વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.28.1
स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञां धर्मवत्सलः।
न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन् ॥ २.२८.१ ॥
ધર્મને જાણનારી સીતા આમ બોલી રહી હતી છતાં, ધર્મપ્રેમી રામ વનનાં દુઃખોનો વિચાર કરીને તેને સાથે લઈ જવાનો નિશ્ચય કરતા નથી.
2.28.2
सान्त्वयित्वा ततस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्।
निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ २.२८.२ ॥
પછી આંસુથી ભીંજાયેલી આંખોવાળી સીતાને આશ્વાસન આપીને, તેને પાછી મોકલવાના હેતુથી ધર્માત્મા રામે આ વચનો કહ્યાં.
2.28.3
सीते महाकुलीनासि धर्मे च निरता सदा।
इहाचरस्व धर्मं त्वं यथा मे मनसः सुखम् ॥ २.२८.३ ॥
હે સીતા! તું મહાન કુળમાં જન્મી છે અને હંમેશા ધર્મમાં લીન રહે છે. અહીં જ રહીને ધર્મનું આચરણ કર, જેથી મારા મનને સુખ મળે.
2.28.4
सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले।
वने दोषा हि बहवो वसतस्तान् निबोध मे ॥ २.२८.४ ॥
હે સીતા! હું જેમ કહું છું તેમ તારે કરવું જોઈએ. હે અબળા! વનમાં રહેવામાં ઘણા દોષ છે; તે મારી પાસેથી સમજી લે.
2.28.5
सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः।
बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते ॥ २.२८.५ ॥
હે સીતા! વનવાસનો આ વિચાર છોડી દે. વન ઘણા દોષોથી ભરેલું છે, તેથી તેને 'કાંતાર' કહેવાય છે.
2.28.6
हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते।
सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम् ॥ २.२८.६ ॥
તારા હિતની ભાવનાથી જ હું આ વચન કહું છું. વનમાં સદા સુખ હોય છે એવું હું જાણતો નથી; વન તો સદા દુઃખ જ છે.
2.28.7
गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिनिर्दरिवासिनाम्।
सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.७ ॥
પર્વતી ઝરણાંના અવાજ જેવી, પર્વતગુફાઓમાં રહેતા સિંહોની ગર્જના સાંભળવી દુઃખદાયક છે; તેથી વન દુઃખમય છે.
2.28.8
क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ताः शून्ये तथा मृगाः।
दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.८ ॥
હે સીતા, નિર્ભય થઈ રમતાં અને મસ્ત બનેલાં મૃગોને ખાલી વનમાં જોઈને તેમની પાસે જવું પણ દુઃખદાયક છે; તેથી વન દુઃખમય છે.
2.28.9
सग्राहाः सरितश्चैव पङ्कवत्यस्तु दुस्तराः।
मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.९ ॥
મગરોથી ભરેલી નદીઓ અને કાદવવાળા પ્રવાહો પાર કરવા કઠિન છે; મદમસ્ત હાથીઓ પણ સદા સામે આવે છે; તેથી વન વધુ દુઃખમય છે.
2.28.10
लताकण्टकसंकीर्णाः कृकवाकूपनादिताः।
निरपाश्च सुदुःखाश्च मार्गा दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१० ॥
વેલાઓ અને કાંટાઓથી ભરેલા, જંગલી કૂકડાઓના અવાજથી ગૂંજતા, પાણી વિનાના અને અત્યંત દુઃખદાયક માર્ગો છે; તેથી વન દુઃખમય છે.
2.28.11
सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयंभग्नासु भूतले।
रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.११ ॥
રાત્રે થાકેલા માણસે જમીન પર, આપમેળે તૂટી ગયેલા પાંદડાંના પથારી પર સૂવું પડે છે; તેથી વન દુઃખમય છે.
2.28.12
अहोरात्रं च संतोषः कर्तव्यो नियतात्मना।
फलैर्वृक्षावपतितैः सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१२ ॥
હે સીતા, સંયમી મનવાળાએ દિવસ-રાત વૃક્ષો પરથી પડેલાં ફળોથી જ સંતોષ માનવો પડે છે; તેથી વન દુઃખમય છે.
2.28.13
उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि।
जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारणम् ॥ २.२८.१३ ॥
હે મૈથિલી, વનમાં પ્રાણની જેમ ઉપવાસ કરવો પડશે; જટાનો ભાર ઉઠાવવો પડશે અને વલ્કલ વસ્ત્ર ધારણ કરવાં પડશે.
