వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.30.1
सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा।
वनवासनिमित्तार्थं भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ २.३०.१ ॥
రాముని ఓదార్పు మాటలు విన్నప్పటికీ, జనకుని కుమార్తె మైథిలి వనవాసం గురించి తన భర్తతో ఇలా అన్నది.
2.30.2
सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम्।
प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम् ॥ २.३०.२ ॥
అత్యంత కలత చెందిన సీత, విశాల వక్షస్థలుడైన రాఘవుని ప్రేమవల్లనూ ఆత్మాభిమానం వల్లనూ నిందించింది.
2.30.3
किं त्वामन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः।
राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम् ॥ २.३०.३ ॥
రామా! నా తండ్రి మిథిలాధిపతి వైదేహుడు నిన్ను అల్లునిగా పొందినప్పుడు, నిన్ను పురుష దేహంతో ఉన్న స్త్రీగా భావించాడా?
2.30.4
अनृतं बत लोकोऽयमज्ञानाद् यदि वक्ष्यति।
तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे ॥ २.३०.४ ॥
లోకం అజ్ఞానంతో అది అబద్ధమని చెబితే, ప్రకాశించే సూర్యునిలో ఉన్నట్లుగా రాముడిలో అత్యున్నత తేజస్సు లేదని చెబుతుందా?
2.30.5
किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते।
यत् परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम् ॥ २.३०.५ ॥
నీవు ఏమి చేసినందుకు ఇంతగా విషాదంలో ఉన్నావు? నీకు ఎక్కడనుండి భయం కలిగింది? అనన్యపరాయణురాలైన నన్ను విడిచిపెట్టాలని నీవు కోరుతున్నావా?
2.30.6
द्युमत्सेनसुतं वीरं सत्यवन्तमनुव्रताम्।
सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम् ॥ २.३०.६ ॥
ద్యుమత్సేనుని వీరపుత్రుడైన సత్యవంతుని అనుసరించిన సావిత్రివలె, నీ ఇష్టానికి లోబడి నడిచే నన్ను నీవు తెలుసుకో.
2.30.7
न त्वहं मनसा त्वन्यं द्रष्टास्मि त्वदृतेऽनघ।
त्वया राघव गच्छेयं यथान्या कुलपांसनी ॥ २.३०.७ ॥
ఓ నిష్కల్మషుడా, నిన్ను తప్ప మరొక పురుషుడిని మనసులో కూడా నేను చూడను. ఓ రాఘవా, కులాన్ని అపకీర్తి పాలు చేసే ఇతర స్త్రీలా కాకుండా, నీతోనే నేను వెళ్తాను.
2.30.8
स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम्।
शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि ॥ २.३०.८ ॥
ఓ రామా, బాల్యం నుండి చిరకాలంగా నీతో ఉన్న సతీ భార్యను అయిన నన్ను, నటుడిలా ఇతరులకు ఇవ్వాలని నీవే కోరుతున్నావు.
2.30.9
यस्य पथ्यंचरामात्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे।
त्वं तस्य भव वश्यश्च विधेयश्च सदानघ ॥ २.३०.९ ॥
ఓ నిష్కల్మషుడా, ఎవరి హితవచనాన్ని నీవు చెబుతావో, ఎవరి కోసం నీవు ఆగిపోతావో, నీవు అతనికి వశవర్తివై, సదా విధేయుడవు కమ్ము.
2.30.10
स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थितुमर्हसि।
तपो वा यदि वारण्यं स्वर्गो वा स्यात् त्वया सह ॥ २.३०.१० ॥
అతడు నన్ను తీసుకెళ్లకుండా నీవు అడవికి వెళ్లడం తగదు. అది తపస్సు అయినా, లేక నీతో ఉంటే స్వర్గమైనా సరే.
2.30.11
न च मे भविता तत्र कश्चित् पथि परिश्रमः।
पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्विव ॥ २.३०.११ ॥
అక్కడ దారిలో నాకు ఎలాంటి అలసటా ఉండదు, నీ వెనుకనే నడుస్తూ విహార శయ్యలపై ఉన్నట్లుగా.
2.30.12
कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः।
तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया ॥ २.३०.१२ ॥
దర్భలు, కాశలు, రెల్లు గడ్డిపోచలు, ముళ్ల చెట్లు కూడా నీతో కలిసి దారిలో నాకు దూది, జింకచర్మంలా మృదువుగా ఉంటాయి.
2.30.13
महावातसमुद्भूतं यन्मामवकरिष्यति।
रजो रमण तन्मन्ये परार्घ्यमिव चन्दनम् ॥ २.३०.१३ ॥
ఓ రమణా! మహా వాయువు రేపిన ఏ ధూళి నన్ను కప్పునో, దానిని నేను శ్రేష్ఠ చందనంలా భావిస్తాను.
