ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.28.1
स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञां धर्मवत्सलः।
न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन् ॥ २.२८.१ ॥
ଧର୍ମ ଜାଣୁଥିବା ସୀତା ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମପ୍ରେମୀ ରାମ ବନର ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା କରି ତାଙ୍କୁ ସାଥରେ ନେବାକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.28.2
सान्त्वयित्वा ततस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्।
निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ २.२८.२ ॥
ତା'ପରେ ଲୁହରେ ଭିଜା ଆଖିର ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.28.3
सीते महाकुलीनासि धर्मे च निरता सदा।
इहाचरस्व धर्मं त्वं यथा मे मनसः सुखम् ॥ २.२८.३ ॥
ହେ ସୀତେ! ତୁମେ ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ଓ ସର୍ବଦା ଧର୍ମରେ ନିରତ। ଏଠାରେ ରହି ଧର୍ମର ଆଚରଣ କର, ଯେମିତି ମୋ ମନକୁ ସୁଖ ମିଳେ।
2.28.4
सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले।
वने दोषा हि बहवो वसतस्तान् निबोध मे ॥ २.२८.४ ॥
ହେ ସୀତେ! ମୁଁ ଯେମିତି କହୁଛି, ତୁମେ ସେମିତି କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଅବଳା! ବନରେ ବାସ କରିବାରେ ଅନେକ ଦୋଷ ଅଛି; ତାହା ମୋ ଠାରୁ ବୁଝିନିଅ।
2.28.5
सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः।
बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते ॥ २.२८.५ ॥
ହେ ସୀତେ! ବନବାସର ଏହି ସଂକଳ୍ପ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ବନ ଅନେକ ଦୋଷରେ ଭରା, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'କାନ୍ତାର' କୁହାଯାଏ।
2.28.6
हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते।
सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम् ॥ २.२८.६ ॥
ତୋ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛାରୁ ହିଁ ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି। ବନରେ ସଦା ସୁଖ ଥାଏ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ; ବନ ତ ସଦା ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
2.28.7
गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिनिर्दरिवासिनाम्।
सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.७ ॥
ପର୍ବତ ଝରଣାର ଧ୍ୱନିପରି ଗୁମୁରୁ ପର୍ବତ-ଗୁମ୍ଫାବାସୀ ସିଂହମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିବା ଦୁଃଖଦାୟକ; ଏଥିପାଇଁ ବନ ଦୁଃଖମୟ।
2.28.8
क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ताः शून्ये तथा मृगाः।
दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.८ ॥
ହେ ସୀତା, ନିର୍ଭୟରେ ଖେଳୁଥିବା ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ ହରିଣମାନଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟ ବନରେ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖଦାୟକ; ଏଥିପାଇଁ ବନ ଦୁଃଖମୟ।
2.28.9
सग्राहाः सरितश्चैव पङ्कवत्यस्तु दुस्तराः।
मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.९ ॥
କୁମ୍ଭୀରପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଓ କାଦୁଆ ସ୍ରୋତ ପାର ହେବା କଷ୍ଟକର; ମଦମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି; ଏଥିପାଇଁ ବନ ଅଧିକ ଦୁଃଖମୟ।
2.28.10
लताकण्टकसंकीर्णाः कृकवाकूपनादिताः।
निरपाश्च सुदुःखाश्च मार्गा दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१० ॥
ଲତା ଓ କଣ୍ଟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜଙ୍ଗଲି କୁକୁଡ଼ାର ଡ଼ାକରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ, ଜଳହୀନ ଓ ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ ପଥ ସବୁ; ଏଥିପାଇଁ ବନ ଦୁଃଖମୟ।
2.28.11
सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयंभग्नासु भूतले।
रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.११ ॥
ରାତିରେ ଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଲୋକଟି ଭୂମିରେ, ନିଜେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବାକୁ ପଡ଼େ; ଏଥିପାଇଁ ବନ ଦୁଃଖମୟ।
2.28.12
अहोरात्रं च संतोषः कर्तव्यो नियतात्मना।
फलैर्वृक्षावपतितैः सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१२ ॥
ହେ ସୀତା, ସଂଯତ ମନ ଥିବା ଲୋକକୁ ଦିନରାତି ଗଛରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ଫଳରେ ହିଁ ସନ୍ତୋଷ କରିବାକୁ ପଡ଼େ; ଏଥିପାଇଁ ବନ ଦୁଃଖମୟ।
2.28.13
उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि।
जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारणम् ॥ २.२८.१३ ॥
