వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.23.1
ध्यात्वा मध्यं जगामाशु सहसा दैन्यहर्षयोः ॥ २.२३.१ ॥
దుఃఖానికి, ఆనందానికి మధ్య స్థితిని ఆలోచించి ఆయన వెంటనే అందులోకి చేరాడు.
2.23.2
तदा तु बद्ध्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः।
निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥ २.२३.२ ॥
అప్పుడు నరశ్రేష్ఠుడు కనుబొమ్మల మధ్య ముడుచుకుని, పుట్టలో ఉన్న కోపించిన మహాసర్పంలా నిట్టూర్పు విడిచాడు.
2.23.3
तस्य दुष्प्रतिवीक्ष्यं तद् भ्रुकुटीसहितं तदा।
बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम् ॥ २.२३.३ ॥
అప్పుడు ముడుచుకున్న కనుబొమ్మలతో ఆయన ముఖం, చూడడానికి కష్టంగా, కోపించిన సింహముఖంలా ప్రకాశించింది.
2.23.4
अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः।
तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम् ॥ २.२३.४ ॥
ఏనుగు తన తొండాన్ని ఊపినట్లు, ముందు చేతిని ఊపుతూ, శరీరాన్ని వంచి పైకి ఎత్తి, మెడను వాల్చి ఉన్నాడు.
2.23.5
अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत्।
अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम् ॥ २.२३.५ ॥
ముందు కంటితో చూస్తూ, పక్కగా సోదరుడితో ఇలా అన్నాడు: "అనవసరంగా ఇంత గొప్ప కలవరం ఎవరికి కలిగిందో."
2.23.6
धर्मदोषप्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया।
कथं ह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति ॥ २.२३.६ ॥
ధర్మదోషం కలుగుతుందనే భయాన్ని, లోకభయాన్ని విస్మరించి, నీలాంటి నిశ్చలుడు ఇలా ఎలా చెప్పగలడు?
2.23.7
यथा ह्येवमशौण्डीरं शौण्डीरः क्षत्रियर्षभः।
किं नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि ॥ २.२३.७ ॥
వీరులలో శ్రేష్ఠుడా, వీరత్వం లేనివాడిని వీరుడని పొగిడినట్లు, బలహీనమైన, దీనమైన దైవాన్ని ఎందుకు స్తుతిస్తున్నావు?
2.23.8
पापयोस्ते कथं नाम तयोः शङ्का न विद्यते।
सन्ति धर्मोपधासक्ता धर्मात्मन् किं न बुध्यसे ॥ २.२३.८ ॥
ఆ ఇద్దరు పాపుల పట్ల నీకు ఎందుకు సందేహం కలగడం లేదు? ధర్మం ముసుగులో ఉన్నవారు వారు. ధర్మాత్మా, నువ్వు ఎందుకు గ్రహించడం లేదు?
2.23.9
तयोः सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात् परिजिहीर्षतोः।
यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव।
तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद् वरः प्रकृतश्च सः ॥ २.२३.९ ॥
తమ స్వార్థం కోసం మోసంతో లాక్కోవాలనుకునే వారి ఆ సత్ప్రవర్తన ఇది. రాఘవా, ఇలా వారు ముందే నిశ్చయించుకోకపోతే, ముందే వారికి ఆ వరం ఇవ్వబడి ఉండేది; అది సరైనదే అయ్యేది.
2.23.10
लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम्।
नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥ २.२३.१० ॥
వీరా, లోకం అసహ్యించుకునే ఈ అభిషేకం, నీ కాకుండా మరెవరికైనా జరగడాన్ని నేను సహించలేను; కాబట్టి నన్ను క్షమించు.
2.23.11
येनैवमागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते।
सोऽपि धर्मो मम द्वेष्यो यत्प्रसङ्गाद् विमुह्यसि ॥ २.२३.११ ॥
మహామతీ, ఏ ధర్మ ప్రసంగం వల్ల నీ బుద్ధి ఇలా ద్వైధంలో పడిందో, ఆ ధర్మం కూడా నాకు ద్వేషార్హమైనదే.
2.23.12
कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः।
करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम् ॥ २.२३.१२ ॥
కైకేయి వశంలో ఉన్న తండ్రి మాటను, అత్యంత అధర్మమైనదీ నిందార్హమైనదీ అయిన ఆ మాటను, నువ్వు కర్మతో ఎలా నెరవేర్చగలవు?
2.23.13
यदयं किल्बिषाद् भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते।
जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः ॥ २.२३.१३ ॥
పాపం వల్ల చేయబడిన ఈ విభజన ఇలా ఉన్నా అంగీకరించబడదు. దానివల్ల నాకు దుఃఖం కలుగుతుంది; ధర్మంతో ఈ సంబంధమూ నిందార్హం.
