ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.28.1
स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञां धर्मवत्सलः।
न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन् ॥ २.२८.१ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਾਮ ਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
2.28.2
सान्त्वयित्वा ततस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्।
निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ २.२८.२ ॥
ਫਿਰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.28.3
सीते महाकुलीनासि धर्मे च निरता सदा।
इहाचरस्व धर्मं त्वं यथा मे मनसः सुखम् ॥ २.२८.३ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ! ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇ।
2.28.4
सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले।
वने दोषा हि बहवो वसतस्तान् निबोध मे ॥ २.२८.४ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ! ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਬਲਾ! ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਲੈ।
2.28.5
सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः।
बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते ॥ २.२८.५ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ! ਵਨਵਾਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦੇ। ਵਨ ਬਹੁਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ 'ਕਾਂਤਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.28.6
हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते।
सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम् ॥ २.२८.६ ॥
ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਨ ਤਾਂ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ।
2.28.7
गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिनिर्दरिवासिनाम्।
सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.७ ॥
ਪਰਬਤੀ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜਦੀ, ਪਰਬਤ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਹਾੜਾਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬੀਆਬਾਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ।
2.28.8
क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ताः शून्ये तथा मृगाः।
दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.८ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ, ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਅਤੇ ਮਸਤ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨੇ ਬੀਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬੀਆਬਾਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ।
2.28.9
सग्राहाः सरितश्चैव पङ्कवत्यस्तु दुस्तराः।
मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.९ ॥
ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੇ ਵਹਾਅ ਪਾਰ ਕਰਨੇ ਔਖੇ ਹਨ; ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸਦਾ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬੀਆਬਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ।
2.28.10
लताकण्टकसंकीर्णाः कृकवाकूपनादिताः।
निरपाश्च सुदुःखाश्च मार्गा दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१० ॥
ਵੇਲਾਂ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਬਾਂਗ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਰਾਹ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬੀਆਬਾਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ।
2.28.11
सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयंभग्नासु भूतले।
रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.११ ॥
ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਆਪੇ ਟੁੱਟੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬੀਆਬਾਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ।
2.28.12
अहोरात्रं च संतोषः कर्तव्यो नियतात्मना।
फलैर्वृक्षावपतितैः सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१२ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ, ਸੰਜਮੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤੋਖ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬੀਆਬਾਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ।
2.28.13
उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि।
जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारणम् ॥ २.२८.१३ ॥
ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ; ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨਣੇ ਪੈਣਗੇ।
2.28.14
देवतानां पितॄणां च कर्तव्यं विधिपूर्वकम्।
प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम् ॥ २.२८.१४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.28.15
कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः।
चरतां नियमेनैव तस्माद् दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१५ ॥
ਹਰ ਸਮੇਂ ਨਿੱਤ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।
2.28.16
उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमैः स्वयमाहृतैः।
आर्षेण विधिना वेद्यां सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१६ ॥
ਆਪ ਚੁਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ; ਹੇ ਸੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।
2.28.17
यथालब्धेन कर्तव्यः संतोषस्तेन मैथिलि।
यताहारैर्वनचरैः सीते दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.१७ ॥
ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ; ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਸੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।
2.28.18
अतीव वातस्तिमिरं बुभुक्षा चाति नित्यशः।
भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१८ ॥
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ, ਨਿੱਤ ਤੀਬਰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਡਰ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।
2.28.19
सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि।
चरन्ति पथि ते दर्पात् ततो दुःखतरं वनम् ॥ २.२८.१९ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।
2.28.20
नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः।
तिष्ठन्त्यावृत्य पन्थानमतो दुःखतरंवनम् ॥ २.२८.२० ॥
ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਟੇਢੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਰਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।
2.28.21
पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकैः सह।
बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.२१ ॥
ਹੇ ਅਬਲਾ, ਪਤੰਗੇ, ਬਿੱਛੂ, ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ।
2.28.22
द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशाः काशाश्च भामिनि।
वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखमतो वनम् ॥ २.२८.२२ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਕੰਡਿਆਲੇ ਰੁੱਖ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ ਘਾਹ ਹਨ; ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬਨ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।
2.28.23
कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च।
अरण्यवासे वसतो दुःखमेव सदा वनम् ॥ २.२८.२३ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਰੀਰਕ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬਨ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ।
2.28.24
क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः।
न भेतव्यं च भेतव्ये दुःखं नित्यमतो वनम् ॥ २.२८.२४ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਡਰਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ — ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ।
2.28.25
तदलं ते वनं गत्वा क्षेमं नहि वनं तव।
विमृशन्निव पश्यामि बहुदोषकरं वनम् ॥ २.२८.२५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਵਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਵਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਨਹੀਂ। ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਣ ਬਹੁਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
2.28.26
वनं तु नेतुं न कृता मतिर्यदा
बभूव रामेण तदा महात्मना।
न तस्य सीता वचनं चकार तं
ततोऽब्रवीद् राममिदं सुदुःखिता ॥ २.२८.२६ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਣ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੀ।