の言葉に従う者は、決して損なわれることはない。
2.21.38
तामेवमुक्त्वा जननीं लक्ष्मणं पुनरब्रवीत्।
वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ २.२१.३८ ॥
母にこのように語ったのち、弁舌の達人の中で最も優れ、すべての弓手の中で最も優れたラーマは、再びラクシュマナに語った。
2.21.39
तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहमनुत्तमम्।
विक्रमं चैव सत्त्वं च तेजश्च सुदुरासदम् ॥ २.२१.३९ ॥
ラクシュマナよ、私に対する君の愛情が最も深いことを私は知っている。君の武勇、気概、そして輝きは、きわめて凌ぎがたい。
2.21.40
मम मातुर्महद् दुःखमतुलं शुभलक्षण।
अभिप्रायं न विज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च ॥ २.२१.४० ॥
吉祥の相を持つ者よ、私の母の比類なき大きな悲しみは、私の意図も真実も平安も理解できないことにある。
2.21.41
धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम्।
धर्मसंश्रितमप्येतत् पितुर्वचनमुत्तमम् ॥ २.२१.४१ ॥
世にあっては法こそ最上であり、真実は法に立脚している。法に拠るこの父の言葉もまた最も尊いものである。
2.21.42
संश्रुत्य च पितुर्वाक्यं मातुर्वा ब्राह्मणस्य वा।
न कर्तव्यं वृथा वीर धर्ममाश्रित्य तिष्ठता ॥ २.२१.४२ ॥
勇士よ、父・母・バラモンの言葉を受け入れたなら、法に依って立つ者はそれを空しくしてはならない。
2.21.43
सोऽहं न शक्ष्यामि पुनर्नियोगमतिवर्तितुम्।
पितुर्हि वचनाद् वीर कैकेय्याहं प्रचोदितः ॥ २.२१.४३ ॥
勇しき人よ、父の言葉によりカイケーイーに促された私は、この命令を再び破ることはできない。
2.21.44
तदेतां विसृजानार्यां क्षत्रधर्माश्रितां मतिम्।
धर्ममाश्रय मा तैक्ष्ण्यं मद्बुद्धिरनुगम्यताम् ॥ २.२१.४४ ॥
ゆえに、戦士の義務に基づくこの不善の考えを捨てよ。法に身を寄せ、厳しくあるな、私の思いに従え。
2.21.45
तमेवमुक्त्वा सौहार्दाद् भ्रातरं लक्ष्मणाग्रजः।
उवाच भूयः कौसल्यां प्राञ्जलिः शिरसा नतः ॥ २.२१.४५ ॥
兄は弟にこのように愛情をもって語り終えると、合掌し頭を垂れて、再びカウサリヤーに語りかけた。
2.21.46
अनुमन्यस्व मां देवि गमिष्यन्तमितो वनम्।
शापितासि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे ॥ २.२१.४६ ॥
女王よ、ここから森へ向かう私にお許しを与えてください。あなたは私の命にかけて誓約で縛られています。どうか私のために吉祥の儀式を行ってください。
2.21.47
तीर्णप्रतिज्ञश्च वनात् पुनरेष्याम्यहं पुरीम्।
ययातिरिव राजर्षिः पुरा हित्वा पुनर्दिवम् ॥ २.२१.४७ ॥
誓いを果たして、私は森から再び都へ戻ります。かつて王仙ヤヤーティが天界を去った後に戻ったように。
2.21.48
शोकः संधार्यतां मातर्हृदये साधु मा शुचः।
वनवासादिहैष्यामि पुनः कृत्वा पितुर्वचः ॥ २.२१.४८ ॥
母上、悲しみは心に留め、深く嘆かないでください。父の言葉を果たして、森での流浪から私はここへ戻ってきます。
2.21.49
त्वया मया च वैदेह्या लक्ष्मणेन सुमित्रया।
पितुर्नियोगे स्थातव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ २.२१.४९ ॥
あなたも私もヴァイデーヒーもラクシュマナもスミトラーも、父の命にとどまるべきである。これが永遠の法である。
2.21.50
अम्ब सम्भृत्य सम्भारान् दुःखं हृदि निगृह्य च।
वनवासकृता बुद्धिर्मम धर्म्यानुवर्त्यताम् ॥ २.२१.५० ॥
母上、悲しみを胸におさめ、必要な品を整えて、私の法にかなった森への決意に従ってください。
2.21.51
एतद् वचस्तस्य निशम्य माता
सुधर्म्यमव्यग्रमविक्लवं च।
मृतेव संज्ञां प्रतिलभ्य देवी
समीक्ष्य रामं पुनरित्युवाच ॥ २.२१.५१ ॥
彼の正しく、落ち着いた、動じない言葉を聞いて、母は死んだように、再び意識を取り戻し、ラーマを見つめて再び言った。
2.21.52
यथैव ते पुत्र पिता तथाहं
गुरुः स्वधर्मेण सुहृत्तया च।
न त्वानुजानामि न मां विहाय
सुदुःखितामर्हसि पुत्र गन्तुम् ॥ २.२१.५२ ॥
わが子よ、あなたの父上がそうであるように、私も自分の務めと愛情によってあなたの師である。私は許さない。深く悲しむ私を捨てて去るべきではない。