ହେ ମୈଥିଲୀ, ବନରେ ପ୍ରାଣ ପରି ଉପବାସ କରିବାକୁ ହେବ; ଜଟାର ଭାର ବହିବାକୁ ହେବ ଏବଂ ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବାକୁ ହେବ।
2.28.14
देवतानां पितॄणां च कर्तव्यं विधिपूर्वकम्।
प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम् ॥ २.२८.१४ ॥
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବାକୁ ହେବ; ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ହେବ।
2.28.15
कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः।
चरतां नियमेनैव तस्माद् दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१५ ॥
ପ୍ରତି ସମୟରେ ନିତ୍ୟ ତିନିଥର ଅଭିଷେକ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ହେବ; ବନରେ ବିଚରଣକାରୀଙ୍କୁ ନିୟମରେ ହିଁ ଚଳିବାକୁ ହୁଏ; ତେଣୁ ବନ ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ।
2.28.16
उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमैः स्वयमाहृतैः।
आर्षेण विधिना वेद्यां सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१६ ॥
ନିଜେ ତୋଳିଥିବା ଫୁଲରେ, ଋଷିବିଧି ଅନୁସାରେ ବେଦୀରେ ଉପହାର ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ହେବ; ହେ ସୀତେ, ତେଣୁ ବନ ଦୁଃଖଦାୟକ।
2.28.17
यथालब्धेन कर्तव्यः संतोषस्तेन मैथिलि।
यताहारैर्वनचरैः सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१७ ॥
ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ହିଁ ସନ୍ତୋଷ କରିବାକୁ ହେବ; ହେ ମୈଥିଲୀ, ବନବାସୀମାନେ ସଂଯମୀ ଆହାର ନେବାକୁ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ସୀତେ, ତେଣୁ ବନ ଦୁଃଖଦାୟକ।
2.28.18
अतीव वातस्तिमिरं बुभुक्षा चाति नित्यशः।
भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१८ ॥
ଏଠାରେ ଅତିଶୟ ପବନ, ଘନ ଅନ୍ଧକାର, ନିତ୍ୟ ତୀବ୍ର କ୍ଷୁଧା ଓ ବଡ଼ ଭୟ ଅଛି; ତେଣୁ ବନ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ।
2.28.19
सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि।
चरन्ति पथि ते दर्पात् ततो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१९ ॥
ହେ ଭାମିନୀ, ଅନେକ ରୂପର ସରୀସୃପ ପଥରେ ଦର୍ପରେ ବୁଲନ୍ତି; ତେଣୁ ବନ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ।
2.28.20
नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः।
तिष्ठन्त्यावृत्य पन्थानमतो दुःखतरंवनम् ॥ २.२८.२० ॥
ନଦୀରେ ରହୁଥିବା ଓ ନଦୀର ବଙ୍କା ପଥରେ ଚଳୁଥିବା ସାପମାନେ ପଥ ଅବରୋଧ କରି ରହନ୍ତି; ତେଣୁ ବନ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ।
2.28.21
पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकैः सह।
बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.२१ ॥
ହେ ଅବଳା, ପତଙ୍ଗ, ବିଛା, କୀଟ ଓ ମଶାମାନେ ସର୍ବଦା ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ବନରେ ସବୁକିଛି ଦୁଃଖ।
2.28.22
द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशाः काशाश्च भामिनि।
वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.२२ ॥
ହେ ଭାମିନୀ, ବନରେ କଣ୍ଟାଳ ଗଛ, କୁଶ ଓ କାଶ ଘାସ ଅଛି; ଡାଳର ଅଗ୍ରଭାଗ ଏଲାଇ ଯାଇଛି; ତେଣୁ ବନ ଦୁଃଖଦାୟକ।
2.28.23
कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च।
अरण्यवासे वसतो दुःखमेव सदा वनम् ॥ २.२८.२३ ॥
ବନରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ ଓ ବିବିଧ ଭୟ ଥାଏ; ବନ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖମୟ।
2.28.24
क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः।
न भेतव्यं च भेतव्ये दुःखं नित्यमतो वनम् ॥ २.२८.२४ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଭୟଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ — ବନରେ ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖ, ତେଣୁ।
2.28.25
तदलं ते वनं गत्वा क्षेमं नहि वनं तव।
विमृशन्निव पश्यामि बहुदोषकरं वनम् ॥ २.२८.२५ ॥
ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବା ଅନାବଶ୍ୟକ; ବନରେ ତୁମର କଲ୍ୟାଣ ନାହିଁ। ଚିନ୍ତା କଲେ ମୋତେ ମନେ ହୁଏ ସେହି ବନ ବହୁ ଦୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
2.28.26
वनं तु नेतुं न कृता मतिर्यदा
बभूव रामेण तदा महात्मना।
न तस्य सीता वचनं चकार तं
ततोऽब्रवीद् राममिदं सुदुःखिता ॥ २.२८.२६ ॥
ମହାତ୍ମା ରାମ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ବନକୁ ନେବାର ସଂକଳ୍ପ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସୀତା ତାଙ୍କ କଥାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା ହୋଇ ସେ ରାମଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।