ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.21.1
तथा तु विलपन्तीं तां कौसल्यां राममातरम्।
उवाच लक्ष्मणो दीनस्तत्कालसदृशं वचः ॥ २.२१.१ ॥
ಹೀಗೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ, ದುಃಖಿತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.21.2
न रोचते ममाप्येतदार्ये यद् राघवो वनम्।
त्यक्त्वा राज्यश्रियं गच्छेत् स्त्रिया वाक्यवशंगतः ॥ २.२१.२ ॥
ಆರ್ಯೆಯೇ! ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯ ಮಾತಿಗೆ ವಶನಾಗಿ ರಾಘವನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ನನಗೂ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲ.
2.21.3
विपरीतश्च वृद्धश्च विषयैश्च प्रधर्षितः।
नृपः किमिव न ब्रूयाच्चोद्यमानः समन्मथः ॥ २.२१.३ ॥
ವಿಪರೀತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ವೃದ್ಧನಾದ, ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜನು, ಮನ್ಮಥನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಏನನ್ನು ತಾನೇ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ?
2.21.4
नास्यापराधं पश्यामि नापि दोषं तथाविधम्।
येन निर्वास्यते राष्ट्राद् वनवासाय राघवः ॥ २.२१.४ ॥
ಇವನಲ್ಲಿ ನಾನು ಯಾವ ಅಪರಾಧವನ್ನೂ, ಇಂತಹ ದೋಷವನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ; ರಾಘವನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತಹ ಕಾರಣವೇನೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.21.5
न तं पश्याम्यहं लोके परोक्षमपि यो नरः।
स्वमित्रोऽपि निरस्तोऽपि योऽस्य दोषमुदाहरेत् ॥ २.२१.५ ॥
ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ದೋಷವನ್ನು ಹೇಳುವ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ — ಅವನು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿದ್ದರೂ ಸರಿ.
2.21.6
देवकल्पमृजुं दान्तं रिपूणामपि वत्सलम्।
अवेक्षमाणः को धर्मं त्यजेत् पुत्रमकारणात् ॥ २.२१.६ ॥
ದೇವಸಮಾನನೂ, ನೇರನೂ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ, ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರೀತಿ ತೋರುವವನೂ ಆದ ಮಗನನ್ನು, ಧರ್ಮವನ್ನು ನೋಡುವವನು ಯಾರು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ತ್ಯಜಿಸಬಲ್ಲನು?
2.21.7
तदिदं वचनं राज्ञः पुनर्बाल्यमुपेयुषः।
पुत्रः को हृदये कुर्याद् राजवृत्तमनुस्मरन् ॥ २.२१.७ ॥
ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿರುವಾಗ, ಈ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆದು ಯಾವ ಮಗ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ?
2.21.8
यावदेव न जानाति कश्चिदर्थमिमं नरः।
तावदेव मया सार्धमात्मस्थं कुरु शासनम् ॥ २.२१.८ ॥
ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನೂ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿಯದಿರುವಾಗಲೇ, ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಈ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೇ ಇಟ್ಟುಕೋ.
2.21.9
मया पार्श्वे सधनुषा तव गुप्तस्य राघव।
कः समर्थोऽधिकं कर्तुं कृतान्तस्येव तिष्ठतः ॥ २.२१.९ ॥
ಓ ರಾಘವ, ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ನಿಂತಿರುವ ನನ್ನ ಮೇಲೆ, ಯಮನಂತೆ ನಿಂತಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಮೀರಿ ಯಾರು ಇನ್ನೇನಾದರೂ ಮಾಡಬಲ್ಲರು?
2.21.10
निर्मनुष्यामिमां सर्वामयोध्यां मनुजर्षभ।
करिष्यामि शरैस्तीक्ष्णैर्यदि स्थास्यति विप्रिये ॥ २.२१.१० ॥
ಓ ಮನುಜರ್ಷಭ, ಯಾರಾದರೂ ವಿರೋಧವಾಗಿ ನಿಂತರೆ, ಹರಿತವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಈ ಇಡೀ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
2.21.11
भरतस्याथ पक्ष्यो वा यो वास्य हितमिच्छति।
सर्वांस्तांश्च वधिष्यामि मृदुर्हि परिभूयते ॥ २.२१.११ ॥
ಭರತನ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಅವನ ಹಿತ ಬಯಸುವವರಾಗಿರಲಿ, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಾನು ವಧಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮೃದುವಾದವನೇ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
2.21.12
प्रोत्साहितोऽयं कैकेय्या संतुष्टो यदि नः पिता।
अमित्रभूतो निःसङ्गं वध्यतां वध्यतामपि ॥ २.२१.१२ ॥
ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೋಹವಿಲ್ಲದೆ ಅವರನ್ನೂ ವಧಿಸಲಿ, ವಧಿಸಲಿ.
