ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.23.1
ध्यात्वा मध्यं जगामाशु सहसा दैन्यहर्षयोः ॥ २.२३.१ ॥
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
2.23.2
तदा तु बद्ध्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः।
निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥ २.२३.२ ॥
ਤਦ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿਊੜੀ ਪਾ ਕੇ, ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲਿਆ।
2.23.3
तस्य दुष्प्रतिवीक्ष्यं तद् भ्रुकुटीसहितं तदा।
बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम् ॥ २.२३.३ ॥
ਤਦ ਤਿਊੜੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਮੁਖ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਮੁਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
2.23.4
अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः।
तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम् ॥ २.२३.४ ॥
ਹਾਥੀ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਲਾ ਹੱਥ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਰਛਾ ਤੇ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ, ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਹ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
2.23.5
अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत्।
अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम् ॥ २.२३.५ ॥
ਅਗਲੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਟੇਢੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਬੇਮੌਕੇ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਘਬਰਾਹਟ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਈ ਹੈ।"
2.23.6
धर्मदोषप्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया।
कथं ह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति ॥ २.२३.६ ॥
ਧਰਮ-ਦੋਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭੈ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
2.23.7
यथा ह्येवमशौण्डीरं शौण्डीरः क्षत्रियर्षभः।
किं नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि ॥ २.२३.७ ॥
ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਇਰ ਨੂੰ ਵੀਰ ਕਹਿਣਾ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਸ ਦੀਨ, ਨਿਰਬਲ ਦੈਵ ਦੀ ਕਿਉਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.23.8
पापयोस्ते कथं नाम तयोः शङ्का न विद्यते।
सन्ति धर्मोपधासक्ता धर्मात्मन् किं न बुध्यसे ॥ २.२३.८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ?
2.23.9
तयोः सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात् परिजिहीर्षतोः।
यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव।
तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद् वरः प्रकृतश्च सः ॥ २.२३.९ ॥
ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਖੋਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਚੰਗਾ ਆਚਰਣ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਾ ਠਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਠੀਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ।
2.23.10
लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम्।
नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥ २.२३.१० ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਜਗਤ ਦੁਆਰਾ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਇਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ।
2.23.11
येनैवमागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते।
सोऽपि धर्मो मम द्वेष्यो यत्प्रसङ्गाद् विमुह्यसि ॥ २.२३.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਜਿਸ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦ੍ਵੇਸ਼ਯੋਗ ਹੈ।
2.23.12
कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः।
करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम् ॥ २.२३.१२ ॥
ਕੈਕੇਯੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਹ ਅਤਿ ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਬਚਨ ਤੂੰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ?
2.23.13
यदयं किल्बिषाद् भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते।
जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः ॥ २.२३.१३ ॥
ਪਾਪ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਵੰਡ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
2.23.14
तवायं धर्मसंयोगो लोकस्यास्य विगर्हितः।
मनसापि कथं कामं कुर्यात् त्वां कामवृत्तयोः।
तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥ २.२३.१४ ॥
ਤੇਰਾ ਇਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਕਾਮ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਅਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
2.23.15
यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम्।
तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते ॥ २.२३.१५ ॥
ਭਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵੀ ਦੈਵੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।
2.23.16
विक्लवो वीर्यहीनो यः स दैवमनुवर्तते।
वीराः सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते ॥ २.२३.१६ ॥
ਜੋ ਢਿੱਲਾ ਅਤੇ ਵੀਰਜਹੀਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੈਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਮੇ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਵਾਲੇ ਦੈਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
2.23.17
दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम्।
न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषः सोऽवसीदति ॥ २.२३.१७ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਦੈਵ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਉਹ ਦੈਵ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
2.23.18
द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च।
दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति ॥ २.२३.१८ ॥
ਅੱਜ ਲੋਕ ਦੈਵ ਦਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਪੌਰਸ਼ ਵੇਖਣਗੇ। ਅੱਜ ਦੈਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
2.23.19
अद्य मे पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः।
यैर्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम् ॥ २.२३.१९ ॥
ਅੱਜ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੈਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ; ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਹ ਲੋਕ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
2.23.20
अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदजलोद्धतम्।
प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये ॥ २.२३.२० ॥
ਅੰਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਬੇਕਾਬੂ, ਮਦਜਲ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦੇ ਆ ਰਹੇ ਦੈਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਮੋੜ ਦਿਆਂਗਾ।
2.23.21
लोकपालाः समस्तास्ते नाद्य रामाभिषेचनम्।
न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता ॥ २.२३.२१ ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਅੱਜ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ; ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
2.23.22
यैर्विवासस्तवारण्ये मिथो राजन् समर्थितः।
अरण्ये ते विवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा ॥ २.२३.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਬਨਵਾਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ।
2.23.23
अहं तदाशां धक्ष्यामि पितुस्तस्याश्च या तव।
अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते ॥ २.२३.२३ ॥
ਤਦ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ (ਕੈਕੇਈ) ਦੀ ਜੋ ਆਸ ਹੈ, ਉਹ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਵਿਘਨ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।
2.23.24
मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद् दैवबलं तथा।
प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम ॥ २.२३.२४ ॥
ਮੇਰੇ ਬਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੈਵ ਦਾ ਬਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੇਰਾ ਉਗਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗਾ।
2.23.25
ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम्।
आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि ॥ २.२३.२५ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਬਨਵਾਸ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਆਰਿਆਪੁੱਤਰ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਗੇ।
2.23.26
पूर्वराजर्षिवृत्त्या हि वनवासोऽभिधीयते।
प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत् परिपालने ॥ २.२३.२६ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਣ ਦਾ ਭਾਰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਬਨਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.23.27
स चेद् राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया।
नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि ॥ २.२३.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜੇ ਤੂੰ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
2.23.28
प्रतिजाने च ते वीर मा भूवं वीरलोकभाक्।
राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम् ॥ २.२३.२८ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਜਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਾ ਹੋਵਾਂ।
2.23.29
मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव।
अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात् ॥ २.२३.२९ ॥
ਮੰਗਲ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਾਂ।
2.23.30
न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे।
नासिराबन्धनार्थाय न शराः स्तम्भहेतवः ॥ २.२३.३० ॥
ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਤਲਵਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਤੀਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਟੇਕ ਲਈ ਨਹੀਂ।
2.23.31
अमित्रमथनार्थाय सर्वमेतच्चतुष्टयम्।
न चाहं कामयेऽत्यर्थं यः स्याच्छत्रुर्मतो मम ॥ २.२३.३१ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਚਾਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇ।
2.23.32
असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा।
प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये ॥ २.२३.३२ ॥
ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਿਣਦਾ।
2.23.33
खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे।
हस्त्यश्वरथिहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही ॥ २.२३.३३ ॥
ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਗੜ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੱਟਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸੰਘਣੀ ਤੇ ਲੰਘਣ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
2.23.34
खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाग्नयः।
पतिष्यन्ति द्विषो भूमौ मेघा इव सविद्युतः ॥ २.२३.३४ ॥
ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੈਰੀ, ਬਲਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਿਜਲੀ ਸਮੇਤ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਣਗੇ।
2.23.35
बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने।
कथं पुरुषमानी स्यात् पुरुषाणां मयि स्थिते ॥ २.२३.३५ ॥
ਗੋਹ-ਚਮੜੇ ਦੇ ਉਂਗਲੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਫੜ ਕੇ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ?
2.23.36
बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहूञ्जनान्।
विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु ॥ २.२३.३६ ॥
ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕੱਲਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਵਾਂਗਾ।
2.23.37
अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति।
राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं च तव प्रभो ॥ २.२३.३७ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ; ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ।
2.23.38
अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च।
वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च ॥ २.२३.३८ ॥
ਅੱਜ ਚੰਦਨਸਾਰ (ਧਨੁਸ਼) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਾਂਹ-ਬੰਧਾਂ ਦੇ ਲਾਹੇ ਜਾਣ, ਧਨ ਦੇ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
2.23.39
अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः।
अभिषेचनविघ्नस्य कर्तॄणां ते निवारणे ॥ २.२३.३९ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਢੁਕਵਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨਗੀਆਂ — ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ।
2.23.40
ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यतां
तवासुहृत् प्राणयशःसुहृज्जनैः।
यथा तवेयं वसुधा वशा भवेत्
तथैव मां शाधि तवास्मि किंकरः ॥ २.२३.४० ॥
ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹੜਾ ਵੈਰੀ ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਿਆ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ।
2.23.41
विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्य चासकृत्
स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः।
उवाच पित्रोर्वचने व्यवस्थितं
निबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः ॥ २.२३.४१ ॥
ਰਾਘਵ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸਮਝ, ਹੇ ਸੌਮਯ, ਇਹੀ ਸਤ ਪੰਥ ਹੈ।"