ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.23.1
ध्यात्वा मध्यं जगामाशु सहसा दैन्यहर्षयोः ॥ २.२३.१ ॥
ଦୁଃଖ ଓ ହର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥା ଭାବି ସେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
2.23.2
तदा तु बद्ध्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः।
निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥ २.२३.२ ॥
ସେତେବେଳେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରୁକୁଟି କରି, ଗର୍ତ୍ତରେ ଥିବା କ୍ରୁଦ୍ଧ ମହାସର୍ପ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ପକାଇଲେ।
2.23.3
तस्य दुष्प्रतिवीक्ष्यं तद् भ्रुकुटीसहितं तदा।
बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम् ॥ २.२३.३ ॥
ସେତେବେଳେ ଭ୍ରୁକୁଟି ସହିତ ତାଙ୍କ ସେହି ମୁଖ, ଯାହା ଦେଖିବା କଷ୍ଟକର ଥିଲା, କ୍ରୁଦ୍ଧ ସିଂହର ମୁଖ ପରି ଚମକି ଉଠିଲା।
2.23.4
अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः।
तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम् ॥ २.२३.४ ॥
ହାତୀ ଯେପରି ନିଜ ଶୁଣ୍ଡ ହଲାଏ, ସେପରି ସାମ୍ନା ହାତ ହଲାଇ, ଶରୀରକୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କରି, ବେକ ଖସାଇ ସେ ଠିଆ ହେଲେ।
2.23.5
अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत्।
अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम् ॥ २.२३.५ ॥
ଆଗ ଆଖିରେ ଦେଖି, ତିର୍ଯ୍ୟକ ଭାବେ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଅନ୍ୟାୟରେ ଏତେ ବଡ଼ ବ୍ୟାକୁଳତା ଯାହାର ଜାତ ହୋଇଛି।"
2.23.6
धर्मदोषप्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया।
कथं ह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति ॥ २.२३.६ ॥
ଧର୍ମଦୋଷର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ଲୋକଭୟକୁ ଅବହେଳା କରି, ତୁମ ପରି ଅବିଚଳ ଲୋକ ଏପରି କିପରି କହିପାରେ?
2.23.7
यथा ह्येवमशौण्डीरं शौण्डीरः क्षत्रियर्षभः।
किं नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि ॥ २.२३.७ ॥
ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଅବୀରକୁ ବୀର କହିବା ପରି, ତୁମେ ଏହି ଦୀନ, ଅଶକ୍ତ ଦୈବକୁ କାହିଁକି ଦୋଷ ଦେଉଛ?
2.23.8
पापयोस्ते कथं नाम तयोः शङ्का न विद्यते।
सन्ति धर्मोपधासक्ता धर्मात्मन् किं न बुध्यसे ॥ २.२३.८ ॥
ସେହି ଦୁଇ ପାପୀଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ସନ୍ଦେହ କାହିଁକି ହେଉନାହିଁ? ଧର୍ମର ଆଡ଼ରେ ଆସକ୍ତ ସେମାନେ। ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ତୁମେ କାହିଁକି ବୁଝୁନାହଁ?
2.23.9
तयोः सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात् परिजिहीर्षतोः।
यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव।
तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद् वरः प्रकृतश्च सः ॥ २.२३.९ ॥
ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଛଳରେ ହରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ସୁଚରିତ। ହେ ରାଘବ, ଯଦି ସେମାନେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥିର କରି ନ ଥାଆନ୍ତେ, ତେବେ ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ବର ଦିଆଯାଇଥାନ୍ତା; ଏବଂ ତାହା ଯଥାର୍ଥ ହୋଇଥାନ୍ତା।
2.23.10
लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम्।
नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥ २.२३.१० ॥
ହେ ବୀର, ଜଗତ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଏହି ଅଭିଷେକ ତୁମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ହେବା ମୁଁ ସହି ପାରିବି ନାହିଁ; ଏଥିପାଇଁ ମୋତେ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
2.23.11
येनैवमागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते।
सोऽपि धर्मो मम द्वेष्यो यत्प्रसङ्गाद् विमुह्यसि ॥ २.२३.११ ॥
ହେ ମହାମତି, ଯେଉଁ ଧର୍ମର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଏଭଳି ଦ୍ୱିଧାରେ ପଡ଼ିଛି, ସେହି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଘୃଣ୍ୟ।
2.23.12
कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः।
करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम् ॥ २.२३.१२ ॥
କୈକେୟୀଙ୍କ ବଶରେ ଥିବା ପିତାଙ୍କ ସେହି ଅତି ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ ବାକ୍ୟକୁ ତୁମେ କର୍ମଦ୍ୱାରା କିପରି ପୂରଣ କରିବ?
2.23.13
यदयं किल्बिषाद् भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते।
जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः ॥ २.२३.१३ ॥
ପାପରୁ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ବିଭାଜନ ଏପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ। ତାହାଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ଏବଂ ଧର୍ମ ସହିତ ଏହି ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦନୀୟ।
2.23.14
तवायं धर्मसंयोगो लोकस्यास्य विगर्हितः।
मनसापि कथं कामं कुर्यात् त्वां कामवृत्तयोः।
तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥ २.२३.१४ ॥
ତୁମର ଏହି ଧର୍ମସଂଯୋଗ ଏ ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ। କାମରେ ଚାଲୁଥିବା, ସର୍ବଦା ଅହିତକାରୀ, ପିତା ନାମଧାରୀ ସେହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ତୁମେ ମନରେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବ?
2.23.15
यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम्।
तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते ॥ २.२३.१५ ॥
ତୁମର ଆଚରଣ ଓ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମତ ଦୈବିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାହାକୁ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ତାହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
2.23.16
विक्लवो वीर्यहीनो यः स दैवमनुवर्तते।
वीराः सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते ॥ २.२३.१६ ॥
ଯେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟହୀନ, ସେ ହିଁ ଦୈବକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ବୀର ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନୀମାନେ ଦୈବର ଉପାସନା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.23.17
दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम्।
न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषः सोऽवसीदति ॥ २.२३.१७ ॥
ଯେ ମଣିଷ ନିଜ ପୁରୁଷକାରରେ ଦୈବକୁ ପରାଜିତ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ସେ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଫଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅବସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.23.18
द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च।
दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति ॥ २.२३.१८ ॥
ଆଜି ଲୋକେ ଦୈବର ଏବଂ ପୁରୁଷର ପୌରୁଷ ଦେଖିବେ। ଆଜି ଦୈବ ଓ ମାନବ ପ୍ରୟାସର ପାର୍ଥକ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ।
2.23.19
अद्य मे पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः।
यैर्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम् ॥ २.२३.१९ ॥
ଆଜି ଲୋକେ ମୋ ପୌରୁଷରେ ପରାଜିତ ଦୈବକୁ ଦେଖିବେ; ଦୈବଦ୍ୱାରା ଆହତ ସେମାନେ ଆଜି ତୁମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିଲେ।
2.23.20
अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदजलोद्धतम्।
प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये ॥ २.२३.२० ॥
ଅଙ୍କୁଶକୁ ମଧ୍ୟ ନମାନୁ ଥିବା, ମଦଜଳରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଧାଉଥିବା ଦୈବକୁ ମୁଁ ମୋ ପୌରୁଷରେ ଫେରାଇଦେବି।
2.23.21
लोकपालाः समस्तास्ते नाद्य रामाभिषेचनम्।
न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता ॥ २.२३.२१ ॥
ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ଆଜି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକକୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ; ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ, ପିତା ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବି!
2.23.22
यैर्विवासस्तवारण्ये मिथो राजन् समर्थितः।
अरण्ये ते विवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा ॥ २.२३.२२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ବନବାସ ପରସ୍ପର ମିଶି ସ୍ଥିର କଲେ, ସେମାନେ ହିଁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବେ।
2.23.23
अहं तदाशां धक्ष्यामि पितुस्तस्याश्च या तव।
अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते ॥ २.२३.२३ ॥
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ପିତା ଓ ତାଙ୍କର (କୈକେୟୀଙ୍କର) ଯେଉଁ ଆଶା ତୁମ ଅଭିଷେକକୁ ବିଘ୍ନିତ କରି ପୁତ୍ରର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଅଛି, ତାହା ଜାଳିଦେବି।
2.23.24
मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद् दैवबलं तथा।
प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम ॥ २.२३.२४ ॥
ମୋ ବଳ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହେଉଥିବା ଲୋକର ଦୈବବଳ ରହିବ ନାହିଁ; ମୋ ଉଗ୍ର ପୌରୁଷ ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ ହେବ।
2.23.25
ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम्।
आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि ॥ २.२३.२५ ॥
ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ତୁମେ ବନବାସକୁ ଗଲେ ପରେ, ଆର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଜାପାଳନ କରିବେ।
2.23.26
पूर्वराजर्षिवृत्त्या हि वनवासोऽभिधीयते।
प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत् परिपालने ॥ २.२३.२६ ॥
ପୂର୍ବ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରି, ପୁତ୍ର ପରି ପାଳନ କରିବାକୁ କହି ଯିବାକୁ ବନବାସ କୁହାଯାଏ।
2.23.27
स चेद् राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया।
नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि ॥ २.२३.२७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ରାଜ୍ୟରେ ବିଭ୍ରାଟ ହେବ ବୋଲି ଭୟରେ ଯଦି ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଏପରି ଇଚ୍ଛା ନ କର, ତେବେ ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁ ନାହଁ।
2.23.28
प्रतिजाने च ते वीर मा भूवं वीरलोकभाक्।
राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम् ॥ २.२३.२८ ॥
ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି: ସମୁଦ୍ରର ତୀର ପରି ମୁଁ ଯଦି ତୁମ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା ନ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ବୀରଲୋକର ଅଧିକାରୀ ନ ହେଉ।
2.23.29
मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव।
अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात् ॥ २.२३.२९ ॥
ମଙ୍ଗଳ ବିଧି ସହ ଅଭିଷେକ ହୁଅ, ସେଠାରେ ହିଁ ବ୍ୟସ୍ତ ରୁହ। ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବଳରେ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏକା ଯଥେଷ୍ଟ।
2.23.30
न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे।
नासिराबन्धनार्थाय न शराः स्तम्भहेतवः ॥ २.२३.३० ॥
ମୋର ଏହି ଦୁଇ ବାହୁ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ମୋ ଧନୁ ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଖଡ୍ଗ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତୀରସବୁ ଆଧାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
2.23.31
अमित्रमथनार्थाय सर्वमेतच्चतुष्टयम्।
न चाहं कामयेऽत्यर्थं यः स्याच्छत्रुर्मतो मम ॥ २.२३.३१ ॥
ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହି ଚାରିଟି ସବୁ। ଯାହା ମୋର ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରେ ଏପରି କିଛିକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
2.23.32
असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा।
प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये ॥ २.२३.३२ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଓ ବିଜୁଳି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଖଡ୍ଗ ହାତରେ ଧରିଲେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁକୁ ବା ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରେ ନାହିଁ।
2.23.33
खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे।
हस्त्यश्वरथिहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही ॥ २.२३.३३ ॥
ଖଡ୍ଗର ଘର୍ଷଣରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ ଓ ଊରୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀ ଘନ ଓ ଦୁର୍ଗମ ହେବ।
2.23.34
खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाग्नयः।
पतिष्यन्ति द्विषो भूमौ मेघा इव सविद्युतः ॥ २.२३.३४ ॥
ମୋ ଖଡ୍ଗର ଧାରରେ ଆଜି ହତ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି, ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବେ।
2.23.35
बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने।
कथं पुरुषमानी स्यात् पुरुषाणां मयि स्थिते ॥ २.२३.३५ ॥
ଗୋଧା ଚର୍ମର ଆଙ୍ଗୁଳି-ଆବରଣ ବାନ୍ଧି, ଧନୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ମୁଁ ଠିଆ ହେଲେ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କିପରି ଭାବିପାରିବ?
2.23.36
बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहूञ्जनान्।
विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु ॥ २.२३.३६ ॥
ବହୁଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକା ଏବଂ ଏକା ଦ୍ୱାରା ବହୁଜନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳେ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରିବି।
2.23.37
अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति।
राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं च तव प्रभो ॥ २.२३.३७ ॥
ଆଜି ମୋ ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକଟ ହେବ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧିକାରହୀନ କରିବା ଓ ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ।
2.23.38
अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च।
वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च ॥ २.२३.३८ ॥
ଆଜି ଚନ୍ଦନସାରର (ଧନୁର) ଶକ୍ତି, କେୟୂର ଖୋଲିବା, ଧନ ତ୍ୟାଗ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା ପ୍ରକଟ ହେବ।
2.23.39
अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः।
अभिषेचनविघ्नस्य कर्तॄणां ते निवारणे ॥ २.२३.३९ ॥
ହେ ରାମ, ଏହି ଦୁଇ ବାହୁ ଉପଯୁକ୍ତ କର୍ମ କରିବେ — ତୁମ ଅଭିଷେକରେ ବିଘ୍ନକାରୀଙ୍କୁ ରୋକିବାରେ।
2.23.40
ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यतां
तवासुहृत् प्राणयशःसुहृज्जनैः।
यथा तवेयं वसुधा वशा भवेत्
तथैव मां शाधि तवास्मि किंकरः ॥ २.२३.४० ॥
କୁହ, ତୁମର କେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଆଜି ହିଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ, ଯଶ ଓ ହିତୈଷୀଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରାଯିବ? ଯେପରି ଏ ପୃଥିବୀ ତୁମ ବଶରେ ଆସିବ। ସେହିପରି ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ମୁଁ ତୁମର ଦାସ।
2.23.41
विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्य चासकृत्
स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः।
उवाच पित्रोर्वचने व्यवस्थितं
निबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः ॥ २.२३.४१ ॥
ରାଘବ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧିକାରୀ ସେ ଲୁହ ପୋଛି, ବାରମ୍ବାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମାତାପିତାଙ୍କ ବାଣୀରେ ସ୍ଥିର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ବୁଝ, ହେ ସୌମ୍ୟ, ଏହା ହିଁ ସତ୍ପଥ।"