2.21.13
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥ २.२१.१३ ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮದಾಂಧನಾಗಿ, ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಹಿರಿಯನಾದರೂ ಸರಿ, ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೇ ಕರ್ತವ್ಯ.
2.21.14
बलमेष किमाश्रित्य हेतुं वा पुरुषोत्तम।
दातुमिच्छति कैकेय्यै उपस्थितमिदं तव ॥ २.२१.१४ ॥
ಪುರುಷೋತ್ತಮನೇ, ಇವನು ಯಾವ ಬಲವನ್ನು ಅಥವಾ ಯಾವ ಕಾರಣವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ನಿನ್ನದಾದ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಕೊಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ?
2.21.15
त्वया चैव मया चैव कृत्वा वैरमनुत्तमम्।
कास्य शक्तिः श्रियं दातुं भरतायारिशासन ॥ २.२१.१५ ॥
ಶತ್ರುನಿಗ್ರಹನೇ, ನಿನ್ನೊಡನೆಯೂ ನನ್ನೊಡನೆಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಇವನಿಗೆ, ಭರತನಿಗೆ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿ ಏನಿದೆ?
2.21.16
अनुरक्तोऽस्मि भावेन भ्रातरं देवि तत्त्वतः।
सत्येन धनुषा चैव दत्तेनेष्टेन ते शपे ॥ २.२१.१६ ॥
ದೇವಿ, ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಅನುರಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸತ್ಯ, ನನ್ನ ಬಿಲ್ಲು, ನೀವು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಿಯ ವಸ್ತು ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಡುತ್ತೇನೆ.
2.21.17
दीप्तमग्निमरण्यं वा यदि रामः प्रवेक्ष्यति।
प्रविष्टं तत्र मां देवि त्वं पूर्वमवधारय ॥ २.२१.१७ ॥
ದೇವಿ, ರಾಮನು ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೋ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ.
2.21.18
हरामि वीर्याद् दुःखं ते तमः सूर्य इवोदितः।
देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश्चैव पश्यतु ॥ २.२१.१८ ॥
ಉದಯಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನು ಕತ್ತಲನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತೆ, ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇವಿ, ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಲಿ; ರಾಘವನೂ ನೋಡಲಿ.
2.21.19
हनिष्ये पितरं वृद्धं कैकेय्यासक्तमानसम्।
कृपणं च स्थितं बाल्ये वृद्धभावेन गर्हितम् ॥ २.२१.१९ ॥
ಕೈಕೇಯಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಆಸಕ್ತವಾದ, ದೀನನಾದ, ಬಾಲ್ಯಚೇಷ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ನಿಂದಿತನಾದ ವೃದ್ಧ ತಂದೆಯನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ.
2.21.20
एतत् तु वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः।
उवाच रामं कौसल्या रुदती शोकलालसा ॥ २.२१.२० ॥
ಮಹಾತ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ಕೌಸಲ್ಯೆ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.21.21
भ्रातुस्ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतं त्वया।
यदत्रानन्तरं तत्त्वं कुरुष्व यदि रोचते ॥ २.२१.२१ ॥
ಮಗನೇ! ನಿನ್ನ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿದೆ. ಇನ್ನು ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡು.
2.21.22
न चाधर्म्यं वचः श्रुत्वा सपत्न्या मम भाषितम्।
विहाय शोकसंतप्तां गन्तुमर्हसि मामितः ॥ २.२१.२२ ॥
ನನ್ನ ಸವತಿಯ ಅಧರ್ಮದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ, ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತಳಾದ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
2.21.23
धर्मज्ञ इति धर्मिष्ठ धर्मं चरितुमिच्छसि।
शुश्रूष मामिहस्थस्त्वं चर धर्ममनुत्तमम् ॥ २.२१.२३ ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ! ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೇ! ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ನೀನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ. ಇಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ನನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸು.
