वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.25.1
सा विनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचि।
चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥ २.२५.१ ॥
ती आपले दुःख आवरून, शुद्ध पाण्याने आचमन करून, मनस्विनी माता रामासाठी मंगल कार्ये करू लागली.
2.25.2
न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम।
शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥ २.२५.२ ॥
हे रघुश्रेष्ठा, आता तुला अडवता येणार नाही; तू जाऊ शकतोस. पण लवकर परत ये आणि सज्जनांच्या मार्गानेच चाल.
2.25.3
यं पालयसि धर्मं त्वं प्रीत्या च नियमेन च।
स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥ २.२५.३ ॥
हे राघवशार्दूला, तू प्रेमाने आणि नियमाने पाळत असलेला धर्मच तुझे रक्षण करो.
2.25.4
येभ्यः प्रणमसे पुत्र देवेष्वायतनेषु च।
ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥ २.२५.४ ॥
हे पुत्रा, ज्या देवतांना आणि देवालयांना तू नमस्कार करतोस, त्यांनी वनात महर्षींसह तुझे रक्षण करावे.
2.25.5
यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता।
तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैः समुदितं सदा ॥ २.२५.५ ॥
बुद्धिमान विश्वामित्रांनी तुला दिलेली जी दिव्य अस्त्रे आहेत, ती गुणसंपन्न अशा तुझे सदैव रक्षण करोत.
2.25.6
पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा।
सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥ २.२५.६ ॥
हे पुत्रा, पित्याची सेवा, मातेची सेवा आणि सत्य यांच्या बळाने, हे महाबाहो, तू दीर्घकाल जग आणि सुरक्षित रहा.
2.25.7
समित्कुशपवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च।
स्थण्डिलानि च विप्राणां शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः।
पतङ्गाः पन्नगाः सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ॥ २.२५.७ ॥
समिधा, कुश व पवित्री, वेदी व पवित्र स्थाने, ब्राह्मणांची स्थंडिले, पर्वत, वृक्ष, झुडपे, सरोवरे, पक्षी, सर्प व सिंह—हे सर्व तुझे रक्षण करोत, हे नरोत्तमा.
2.25.8
स्वस्ति साध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षिभिः।
स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा ॥ २.२५.८ ॥
साध्य आणि विश्वेदेव, मरुद्गण व महर्षी यांच्यासह कल्याण असो; धाता व विधाता कल्याण करोत; पूषा, भग व अर्यमा कल्याण करोत.
2.25.9
लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा।
ऋतवः षट् च ते सर्वे मासाः संवत्सराः क्षपाः ॥ २.२५.९ ॥
इंद्रप्रमुख सर्व लोकपाल, सहा ऋतू, सर्व महिने, वर्षे आणि रात्री तुझे कल्याण करोत.
2.25.10
दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा।
श्रुतिः स्मृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः ॥ २.२५.१० ॥
दिवस आणि मुहूर्त सदैव तुझे कल्याण करोत; पुत्रा, श्रुती, स्मृती आणि धर्म सर्व बाजूंनी तुझे रक्षण करोत.
2.25.11
स्कन्दश्च भगवान् देवः सोमश्च सबृहस्पतिः।
सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥ २.२५.११ ॥
भगवान देव स्कंद, सोम व बृहस्पती यांच्यासह, सप्तर्षी आणि नारद सर्वत्र तुझे रक्षण करोत.
2.25.12
ते चापि सर्वतः सिद्धा दिशश्च सदिगीश्वराः।
स्तुता मया वने तस्मिन् पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥ २.२५.१२ ॥
ते सिद्ध, दिशा आणि दिक्पाल—ज्यांची मी त्या वनात स्तुती केली—पुत्रा, ते सर्व सदैव तुझे रक्षण करोत.
2.25.13
शैलाः सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च।
द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी वायुश्च सचराचरः ॥ २.२५.१३ ॥
सर्व पर्वत, समुद्र, राजा वरुण, आकाश, अंतरिक्ष, पृथ्वी आणि वायू, तसेच सर्व चराचर प्राणी
2.25.14
नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सह दैवतैः।
अहोरात्रे तथा संध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥ २.२५.१४ ॥
सर्व नक्षत्रे आणि ग्रह त्यांच्या देवतांसह, दिवस व रात्र आणि दोन्ही संध्या, वनाचा आश्रय घेतलेल्या तुझे रक्षण करोत
2.25.15
ऋतवश्चापि षट् चान्ये मासाः संवत्सरास्तथा।
कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥ २.२५.१५ ॥
सहा ऋतू आणि इतर, महिने, वर्षे, कला आणि काष्ठा, तसेच, तुला कल्याण देवोत
2.25.16
महावनेऽपि चरतो मुनिवेषस्य धीमतः।
तथा देवाश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदाः सदा ॥ २.२५.१६ ॥
महावनात विचरण करणाऱ्या, मुनिवेषातील धीमान तुझ्यासाठी देव आणि दैत्यही सदैव सुखदायी होवोत
2.25.17
राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम्।
क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत् पुत्रक ते भयम् ॥ २.२५.१७ ॥
राक्षस, पिशाच, क्रूरकर्मा भयंकर प्राणी आणि मांसभक्षक सर्वांपासून, पुत्रा, तुला भय न होवो
2.25.18
प्लवगा वृश्चिका दंशा मशकाश्चैव कानने।
सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन् गहने तव ॥ २.२५.१८ ॥
वनात उड्या मारणारे प्राणी, विंचू, चावणारे कीटक आणि डास, सरपटणारे प्राणी व किडे, घनदाट वनात तुला त्रास न होवो
2.25.19
महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः।
महिषाः शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥ २.२५.१९ ॥
मोठे हत्ती, सिंह, वाघ, अस्वल, दातांचे प्राणी, रेडे आणि शिंगांचे भयंकर पशू तुझे अहित न करोत, पुत्रा.