2.30.14
शाद्वलेषु यदा शिश्ये वनान्तर्वनगोचरा।
कुथास्तरणयुक्तेषु किं स्यात् सुखतरं ततः ॥ २.३०.१४ ॥
అడవిలో గడ్డి మైదానాలపై నువ్వు నిద్రించినప్పుడు, కంబళులు పరుపులతో కూడినదానికంటే సుఖకరమైనది ఏముంటుంది?
2.30.15
पत्रं मूलं फलं यत्तु अल्पं वा यदि वा बहु।
दास्यसे स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम् ॥ २.३०.१५ ॥
ఆకులు, వేర్లు, పండ్లు, కొంచెమైనా ఎక్కువైనా, నువ్వే తెచ్చి నాకు ఇచ్చేది నాకు అమృత రసంతో సమానం.
2.30.16
न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः।
आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च ॥ २.३०.१६ ॥
అక్కడ నేను తల్లిని గుర్తుచేసుకోను, తండ్రిని గుర్తుచేసుకోను, ఇంటిని గుర్తుచేసుకోను; ఋతుకాల పుష్పాలు ఫలాలు తింటూ ఉంటాను.
2.30.17
न च तत्र ततः किंचिद् द्रष्टुमर्हसि विप्रियम्।
मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा ॥ २.३०.१७ ॥
అక్కడ నా కారణంగా నువ్వు ఏ అప్రియమైన దృశ్యాన్నీ చూడవలసిన అవసరం లేదు; నీకు శోకం ఉండదు, నేను నీకు భారంగా ఉండను.
2.30.19
यस्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना।
अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यसे।
विषमद्यैव पास्यामि मा वशं द्विषतां गमम् ॥ २.३०.१९ ॥
నీతో ఉండడమే స్వర్గం; నీ లేకుండా ఉండడమే నరకం. ఇప్పుడు నువ్వు నన్ను ఇలా నిశ్చింతగా అడవికి తీసుకువెళ్లకపోతే, ఈ రోజే విషం తాగుతాను; శత్రువుల వశంలోకి పోనీయను.
2.30.20
पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम्।
उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम् ॥ २.३०.२० ॥
తరువాత కూడా దుఃఖంతో నాకు జీవితం ఉండదు. ఓ నాథా, నీచే విడువబడిన నాకు అప్పుడే మరణమే మేలు.
2.30.21
इमं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे।
किं पुनर्दश वर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता ॥ २.३०.२१ ॥
ఈ శోకాన్ని ఒక్క క్షణమైనా భరించలేను. మరి దుఃఖితనై పది సంవత్సరాలు, మూడు మరియు ఒకటి సంవత్సరాలు ఎలా భరించగలను?
2.30.22
चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम् ॥ २.३०.२२ ॥
బాధపడిన ఆమె భర్తను గట్టిగా కౌగిలించుకొని బిగ్గరగా ఏడ్చింది.
2.30.23
सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना।
चिरसंनियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः ॥ २.३०.२३ ॥
విషం పూసిన అనేక మాటలతో గాయపడిన ఆడ ఏనుగువలె ఆమె చాలా కాలంగా నిగ్రహించిన కన్నీటిని అరణి నుండి అగ్ని వెలువడినట్లు వదిలింది.
2.30.24
तस्याः स्फटिकसंकाशं वारि संतापसम्भवम्।
नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम् ॥ २.३०.२४ ॥
ఆమె కన్నుల నుండి సంతాపం వలన కలిగిన స్ఫటికంలా స్వచ్ఛమైన నీరు రెండు పద్మాల నుండి నీరు స్రవించినట్లు స్రవించింది.
2.30.25
तत्सितामलचन्द्राभं मुखमायतलोचनम्।
पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवाम्बुजम् ॥ २.३०.२५ ॥
తెల్లని నిర్మలమైన చంద్రునిలా ఉన్న, పెద్ద కన్నులు గల ఆమె ముఖం కన్నీటితో నీటి నుండి తీసిన పద్మంలా వాడిపోయింది.
2.30.26
तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञामिव दुःखिताम्।
उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा ॥ २.३०.२६ ॥
దుఃఖితురాలైన ఆమెను, స్పృహ కోల్పోయినట్లుగా, తన బాహువులతో కౌగిలించుకొని, అప్పుడు ఆమెకు ధైర్యం చెబుతూ రాముడు ఈ మాటలు పలికాడు.
2.30.27
न देवि बत दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये।
नहि मेऽस्ति भयं किंचित् स्वयम्भोरिव सर्वतः ॥ २.३०.२७ ॥
ఓ దేవీ, దుఃఖం వల్ల నేను స్వర్గాన్ని కూడా కోరుకోను. స్వయంభువు బ్రహ్మలా నాకు అన్ని వైపుల నుండి ఏ భయమూ లేదు.
2.30.28
तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने।
वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे ॥ २.३०.२८ ॥
శుభముఖీ, నీ అభిప్రాయమంతటినీ తెలుసుకోకుండా, రక్షించగల సమర్థుడనైనా అడవిలో నివసించడం నాకు ఇష్టం లేదు.