2.21.24
शुश्रूषुर्जननीं पुत्र स्वगृहे नियतो वसन्।
परेण तपसा युक्तः काश्यपस्त्रिदिवं गतः ॥ २.२१.२४ ॥
ಮಗನೇ! ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯಮದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ತಾಯಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಶ್ಯಪನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
2.21.25
यथैव राजा पूज्यस्ते गौरवेण तथा ह्यहम्।
त्वां साहं नानुजानामि न गन्तव्यमितो वनम् ॥ २.२१.२५ ॥
ರಾಜನು ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ಪೂಜ್ಯನೋ, ಗೌರವದಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ. ನಿನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ನೀನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದು.
2.21.26
त्वद्वियोगान्न मे कार्यं जीवितेन सुखेन च।
त्वया सह मम श्रेयस्तृणानामपि भक्षणम् ॥ २.२१.२६ ॥
ನಿನ್ನ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಜೀವನದಿಂದಾಗಲಿ ಸುಖದಿಂದಾಗಲಿ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದೇ ನನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು; ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವುದಾದರೂ ಸರಿ.
2.21.27
यदि त्वं यास्यसि वनं त्यक्त्वा मां शोकलालसाम्।
अहं प्रायमिहासिष्ये न च शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ २.२१.२७ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಹಂಬಲಿಸುವ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದರೆ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಪವಾಸ ಕುಳಿತು ಸಾಯುತ್ತೇನೆ; ಬದುಕಲಾರೆ.
2.21.28
ततस्त्वं प्राप्स्यसे पुत्र निरयं लोकविश्रुतम्।
ब्रह्महत्यामिवाधर्मात् समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.२१.२८ ॥
ಮಗನೇ, ಆಗ ನೀನು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ನರಕವನ್ನು ಸೇರುವೆ; ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ, ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸಮುದ್ರವೂ ಹಾಗೆಯೇ.
2.21.29
विलपन्तीं तथा दीनां कौसल्यां जननीं ततः।
उवाच रामो धर्मात्मा वचनं धर्मसंहितम् ॥ २.२१.२९ ॥
ಹೀಗೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ದೀನಳಾದ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.21.30
नास्ति शक्तिः पितुर्वाक्यं समतिक्रमितुं मम।
प्रसादये त्वां शिरसा गन्तुमिच्छाम्यहं वनम् ॥ २.२१.३० ॥
ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಮೀರುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿಲ್ಲ. ತಲೆಬಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.21.31
ऋषिणा च पितुर्वाक्यं कुर्वता वनचारिणा।
गौर्हता जानताधर्मं कण्डुना च विपश्चिता ॥ २.२१.३१ ॥
ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ ಕಾಡಿನ ಋಷಿಯಿಂದ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕಂಡುವಿನಿಂದ ಹಸು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
2.21.32
अस्माकं तु कुले पूर्वं सगरस्याज्ञया पितुः।
खनद्भिः सागरैर्भूमिमवाप्तः सुमहान् वधः ॥ २.२१.३२ ॥
ನಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸಗರನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದ ಸಾಗರ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಾಶ ಸಂಭವಿಸಿತು.
2.21.33
जामदग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम्।
कृत्ता परशुनारण्ये पितुर्वचनकारणात् ॥ २.२१.३३ ॥
ಜಮದಗ್ನಿಯ ಮಗ ರಾಮನು ತಂದೆಯ ಮಾತಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿ ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಕಡಿದನು.
2.21.34
एतैरन्यैश्च बहुभिर्देवि देवसमैः कृतम्।
पितुर्वचनमक्लीबं करिष्यामि पितुर्हितम् ॥ २.२१.३४ ॥
ದೇವಿ, ಇವರಿಂದಲೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನರಾದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರಿಂದಲೂ ತಂದೆಯ ಮಾತು ಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ತಂದೆಯ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನೂ ಅಚಲವಾಗಿ ಆ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವೆನು.