2.25.20
नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सर्वजातयः।
मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया सम्पूजितास्त्विह ॥ २.२५.२० ॥
नरमांस खाणारे भयंकर प्राणी आणि इतर सर्व जातींचे प्राणी तुला हिंसा करू नयेत, पुत्रा; येथे मी त्यांची पूजा केली आहे.
2.25.21
आगमास्ते शिवाः सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः।
सर्वसम्पत्तयो राम स्वस्तिमान् गच्छ पुत्रक ॥ २.२५.२१ ॥
तुझे परतीचे प्रवास शुभ होवोत, तुझे पराक्रम सिद्ध होवोत, हे रामा, सर्व संपत्ती तुला लाभोत; कल्याणपूर्वक जा, पुत्रा.
2.25.22
स्वस्ति तेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः।
सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च ते परिपन्थिनः ॥ २.२५.२२ ॥
आकाशातून, पृथ्वीवरून, वारंवार आणि सर्व देवतांकडून तुला कल्याण लाभो; आणि जे तुझ्या मार्गात अडथळे आणतील त्यांच्यापासूनही.
2.25.23
शुक्रः सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा।
पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥ २.२५.२३ ॥
शुक्र, सोम, सूर्य, धनद (कुबेर) आणि यमही—हे रामा, पूजिलेले—दंडकारण्यात राहणाऱ्या तुझे रक्षण करोत.
2.25.24
अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखच्युताः।
उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥ २.२५.२४ ॥
अग्नी, वायू, धूर आणि ऋषींच्या मुखातून उच्चारलेले मंत्रही—आचमनाच्या वेळी—हे रघुनंदना, तुझे रक्षण करोत.
2.25.25
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतकर्तृ तथर्षयः।
ये च शेषाः सुरास्ते तु रक्षन्तु वनवासिनम् ॥ २.२५.२५ ॥
सर्वलोकप्रभू ब्रह्मा, भूतकर्ता, ऋषी आणि उरलेले देव वनवासीचे रक्षण करोत.
2.25.26
स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चायतलोचना ॥ २.२५.२६ ॥
योग्य स्तुतींनी, संयत नेत्रांची ती पूजा करती झाली.
2.25.27
ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना।
हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥ २.२५.२७ ॥
महात्मा ब्राह्मणाने अग्नी घेऊन, रामाच्या मंगलासाठी विधीप्रमाणे होम करवला.
2.25.28
घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्चैव सर्षपान्।
उपसम्पादयामास कौसल्या परमाङ्गना ॥ २.२५.२८ ॥
तूप, पांढरे हार, समिधा आणि मोहरी, हे परम स्त्री कौसल्येने जमवले.
2.25.29
उपाध्यायः स विधिना हुत्वा शान्तिमनामयम्।
हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥ २.२५.२९ ॥
त्या उपाध्यायाने विधीप्रमाणे होम करून निरामय शांती केली, आणि हविशेषाने बाह्य बलि तयार केला.
2.25.30
मधुदध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यं द्विजांस्ततः।
वाचयामास रामस्य वने स्वस्त्ययनक्रियाम् ॥ २.२५.३० ॥
मग मध, दही, अक्षता आणि तूप यांसह द्विजांकरवी रामासाठी वनात स्वस्तिवाचन आणि स्वस्त्ययन क्रिया करवली.
2.25.31
ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी।
दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥ २.२५.३१ ॥
तेव्हा यशस्विनी राममाता त्या द्विजश्रेष्ठाला प्रिय दक्षिणा देऊन राघवाला हे म्हणाली.
2.25.32
यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते।
वृत्रनाशे समभवत् तत् ते भवतु मङ्गलम् ॥ २.२५.३२ ॥
सर्व देवांनी नमस्कारलेल्या सहस्राक्ष इंद्राला वृत्रनाशाच्या वेळी जे मंगल झाले, ते मंगल तुला होवो.
2.25.33
यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताकल्पयत् पुरा।
अमृतं प्रार्थयानस्य तत् ते भवतु मङ्गलम् ॥ २.२५.३३ ॥
पूर्वी अमृताची याचना करणाऱ्या सुपर्णाला (गरुडाला) विनतेने जे मंगल योजिले, ते मंगल तुला होवो.