2.21.53
किं जीवितेनेह विना त्वया मे
लोकेन वा किं स्वधयामृतेन।
श्रेयो मुहूर्तं तव संनिधानं
ममैव कृत्स्नादपि जीवलोकात् ॥ २.२१.५३ ॥
あなたなしに、この命に何の意味があろう、この世界に、スヴァダーの供物に、甘露に何の意味があろう。あなたのそばに一瞬いることさえ、私にとっては全世界に勝るのだ。
2.21.54
नरैरिवोल्काभिरपोह्यमानो
महागजो ध्वान्तमभिप्रविष्टः।
भूयः प्रजज्वाल विलापमेवं
निशम्य रामः करुणं जनन्याः ॥ २.२१.५४ ॥
松明に追われた大象が闇に入ってまた燃え上がるように、母の哀れな嘆きをこう聞いて、ラーマはまた燃え上がった。
2.21.55
स मातरं चैव विसंज्ञकल्पा-
मार्तं च सौमित्रिमभिप्रतप्तम्।
धर्मे स्थितो धर्म्यमुवाच वाक्यं
यथा स एवार्हति तत्र वक्तुम् ॥ २.२१.५५ ॥
法に堅固なラーマは、気を失いかけた母と、苦痛に焼かれるスミトラーの子を見て、そこで語るにふさわしいのは自分だとばかりに、法にかなった言葉を述べた。
2.21.56
अहं हि ते लक्ष्मण नित्यमेव
जानामि भक्तिं च पराक्रमं च।
मम त्वभिप्रायमसंनिरीक्ष्य
मात्रा सहाभ्यर्दसि मा सुदुःखम् ॥ २.२१.५६ ॥
ラクシュマナよ、お前の忠誠と勇武を私はいつも知っている。しかし私の意図を見ずに、母とともにこれほど深く嘆いてはならない。
2.21.57
धर्मार्थकामाः खलु जीवलोके
समीक्षिता धर्मफलोदयेषु।
ये तत्र सर्वे स्युरसंशयं मे
भार्येव वश्याभिमता सपुत्रा ॥ २.२१.५७ ॥
この生きとし生けるものの世界では、法・利・欲は法の果実が生じることに照らして考えられる。それらはすべて、私にとって疑いなく、従順で好ましい妻と息子たちのようなものとなるであろう。
2.21.58
यस्मिंस्तु सर्वे स्युरसंनिविष्टा
धर्मो यतः स्यात् तदुपक्रमेत।
द्वेष्यो भवत्यर्थपरो हि लोके
कामात्मता खल्वपि न प्रशस्ता ॥ २.२१.५८ ॥
しかし、それらすべてが備わらないところでは、法の生じるところのものに取りかかるべきである。世間で財のみを追う者は憎まれ、ただ欲望に身をゆだねた性質もまた称賛されない。
2.21.59
गुरुश्च राजा च पिता च वृद्धः
क्रोधात् प्रहर्षादथवापि कामात्।
यद् व्यादिशेत् कार्यमवेक्ष्य धर्मं
कस्तं न कुर्यादनृशंसवृत्तिः ॥ २.२१.५९ ॥
師、王、父、年長者が怒りや喜び、あるいは欲望から何の仕事を命じても、法を見定めた上で、慈悲深い振る舞いの者がそれをしないことがあろうか。
2.21.60
न तेन शक्नोमि पितुः प्रतिज्ञा-
मिमां न कर्तुं सकलां यथावत्।
स ह्यावयोस्तात गुरुर्नियोगे
देव्याश्च भर्ता स गतिश्च धर्मः ॥ २.२१.६० ॥
ゆえに私は父上の誓約をすべて正しく果たすことはできない。この命令において彼こそ我ら二人の師であり、王妃の夫であり、彼こそが拠り所であり法なのだ。
2.21.61
तस्मिन् पुनर्जीवति धर्मराजे
विशेषतः स्वे पथि वर्तमाने।
देवी मया सार्धमितोऽभिगच्छेत्
कथंस्विदन्या विधवेव नारी ॥ २.२१.६१ ॥
法の王は今も生きており、とりわけ自らの道に確かに歩んでいる。ではどうして王妃が私とともにここから去れようか、他の寡婦のように。
2.21.62
सा मानुमन्यस्व वनं व्रजन्तं
कुरुष्व नः स्वस्त्ययनानि देवि।
यथा समाप्ते पुनराव्रजेयं
यथा हि सत्येन पुनर्ययातिः ॥ २.२१.६२ ॥
王妃よ、私が森へ行くことを敬意をもって受け入れ、我らのために吉祥の儀式を行ってほしい。期限が満ちれば私は再び戻ろう、真実によってヤヤーティが戻ったように。
2.21.63
यशो ह्यहं केवलराज्यकारणा-
न्न पृष्ठतः कर्तुमलं महोदयम्।
अदीर्घकालेन तु देवि जीविते
वृणेऽवरामद्य महीमधर्मतः ॥ २.२१.६३ ॥
ただ王国のために名声を求めるのではない。また後に大いなる繁栄を成すこともできない。王妃よ、短い人生の中で、私は今日、不義にも低い土地を選ぶのだ。
2.21.64
प्रसादयन्नरवृषभः स मातरं
पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान्।
अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनं
चकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम् ॥ २.२१.६४ ॥
人中の雄である彼は、母を宥め、勇猛にダンダカの森へ行こうと望み、次いで弟に懇ろに教え、心の中でその母を右遶し、そして御目にかかった。