2.21.35
न खल्वेतन्मयैकेन क्रियते पितृशासनम्।
एतैरपि कृतं देवि ये मया परिकीर्तिताः ॥ २.२१.३५ ॥
ದೇವಿ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ನಾನು ಹೆಸರಿಸಿದ ಇವರಿಂದಲೂ ಅದು ಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
2.21.36
नाहं धर्ममपूर्वं ते प्रतिकूलं प्रवर्तये।
पूर्वैरयमभिप्रेतो गतो मार्गोऽनुगम्यते ॥ २.२१.३६ ॥
ನಾನು ನಿನಗೆ ಹಿಂದಿಲ್ಲದ, ವಿರುದ್ಧವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪೂರ್ವಜರು ಒಪ್ಪಿ ನಡೆದ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.21.37
तदेतत् तु मया कार्यं क्रियते भुवि नान्यथा।
पितुर्हि वचनं कुर्वन् न कश्चिन्नाम हीयते ॥ २.२१.३७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಬೇಕು; ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ. ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು ಯಾರೂ ಕೀಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
2.21.38
तामेवमुक्त्वा जननीं लक्ष्मणं पुनरब्रवीत्।
वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ २.२१.३८ ॥
ತಾಯಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಮಾತುಗಾರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಎಲ್ಲ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ರಾಮ ಮತ್ತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.21.39
तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहमनुत्तमम्।
विक्रमं चैव सत्त्वं च तेजश्च सुदुरासदम् ॥ २.२१.३९ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ! ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ನಿನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಜಯವಾದವು.
2.21.40
मम मातुर्महद् दुःखमतुलं शुभलक्षण।
अभिप्रायं न विज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च ॥ २.२१.४० ॥
ಶುಭಲಕ್ಷಣನೇ! ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಅಪಾರ ಮಹಾ ದುಃಖವೆಂದರೆ, ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅವಳು ಅರಿಯಲಾರದೆ ಹೋದದ್ದು.
2.21.41
धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम्।
धर्मसंश्रितमप्येतत् पितुर्वचनमुत्तमम् ॥ २.२१.४१ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಪರಮ; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಈ ತಂದೆಯ ಮಾತೂ ಉತ್ತಮವಾದುದು.
2.21.42
संश्रुत्य च पितुर्वाक्यं मातुर्वा ब्राह्मणस्य वा।
न कर्तव्यं वृथा वीर धर्ममाश्रित्य तिष्ठता ॥ २.२१.४२ ॥
ವೀರನೇ! ತಂದೆಯ, ತಾಯಿಯ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿಂತವನು ಅದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಬಾರದು.
2.21.43
सोऽहं न शक्ष्यामि पुनर्नियोगमतिवर्तितुम्।
पितुर्हि वचनाद् वीर कैकेय्याहं प्रचोदितः ॥ २.२१.४३ ॥
ತಂದೆಯ ಮಾತಿನಿಂದ, ವೀರೆ, ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ನಾನು ಈ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾರೆ.
2.21.44
तदेतां विसृजानार्यां क्षत्रधर्माश्रितां मतिम्।
धर्ममाश्रय मा तैक्ष्ण्यं मद्बुद्धिरनुगम्यताम् ॥ २.२१.४४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಈ ಅನಾರ್ಯ ಭಾವವನ್ನು ಬಿಡು; ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು, ಕಠಿಣತೆ ಬೇಡ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸು.
2.21.45
तमेवमुक्त्वा सौहार्दाद् भ्रातरं लक्ष्मणाग्रजः।
उवाच भूयः कौसल्यां प्राञ्जलिः शिरसा नतः ॥ २.२१.४५ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣನು ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ತಮ್ಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಕೈಮುಗಿದು ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
2.21.46
अनुमन्यस्व मां देवि गमिष्यन्तमितो वनम्।
शापितासि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे ॥ २.२१.४६ ॥
ದೇವಿ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡು. ನೀನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಬದ್ಧಳಾಗಿರುವೆ; ನನ್ನ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡು.