2.25.34
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत्।
अदितिर्मङ्गलं प्रादात् तत् ते भवतु मङ्गलम् ॥ २.२५.३४ ॥
अमृतोत्पत्तीच्या वेळी दैत्यांना मारणाऱ्या वज्रधारी इंद्राला अदितीने जे मंगल दिले, ते मंगल तुला होवो.
2.25.35
त्रिविक्रमान् प्रक्रमतो विष्णोरतुलतेजसः।
यदासीन्मङ्गलं राम तत् ते भवतु मङ्गलम् ॥ २.२५.३५ ॥
हे राम, अतुलतेजस्वी विष्णू तीन पावले टाकत असताना जे मंगल झाले, ते मंगल तुला होवो.
2.25.36
ऋषयः सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते।
मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलम् ॥ २.२५.३६ ॥
हे महाबाहो, ऋषी, सागर, द्वीपे, वेद, लोक आणि दिशा तुला मंगले देवोत; शुभ मंगल देवोत.
2.25.37
गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना ॥ २.२५.३७ ॥
दीर्घनेत्री कौसल्येने सुगंधी द्रव्यांनी रामाला अभिषेक करून.
2.25.38
औषधीं च सुसिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम्।
चकार रक्षां कौसल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥ २.२५.३८ ॥
सिद्ध परिणाम देणाऱ्या, शल्य काढणाऱ्या शुभ औषधीने कौसल्येने रक्षा केली आणि मंत्र जपले.
2.25.39
उवाचापि प्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी।
वाङ्मात्रेण न भावेन वाचा संसज्जमानया ॥ २.२५.३९ ॥
दुःखाच्या अधीन असूनही ती आनंदित असल्यासारखी बोलली; मनातील भावाने नव्हे, केवळ शब्दांनी, अडखळत्या वाणीने.
2.25.40
आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी।
अवदत् पुत्रमिष्टार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥ २.२५.४० ॥
यशस्विनी कौसल्येने माथा टेकून, मस्तक हुंगून, आलिंगन देऊन, इष्टार्थाने पुत्राला म्हटले: रामा, सुखाने जा.
2.25.41
अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम्।
पश्यामि त्वां सुखं वत्स संधितं राजवर्त्मसु ॥ २.२५.४१ ॥
वत्सा, निरोगी, सर्व इष्टार्थ साधून पुन्हा अयोध्येला आलेल्या तुला मी राजमार्गांवर सुखाने पाहीन.
2.25.42
प्रणष्टदुःखसंकल्पा हर्षविद्योतितानना।
द्रक्ष्यामि त्वां वनात् प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ २.२५.४२ ॥
दुःखसंकल्प नष्ट होऊन, हर्षाने मुख उजळलेली मी, वनातून परत आलेल्या तुला उदित पूर्ण चंद्राप्रमाणे पाहीन.
2.25.43
भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम्।
द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥ २.२५.४३ ॥
हे राम, वनवासातून येथे शुभ आसनावर बसलेल्या तुला, पित्याचे वचन पूर्ण केलेल्या तुला मी पुन्हा पाहीन.
2.25.44
मङ्गलैरुपसम्पन्नो वनवासादिहागतः।
वध्वाश्च मम नित्यं त्वं कामान् संवर्ध याहि भोः ॥ २.२५.४४ ॥
मंगलांनी युक्त होऊन वनवासातून येथे आलेल्या हे राम! माझ्या सुनेच्या इच्छा नेहमी पूर्ण कर, आता जा.
2.25.45
मयार्चिता देवगणाः शिवादयो
महर्षयो भूतगणाः सुरोरगाः।
अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते
हितानि कांक्षन्तु दिशश्च राघव ॥ २.२५.४५ ॥
मी पूजलेले देवगण, शिव इत्यादी, महर्षी, भूतगण, सुर-उरग — वनात गेलेल्या तुझ्या दीर्घकाळच्या हिताची इच्छा करोत; दिशाही, हे राघवा.
2.25.46
अतीव चाश्रुप्रतिपूर्णलोचना
समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि।
प्रदक्षिणं चापि चकार राघवं
पुनः पुनश्चापि निरीक्ष्य सस्वजे ॥ २.२५.४६ ॥
अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी तिने यथाविधी स्वस्त्ययन पूर्ण करून राघवाची प्रदक्षिणा केली; वारंवार पाहून त्याला आलिंगन दिले.
2.25.47
तया हि देव्या च कृतप्रदक्षिणो
निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः।
जगाम सीतानिलयं महायशाः
स राघवः प्रज्वलितस्तया श्रिया ॥ २.२५.४७ ॥
त्या देवीमातेला प्रदक्षिणा घालून, मातेच्या चरणांवर वारंवार दाब देऊन, तो महायशस्वी राघव तिच्या तेजाने झळकत सीतेच्या निवासाकडे गेला.