2.23.14
तवायं धर्मसंयोगो लोकस्यास्य विगर्हितः।
मनसापि कथं कामं कुर्यात् त्वां कामवृत्तयोः।
तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥ २.२३.१४ ॥
నీ ఈ ధర్మసంబంధం లోకంలో నిందితమైనది. కామంతో నడుచుకునే, ఎల్లప్పుడూ అహితులైన, తండ్రి అనే పేరు గల ఆ ఇద్దరు శత్రువులపై నువ్వు మనసులో కూడా ఎలా కోరిక కలిగించగలవు?
2.23.15
यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम्।
तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते ॥ २.२३.१५ ॥
నీ ప్రవర్తన, ఆ ఇద్దరి అభిప్రాయం దైవికమైనవే అయినా, నువ్వు దాన్ని ఉపేక్షించాలి. అదీ నాకు నచ్చడం లేదు.
2.23.16
विक्लवो वीर्यहीनो यः स दैवमनुवर्तते।
वीराः सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते ॥ २.२३.१६ ॥
బలహీనుడు, వీర్యహీనుడు దైవాన్ని అనుసరిస్తాడు. వీరులు, ఆత్మగౌరవం గలవారు దైవాన్ని ఆశ్రయించరు.
2.23.17
दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम्।
न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषः सोऽवसीदति ॥ २.२३.१७ ॥
మనిషి తన పౌరుషంతో దైవాన్ని అధిగమించగలిగితే, దైవం వల్ల లక్ష్యం భంగమైనా అతడు కుంగిపోడు.
2.23.18
द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च।
दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति ॥ २.२३.१८ ॥
ఈ రోజు దైవపు పౌరుషాన్ని, మనిషి పౌరుషాన్ని జనులు చూస్తారు. ఈ రోజు దైవం, మానవప్రయత్నం మధ్య భేదం వెల్లడవుతుంది.
2.23.19
अद्य मे पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः।
यैर्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम् ॥ २.२३.१९ ॥
ఈ రోజు ప్రజలు నా పౌరుషంతో ఓడిపోయిన దైవాన్ని చూస్తారు; దైవంచే దెబ్బతిన్నవారు ఈ రోజు నీ రాజ్యాభిషేకాన్ని చూశారు.
2.23.20
अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदजलोद्धतम्।
प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये ॥ २.२३.२० ॥
అంకుశాన్ని మించిన, విచ్చలవిడిగా, మదజలంతో ఉన్మత్తమైన ఏనుగు పరుగెత్తినట్లు వస్తున్న దైవాన్ని నేను నా పౌరుషంతో తిప్పికొడతాను.
2.23.21
लोकपालाः समस्तास्ते नाद्य रामाभिषेचनम्।
न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता ॥ २.२३.२१ ॥
లోకపాలకులందరూ ఈ రోజు రాముని అభిషేకాన్ని అడ్డుకోలేరు; మూడు లోకాలన్నీ కూడా అడ్డుకోలేవు, తండ్రి గురించి చెప్పేదేమిటి!
2.23.22
यैर्विवासस्तवारण्ये मिथो राजन् समर्थितः।
अरण्ये ते विवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा ॥ २.२३.२२ ॥
ఓ రాజా, నీ అరణ్యవాసాన్ని ఎవరు పరస్పరం నిర్ణయించారో, వారే పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో నివసిస్తారు.
2.23.23
अहं तदाशां धक्ष्यामि पितुस्तस्याश्च या तव।
अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते ॥ २.२३.२३ ॥
అప్పుడు నేను నీ అభిషేకానికి అడ్డుపడటం ద్వారా కుమారుని రాజ్యం కోసం ఉన్న తండ్రి ఆశను, ఆమె ఆశను దహించివేస్తాను.
2.23.24
मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद् दैवबलं तथा।
प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम ॥ २.२३.२४ ॥
నా బలానికి ఎదురు నిలిచేవారికి దైవబలం ఉండదు; నా ఉగ్రమైన పౌరుషం దుఃఖం కలిగించగలదు.
2.23.25
ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम्।
आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि ॥ २.२३.२५ ॥
వేయి సంవత్సరాల తర్వాత, నువ్వు వనవాసానికి వెళ్ళిన తర్వాత, ఆర్యపుత్రులు ప్రజా పరిపాలన చేస్తారు.
2.23.26
पूर्वराजर्षिवृत्त्या हि वनवासोऽभिधीयते।
प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत् परिपालने ॥ २.२३.२६ ॥
పూర్వ రాజర్షుల ఆచారం ప్రకారం, ప్రజలను పుత్రులకు అప్పగించి, వారిని కుమారుల వలె పాలింపజేయడమే వనవాసం అని చెప్పబడుతుంది.
2.23.27
स चेद् राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया।
नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि ॥ २.२३.२७ ॥
రాజా, రాజ్యంలో అలజడి కలుగుతుందన్న భయంతో నువ్వు ఏకాగ్రంగా ఇలా కోరకపోతే, ధర్మాత్మ రామా, నీవు నీ కోసం రాజ్యాన్ని కోరడం లేదు.
2.23.28
प्रतिजाने च ते वीर मा भूवं वीरलोकभाक्।
राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम् ॥ २.२३.२८ ॥
వీరా, నేను నీకు ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను: సముద్రానికి తీరం వలె నేను నీ రాజ్యాన్ని రక్షించకపోతే, వీరలోకాన్ని నేను పొందకుండా ఉండుగాక.