2.21.47
तीर्णप्रतिज्ञश्च वनात् पुनरेष्याम्यहं पुरीम्।
ययातिरिव राजर्षिः पुरा हित्वा पुनर्दिवम् ॥ २.२१.४७ ॥
ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಕಾಡಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವೆನು; ಹಿಂದೆ ರಾಜರ್ಷಿ ಯಯಾತಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತ್ತೆ ಬಂದಂತೆ.
2.21.48
शोकः संधार्यतां मातर्हृदये साधु मा शुचः।
वनवासादिहैष्यामि पुनः कृत्वा पितुर्वचः ॥ २.२१.४८ ॥
ಅಮ್ಮಾ, ಶೋಕವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ತಡೆದುಕೋ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ದುಃಖಿಸಬೇಡ. ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ವನವಾಸದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಮರಳುವೆನು.
2.21.49
त्वया मया च वैदेह्या लक्ष्मणेन सुमित्रया।
पितुर्नियोगे स्थातव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ २.२१.४९ ॥
ನೀನು, ನಾನು, ವೈದೇಹಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸುಮಿತ್ರೆ — ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು; ಇದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.
2.21.50
अम्ब सम्भृत्य सम्भारान् दुःखं हृदि निगृह्य च।
वनवासकृता बुद्धिर्मम धर्म्यानुवर्त्यताम् ॥ २.२१.५० ॥
ಅಮ್ಮಾ, ದುಃಖವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಡೆದು, ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ವನವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು.
2.21.51
एतद् वचस्तस्य निशम्य माता
सुधर्म्यमव्यग्रमविक्लवं च।
मृतेव संज्ञां प्रतिलभ्य देवी
समीक्ष्य रामं पुनरित्युवाच ॥ २.२१.५१ ॥
ಅವನ ಈ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಅಚಂಚಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ತಾಯಿ ಸತ್ತಂತಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಡೆದು, ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.21.52
यथैव ते पुत्र पिता तथाहं
गुरुः स्वधर्मेण सुहृत्तया च।
न त्वानुजानामि न मां विहाय
सुदुःखितामर्हसि पुत्र गन्तुम् ॥ २.२१.५२ ॥
ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಾನೂ ನನ್ನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನಿನಗೆ ಗುರುವೇ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಹೋಗಬಾರದು.
2.21.53
किं जीवितेनेह विना त्वया मे
लोकेन वा किं स्वधयामृतेन।
श्रेयो मुहूर्तं तव संनिधानं
ममैव कृत्स्नादपि जीवलोकात् ॥ २.२१.५३ ॥
ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಈ ಜೀವನದಿಂದ ಏನು, ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಏನು, ಸ್ವಧಾ ಅಥವಾ ಅಮೃತದಿಂದ ಏನು? ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಒಂದು ಕ್ಷಣವಾದರೂ ನನಗೆ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಲೋಕಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
2.21.54
नरैरिवोल्काभिरपोह्यमानो
महागजो ध्वान्तमभिप्रविष्टः।
भूयः प्रजज्वाल विलापमेवं
निशम्य रामः करुणं जनन्याः ॥ २.२१.५४ ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಉರಿಯುವ ಪಂಜುಗಳಿಂದ ಓಡಿಸಿದ ಮಹಾಗಜ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಉರಿದಂತೆ, ತಾಯಿಯ ಇಂತಹ ಕರುಣಾಜನಕ ವಿಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮ ಮತ್ತೆ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿದನು.
2.21.55
स मातरं चैव विसंज्ञकल्पा-
मार्तं च सौमित्रिमभिप्रतप्तम्।
धर्मे स्थितो धर्म्यमुवाच वाक्यं
यथा स एवार्हति तत्र वक्तुम् ॥ २.२१.५५ ॥
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ರಾಮನು, ಮೂರ್ಛೆಗೊಂಡಂತಿದ್ದ ತಾಯಿಯನ್ನೂ ನೋವಿನಿಂದ ಬೆಂದಿದ್ದ ಸೌಮಿತ್ರಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಅರ್ಹನಾದವನು ತಾನೇ ಎಂಬಂತೆ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು.