2.28.14
देवतानां पितॄणां च कर्तव्यं विधिपूर्वकम्।
प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम् ॥ २.२८.१४ ॥
દેવતાઓ અને પિતૃઓનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું; આવેલા અતિથિઓનો નિત્ય આદર કરવો.
2.28.15
कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः।
चरतां नियमेनैव तस्माद् दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१५ ॥
દરેક સમયે નિત્ય ત્રણ વાર અભિષેક સ્નાન કરવું પડશે; વનમાં વિચરનારે નિયમપૂર્વક જ ચાલવું પડે છે; તેથી વન અતિ દુઃખદાયી છે.
2.28.16
उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमैः स्वयमाहृतैः।
आर्षेण विधिना वेद्यां सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१६ ॥
પોતે વીણેલાં ફૂલોથી, ઋષિવિધિ અનુસાર વેદી પર ઉપહાર અર્પવો; હે સીતા, તેથી વન દુઃખદાયી છે.
2.28.17
यथालब्धेन कर्तव्यः संतोषस्तेन मैथिलि।
यताहारैर्वनचरैः सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१७ ॥
જે મળે તેમાં જ સંતોષ રાખવો પડશે; હે મૈથિલી, વનમાં વસનારાઓએ સંયમી આહાર લેવો પડે છે; હે સીતા, તેથી વન દુઃખદાયી છે.
2.28.18
अतीव वातस्तिमिरं बुभुक्षा चाति नित्यशः।
भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१८ ॥
અહીં અતિશય પવન, ગાઢ અંધકાર, નિત્ય તીવ્ર ભૂખ અને મોટાં ભય છે; તેથી વન વધુ દુઃખદાયી છે.
2.28.19
सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि।
चरन्ति पथि ते दर्पात् ततो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१९ ॥
હે ભામિની, અનેક રૂપના સરીસૃપો રસ્તામાં અભિમાનથી ફરે છે; તેથી વન વધુ દુઃખદાયક છે.
2.28.20
नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः।
तिष्ठन्त्यावृत्य पन्थानमतो दुःखतरंवनम् ॥ २.२८.२० ॥
નદીઓમાં રહેનારા અને નદીના વાંકાચૂકા માર્ગે ચાલનારા સાપ રસ્તો રોકીને ઊભા રહે છે; તેથી વન વધુ દુઃખદાયક છે.
2.28.21
पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकैः सह।
बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.२१ ॥
હે અબળા, પતંગિયાં, વીંછી, કીડા અને મચ્છરો સાથે સતત પીડા કરે છે; તેથી વનમાં બધું દુઃખ છે.
2.28.22
द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशाः काशाश्च भामिनि।
वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.२२ ॥
હે ભામિની, વનમાં કાંટાળાં વૃક્ષો, કુશ અને કાશ ઘાસ છે; ડાળીઓના છેડા ગૂંચવાયેલા છે; તેથી વન દુઃખદાયક છે.
2.28.23
कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च।
अरण्यवासे वसतो दुःखमेव सदा वनम् ॥ २.२८.२३ ॥
વનમાં વસનારને અનેક શારીરિક કષ્ટો અને વિવિધ ભય હોય છે; વન સદા દુઃખમય છે.
2.28.24
क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः।
न भेतव्यं च भेतव्ये दुःखं नित्यमतो वनम् ॥ २.२८.२४ ॥
ક્રોધ અને લોભનો ત્યાગ કરવો; તપમાં મન લગાવવું; ભયજનક વસ્તુથી પણ ડરવું નહીં — વનમાં નિત્ય દુઃખ છે, તેથી.
2.28.25
तदलं ते वनं गत्वा क्षेमं नहि वनं तव।
विमृशन्निव पश्यामि बहुदोषकरं वनम् ॥ २.२८.२५ ॥
તેથી તારે વનમાં જવાની જરૂર નથી; વનમાં તારું કલ્યાણ નથી. વિચારીને જોતાં મને લાગે છે કે તે વન ઘણા દોષ ઉત્પન્ન કરનારું છે.
2.28.26
वनं तु नेतुं न कृता मतिर्यदा
बभूव रामेण तदा महात्मना।
न तस्य सीता वचनं चकार तं
ततोऽब्रवीद् राममिदं सुदुःखिता ॥ २.२८.२६ ॥
મહાત્મા રામે જ્યારે તેને વનમાં લઈ જવાનો નિશ્ચય છોડી દીધો, ત્યારે સીતાએ તેમની વાત પર ધ્યાન આપ્યું નહીં. અત્યંત દુઃખી થઈને તે રામને આમ બોલી.