2.23.29
मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव।
अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात् ॥ २.२३.२९ ॥
మంగళ కార్యాలతో అభిషేకం పొందు, అక్కడే నిమగ్నుడవై ఉండు. బలంతో రాజులను అడ్డుకోవడానికి నేను ఒక్కడినే చాలు.
2.23.30
न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे।
नासिराबन्धनार्थाय न शराः स्तम्भहेतवः ॥ २.२३.३० ॥
ఈ నా రెండు బాహువులు శోభ కోసం కాదు, నా ధనుస్సు అలంకారం కోసం కాదు; ఖడ్గం కట్టుకోవడానికి కాదు, బాణాలు ఆధారం కోసం కాదు.
2.23.31
अमित्रमथनार्थाय सर्वमेतच्चतुष्टयम्।
न चाहं कामयेऽत्यर्थं यः स्याच्छत्रुर्मतो मम ॥ २.२३.३१ ॥
శత్రువులను సంహరించడానికే ఇవన్నీ ఉన్నాయి. నాకు శత్రువుగా మారేదాన్ని నేను అత్యధికంగా కోరను.
2.23.32
असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा।
प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये ॥ २.२३.३२ ॥
పదునైన అంచు, మెరుపు కాంతి గల ఖడ్గాన్ని చేతపట్టి ఉంటే, శత్రువును లేదా వజ్రధారి ఇంద్రుడిని కూడా నేను లెక్కచేయను.
2.23.33
खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे।
हस्त्यश्वरथिहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही ॥ २.२३.३३ ॥
కత్తుల పోటుతో నలిగిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథికుల తలలు, చేతులు, తొడలతో ఈ భూమి దట్టంగా, దాటరాని విధంగా మారుతుంది.
2.23.34
खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाग्नयः।
पतिष्यन्ति द्विषो भूमौ मेघा इव सविद्युतः ॥ २.२३.३४ ॥
నా ఖడ్గ ధారచేత నేడు హతమైన శత్రువులు, మండే అగ్నుల వలె, మెరుపులతో కూడిన మేఘాల వలె నేలపై పడతారు.
2.23.35
बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने।
कथं पुरुषमानी स्यात् पुरुषाणां मयि स्थिते ॥ २.२३.३५ ॥
గోధాచర్మపు అంగుళిత్రాణాలు కట్టుకొని, విల్లును గట్టిగా పట్టుకుని నేను నిలిచి ఉండగా, పురుషులలో ఎవరైనా తనను పురుషుడిగా భావించడం ఎలా సాధ్యం?
2.23.36
बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहूञ्जनान्।
विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु ॥ २.२३.३६ ॥
అనేకులపై ఒకడినై, ఒకడితో అనేకులను ఎయ్యగల నేను, మనుషులు, గుర్రాలు, ఏనుగుల మర్మస్థానాలపై బాణాలను ప్రయోగిస్తాను.
2.23.37
अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति।
राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं च तव प्रभो ॥ २.२३.३७ ॥
ఈరోజు నా అస్త్రాల ప్రభావం వెల్లడవుతుంది; రాజును ప్రభుత్వ హీనునిగా చేయడానికి, ప్రభువా, నీ ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించడానికి.
2.23.38
अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च।
वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च ॥ २.२३.३८ ॥
ఈరోజు చందనసారపు (ధనుస్సు) శక్తి, భుజకీర్తుల విడుదల, ధనత్యాగం, మిత్రుల రక్షణ ప్రకటమవుతాయి.
2.23.39
अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः।
अभिषेचनविघ्नस्य कर्तॄणां ते निवारणे ॥ २.२३.३९ ॥
రామా, ఈ రెండు భుజాలు తగిన కార్యం చేస్తాయి — నీ అభిషేకానికి అడ్డుపడేవారిని నివారించడంలో.
2.23.40
ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यतां
तवासुहृत् प्राणयशःसुहृज्जनैः।
यथा तवेयं वसुधा वशा भवेत्
तथैव मां शाधि तवास्मि किंकरः ॥ २.२३.४० ॥
చెప్పు, నీ ఏ శత్రువు ఈరోజే నాచేత ప్రాణం, కీర్తి, హితుల నుండి వేరుచేయబడాలి? ఈ భూమి నీ వశమయ్యేలా. అలాగే నన్ను ఆజ్ఞాపించు; నేను నీ సేవకుడను.
2.23.41
विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्य चासकृत्
स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः।
उवाच पित्रोर्वचने व्यवस्थितं
निबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः ॥ २.२३.४१ ॥
రాఘవ వంశాన్ని వృద్ధి చేసిన అతడు కన్నీరు తుడిచి, పదేపదే ఓదార్చి, తల్లిదండ్రుల మాటలో స్థిరంగా ఉన్న లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "తెలుసుకో, సౌమ్యా, ఇదే సన్మార్గం."