2.21.56
अहं हि ते लक्ष्मण नित्यमेव
जानामि भक्तिं च पराक्रमं च।
मम त्वभिप्रायमसंनिरीक्ष्य
मात्रा सहाभ्यर्दसि मा सुदुःखम् ॥ २.२१.५६ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ ನಾನು ಸದಾ ಬಲ್ಲೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಇಷ್ಟು ಅತಿಯಾಗಿ ದುಃಖಿಸಬೇಡ.
2.21.57
धर्मार्थकामाः खलु जीवलोके
समीक्षिता धर्मफलोदयेषु।
ये तत्र सर्वे स्युरसंशयं मे
भार्येव वश्याभिमता सपुत्रा ॥ २.२१.५७ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಧರ್ಮಫಲದ ಉದಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಹೆಂಡತಿಯಂತೆ ವಶವಾಗಿ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ, ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಇರುತ್ತವೆ.
2.21.58
यस्मिंस्तु सर्वे स्युरसंनिविष्टा
धर्मो यतः स्यात् तदुपक्रमेत।
द्वेष्यो भवत्यर्थपरो हि लोके
कामात्मता खल्वपि न प्रशस्ता ॥ २.२१.५८ ॥
ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಿಂದ ಧರ್ಮ ಉಂಟಾಗುವುದೋ ಅದನ್ನೇ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಣದಾಸೆಯವನು ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಸ್ವಭಾವವೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯವಲ್ಲ.
2.21.59
गुरुश्च राजा च पिता च वृद्धः
क्रोधात् प्रहर्षादथवापि कामात्।
यद् व्यादिशेत् कार्यमवेक्ष्य धर्मं
कस्तं न कुर्यादनृशंसवृत्तिः ॥ २.२१.५९ ॥
ಗುರು, ರಾಜ, ತಂದೆ, ಹಿರಿಯರು ಕೋಪದಿಂದಲೋ, ಸಂತೋಷದಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಬಯಕೆಯಿಂದಲೋ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ದಯಾಪರ ನಡತೆಯುಳ್ಳವನು ಯಾರು ಅದನ್ನು ಮಾಡದಿರುತ್ತಾನೆ?
2.21.60
न तेन शक्नोमि पितुः प्रतिज्ञा-
मिमां न कर्तुं सकलां यथावत्।
स ह्यावयोस्तात गुरुर्नियोगे
देव्याश्च भर्ता स गतिश्च धर्मः ॥ २.२१.६० ॥
ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ತಂದೆಯ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನೇ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಗುರು, ಈ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ; ದೇವಿಯ ಪತಿಯೂ ಅವನೇ; ಅವನೇ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ.
2.21.61
तस्मिन् पुनर्जीवति धर्मराजे
विशेषतः स्वे पथि वर्तमाने।
देवी मया सार्धमितोऽभिगच्छेत्
कथंस्विदन्या विधवेव नारी ॥ २.२१.६१ ॥
ಆ ಧರ್ಮರಾಜನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಿದ್ದಾನೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ದೇವಿಯು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೇಗೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಧವೆಯಂತೆ?
2.21.62
सा मानुमन्यस्व वनं व्रजन्तं
कुरुष्व नः स्वस्त्ययनानि देवि।
यथा समाप्ते पुनराव्रजेयं
यथा हि सत्येन पुनर्ययातिः ॥ २.२१.६२ ॥
ದೇವಿಯೇ, ನಾನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊ; ನಮಗಾಗಿ ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡು. ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಬರುವೆನು; ಸತ್ಯದಿಂದ ಯಯಾತಿ ಮತ್ತೆ ಬಂದಂತೆ.
2.21.63
यशो ह्यहं केवलराज्यकारणा-
न्न पृष्ठतः कर्तुमलं महोदयम्।
अदीर्घकालेन तु देवि जीविते
वृणेऽवरामद्य महीमधर्मतः ॥ २.२१.६३ ॥
ಕೇವಲ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲೂ ಶಕ್ತನಲ್ಲ. ದೇವಿಯೇ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇಂದು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಒಂದು ಕೀಳು ಭೂಭಾಗವನ್ನು ನಾನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
2.21.64
प्रसादयन्नरवृषभः स मातरं
पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान्।
अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनं
चकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम् ॥ २.२१.६४ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿ, ನಂತರ ತಮ್ಮನಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆದನು.