Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.23.1
ध्यात्वा मध्यं जगामाशु सहसा दैन्यहर्षयोः ॥ २.२३.१ ॥
Tras reflexionar, pasó de pronto y rápidamente al punto intermedio entre la aflicción y la alegría.
2.23.2
तदा तु बद्ध्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः।
निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥ २.२३.२ ॥
Entonces el mejor de los hombres, frunciendo el ceño entre las cejas, resopló como una gran serpiente enfurecida en su madriguera.
2.23.3
तस्य दुष्प्रतिवीक्ष्यं तद् भ्रुकुटीसहितं तदा।
बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम् ॥ २.२३.३ ॥
Entonces su rostro, difícil de mirar, con el ceño fruncido, brilló como el rostro de un león airado.
2.23.4
अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः।
तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम् ॥ २.२३.४ ॥
Agitando la mano delantera como un elefante agita su trompa, inclinando el cuerpo de lado y hacia arriba, dejó caer el cuello.
2.23.5
अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत्।
अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम् ॥ २.२३.५ ॥
Mirando con el ojo de delante, de soslayo, dijo a su hermano: "Aquel en quien ha surgido tan gran agitación sin razón…"
2.23.6
धर्मदोषप्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया।
कथं ह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति ॥ २.२३.६ ॥
¿Cómo, por el peligro de una falta contra el dharma y sin temer la censura del mundo, puede alguien como tú, sereno, hablar así?
2.23.7
यथा ह्येवमशौण्डीरं शौण्डीरः क्षत्रियर्षभः।
किं नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि ॥ २.२३.७ ॥
Así como un héroe, toro entre los kṣatriyas, llamaría valiente a un cobarde, ¿por qué hablas de este desdichado destino impotente?
2.23.8
पापयोस्ते कथं नाम तयोः शङ्का न विद्यते।
सन्ति धर्मोपधासक्ता धर्मात्मन् किं न बुध्यसे ॥ २.२३.८ ॥
¿Cómo no sospechas de esos dos malvados? Se aferran a la virtud como pretexto. ¡Oh alma del dharma, por qué no lo adviertes?
2.23.9
तयोः सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात् परिजिहीर्षतोः।
यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव।
तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद् वरः प्रकृतश्च सः ॥ २.२३.९ ॥
Esta es la 'buena conducta' de aquellos dos que, por engaño, desean arrebatar su propio fin. Oh Rāghava, si no lo hubieran decidido así de antemano, ese don se les habría concedido antes, y habría sido lo correcto.
2.23.10
लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम्।
नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥ २.२३.१० ॥
Oh héroe, no puedo soportar esta consagración, odiada por el mundo, emprendida para otro que no seas tú; por ello debes perdonarme.
2.23.11
येनैवमागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते।
सोऽपि धर्मो मम द्वेष्यो यत्प्रसङ्गाद् विमुह्यसि ॥ २.२३.११ ॥
Oh gran sabio, incluso ese dharma, por cuyo argumento tu intelecto ha caído en tal duda, me es odioso.
2.23.12
कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः।
करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम् ॥ २.२३.१२ ॥
¿Cómo, con tus actos, serás capaz de cumplir el mandato de tu padre, el más injusto y censurable, estando él bajo el dominio de Kaikeyī?
2.23.13
यदयं किल्बिषाद् भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते।
जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः ॥ २.२३.१३ ॥
Esa separación hecha por culpa no se acepta aunque así sea. De ella nace mi dolor, y esta unión con el dharma también es censurable.
2.23.14
तवायं धर्मसंयोगो लोकस्यास्य विगर्हितः।
मनसापि कथं कामं कुर्यात् त्वां कामवृत्तयोः।
तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥ २.२३.१४ ॥
Esta tu unión con el dharma es censurada en este mundo. ¿Cómo podrías siquiera en tu mente desear a esos dos, que actúan por deseo, siempre hostiles, enemigos que llevan el nombre de padre?
2.23.15
यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम्।
तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते ॥ २.२३.१५ ॥
Aunque tu proceder y la opinión de ambos fueran divinos, debes desatenderlo. Eso tampoco me agrada.
2.23.16
विक्लवो वीर्यहीनो यः स दैवमनुवर्तते।
वीराः सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते ॥ २.२३.१६ ॥
Quien es débil y carece de valor se somete al destino. Los héroes de espíritu probado no se postran ante el destino.
2.23.17
दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम्।
न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषः सोऽवसीदति ॥ २.२३.१७ ॥
El hombre capaz de vencer al destino con su esfuerzo, si sus propósitos son frustrados por el destino, no se hunde.
2.23.18
द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च।
दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति ॥ २.२३.१८ ॥
Hoy la gente verá el poder viril del destino y del hombre. Hoy se hará manifiesta la diferencia entre destino y esfuerzo humano.
2.23.19
अद्य मे पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः।
यैर्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम् ॥ २.२३.१९ ॥
Hoy la gente verá al destino derribado por mi esfuerzo; los que fueron heridos por el destino han visto hoy tu consagración como rey.
2.23.20
अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदजलोद्धतम्।
प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये ॥ २.२३.२० ॥
Como un elefante desbocado, enloquecido por el líquido del celo y más allá del control del aguijón, que avanza embistiendo, así yo haré retroceder al destino que se precipita con mi esfuerzo.
2.23.21
लोकपालाः समस्तास्ते नाद्य रामाभिषेचनम्।
न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता ॥ २.२३.२१ ॥
Ni todos los guardianes de los mundos podrían hoy obstruir la consagración de Rāma, ni tampoco los tres mundos en su totalidad; cuánto menos, entonces, su padre.
2.23.22
यैर्विवासस्तवारण्ये मिथो राजन् समर्थितः।
अरण्ये ते विवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा ॥ २.२३.२२ ॥
Oh rey, quienes acordaron entre sí tu destierro al bosque, ellos mismos vivirán en el bosque catorce años.
2.23.23
अहं तदाशां धक्ष्यामि पितुस्तस्याश्च या तव।
अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते ॥ २.२३.२३ ॥
Entonces quemaré la esperanza de tu padre y la de ella, que apunta al reinado para su hijo mediante el obstáculo a tu consagración.
2.23.24
मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद् दैवबलं तथा।
प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम ॥ २.२३.२४ ॥
Para quien se oponga a mi fuerza, no habrá poder del destino; mi feroz esfuerzo prevalecerá para causar dolor.
2.23.25
ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम्।
आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि ॥ २.२३.२५ ॥
Tras mil años, cuando tú hayas partido al exilio en el bosque, los nobles hijos se encargarán de proteger al pueblo.
2.23.26
पूर्वराजर्षिवृत्त्या हि वनवासोऽभिधीयते।
प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत् परिपालने ॥ २.२३.२६ ॥
Según la conducta de los antiguos reyes sabios, se llama exilio en el bosque a confiar el pueblo a los hijos y dejar que lo protejan como a sus propios hijos.
2.23.27
स चेद् राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया।
नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि ॥ २.२३.२७ ॥
Oh rey, si por temor a la confusión en el reino no lo deseas con firmeza, entonces, oh Rāma, alma de dharma, no deseas el reino para ti mismo.
2.23.28
प्रतिजाने च ते वीर मा भूवं वीरलोकभाक्।
राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम् ॥ २.२३.२८ ॥
Oh héroe, te lo prometo: si no protejo tu reino como la orilla protege al mar, que yo no comparta el mundo de los héroes.
2.23.29
मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव।
अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात् ॥ २.२३.२९ ॥
Sé consagrado con ritos auspiciosos y permanece ocupado en ello. Yo solo basto para contener por la fuerza a los reyes.
2.23.30
न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे।
नासिराबन्धनार्थाय न शराः स्तम्भहेतवः ॥ २.२३.३० ॥
Estos dos brazos míos no son para adorno, ni mi arco es un ornamento; la espada no es para ceñirla, ni las flechas son meros soportes.
2.23.31
अमित्रमथनार्थाय सर्वमेतच्चतुष्टयम्।
न चाहं कामयेऽत्यर्थं यः स्याच्छत्रुर्मतो मम ॥ २.२३.३१ ॥
Todas estas cuatro cosas existen para aplastar a los enemigos; no deseo en exceso nada que pudiera volverse mi enemigo.
2.23.32
असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा।
प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये ॥ २.२३.३२ ॥
Con una espada de filo afilado que resplandece como el rayo empuñada, no considero ni al enemigo ni a Indra, portador del rayo.
2.23.33
खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे।
हस्त्यश्वरथिहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही ॥ २.२३.३३ ॥
Aplastada por el roce de las espadas, esta tierra quedará densa y difícil de cruzar, cubierta de cabezas, manos y muslos de elefantes, caballos y guerreros de carro.
2.23.34
खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाग्नयः।
पतिष्यन्ति द्विषो भूमौ मेघा इव सविद्युतः ॥ २.२३.३४ ॥
Los enemigos heridos hoy por el filo de mi espada caerán al suelo como fuegos ardientes, como nubes con relámpagos.
2.23.35
बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने।
कथं पुरुषमानी स्यात् पुरुषाणां मयि स्थिते ॥ २.२३.३५ ॥
Con los dedos protegidos por guardas de piel de lagarto y el arco firmemente empuñado, ¿cómo podría alguien que se cree hombre enfrentarse a mí?
2.23.36
बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहूञ्जनान्।
विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु ॥ २.२३.३६ ॥
Derribando a muchos con uno y a uno con muchos, dirigiré mis flechas a los puntos vitales de hombres, caballos y elefantes.
2.23.37
अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति।
राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं च तव प्रभो ॥ २.२३.३७ ॥
Hoy se manifestará el poder de mis armas, para despojar al rey de su autoridad y establecer tu soberanía, oh señor.
2.23.38
अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च।
वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च ॥ २.२३.३८ ॥
Hoy se manifestará el poder del arco de fuerza de sándalo, el desprendimiento de los brazaletes, la entrega de riquezas y la protección de los amigos.
2.23.39
अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः।
अभिषेचनविघ्नस्य कर्तॄणां ते निवारणे ॥ २.२३.३९ ॥
Oh Rāma, estos dos brazos cumplirán la tarea que les corresponde: impedir a quienes obstruyen tu consagración.
2.23.40
ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यतां
तवासुहृत् प्राणयशःसुहृज्जनैः।
यथा तवेयं वसुधा वशा भवेत्
तथैव मां शाधि तवास्मि किंकरः ॥ २.२३.४० ॥
Dime, ¿cuál de tus enemigos será hoy apartado por mí de la vida, de la fama y de sus allegados, para que esta tierra quede bajo tu dominio? Así pues, ordénamelo; soy tu servidor.
2.23.41
विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्य चासकृत्
स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः।
उवाच पित्रोर्वचने व्यवस्थितं
निबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः ॥ २.२३.४१ ॥
Enjugando sus lágrimas y consolándolo una y otra vez, Rāma, acrecentador del linaje de Raghu, dijo a Lakṣmaṇa, firme en la palabra de sus padres: "Comprende, amable hermano; este es, en verdad, el camino recto."