2.30.29
यत् सृष्टासि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि।
न विहातुं मया शक्या प्रीतिरात्मवता यथा ॥ २.३०.२९ ॥
మైథిలీ, వనవాసం కోసం నాతో కలిసి నువ్వు సృష్టించబడినావు కాబట్టి, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు తన ప్రేమను విడువలేనట్లు, నేను నిన్ను విడువలేను.
2.30.30
धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा।
तं चाहमनुवर्तिष्ये यथा सूर्यं सुवर्चला ॥ २.३०.३० ॥
గజనాసోరూ, ధర్మం పూర్వకాలం నుండే సత్పురుషులచే ఆచరించబడింది; దాన్నే నేను అనుసరిస్తాను, సువర్చలా సూర్యుని అనుసరించినట్లు.
2.30.31
न खल्वहं न गच्छेयं वनं जनकनन्दिनि।
वचनं तन्नयति मां पितुः सत्योपबृंहितम् ॥ २.३०.३१ ॥
జనకనందినీ, నేను అడవికి వెళ్లకుండా ఉండను; సత్యంతో బలపరచబడిన తండ్రి ఆ మాట నన్ను అడవికి నడిపిస్తోంది.
2.30.32
एष धर्मश्च सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता।
आज्ञां चाहं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ २.३०.३२ ॥
ఓ సుశ్రోణీ! తండ్రికీ తల్లికీ లోబడి ఉండటమే ఈ ధర్మం. వారి ఆజ్ఞను అతిక్రమించి నేను జీవించాలనుకోను.
2.30.33
अस्वाधीनं कथं दैवं प्रकारैरभिराध्यते।
स्वाधीनं समतिक्रम्य मातरं पितरं गुरुम् ॥ २.३०.३३ ॥
తన వశంలో లేని దైవాన్ని ఏ మార్గాల ద్వారా ప్రసన్నం చేయగలం? తన వశంలో ఉన్న తల్లిని, తండ్రిని, గురువును అతిక్రమించి?
2.30.34
यत्र त्रयं त्रयो लोकाः पवित्रं तत्समं भुवि।
नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते ॥ २.३०.३४ ॥
మూడు లోకాలు దేనిలో ఉన్నాయో, ఆ పవిత్రమైన దానికి భూమిపై సమానమైనది మరేదీ లేదు. ఓ శుభనేత్రీ! అందుకే ఇదే ఆరాధన.
2.30.35
न सत्यं दानमानौ वा यज्ञो वाप्याप्तदक्षिणाः।
तथा बलकराः सीते यथा सेवा पितुर्मता ॥ २.३०.३५ ॥
ఓ సీతా! సత్యం, దానం, మర్యాద, లేదా సమృద్ధమైన దక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞం కూడా తండ్రికి చేసే సేవ వలె బలాన్నిచ్చేవిగా భావించబడవు.
2.30.36
स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्या पुत्राः सुखानि च।
गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किंचिदपि दुर्लभम् ॥ २.३०.३६ ॥
స్వర్గం, ధనం, ధాన్యం, విద్య, పుత్రులు, సుఖాలు—గురువును సేవించే ఫలంగా ఏదీ అసాధ్యం కాదు.
2.30.37
देवगन्धर्वगोलोकान् ब्रह्मलोकांस्तथापरान्।
प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः ॥ २.३०.३७ ॥
తల్లిదండ్రులకు అంకితమైన మహాత్ములు దేవలోకం, గంధర్వలోకం, గోలోకం, బ్రహ్మలోకం, మరియు ఇతర లోకాలను పొందుతారు.
2.30.38
स मा पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः।
तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मः सनातनः ॥ २.३०.३८ ॥
సత్య ధర్మ మార్గంలో స్థిరంగా ఉన్న నా తండ్రి ఎలా ఆజ్ఞాపిస్తారో, అలాగే నేను ప్రవర్తించాలనుకుంటున్నాను; అదే సనాతన ధర్మం.
2.30.39
मम सन्ना मतिः सीते नेतुं त्वां दण्डकावनम्।
वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता ॥ २.३०.३९ ॥
సీతా, నిన్ను దండకారణ్యానికి తీసుకువెళ్లి అక్కడ నివసించాలనేది నా నిశ్చయం; నువ్వు కూడా నన్ను అనుసరించాలని దృఢంగా నిశ్చయించుకున్నావు.
2.30.40
सा हि दिष्टानवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे।
अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव ॥ २.३०.४० ॥
దైవబలంతో నిర్దోషమైన అవయవాలు కలదానా, మదిరాక్షీ, భీరూ, అడవికి నన్ను అనుసరించు; నా ధర్మసహచారిణిగా ఉండు.
2.30.41
सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च।
व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम् ॥ २.३०.४१ ॥
సీతా, నీ ఈ నిర్ణయం అన్ని విధాలుగా నా కులానికీ నీకూ తగినది; ప్రియురాలా, నువ్వు అత్యుత్తమమైన నిర్ణయం తీసుకున్నావు.
2.30.42
आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः।
नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते ॥ २.३०.४२ ॥
శుభకటీ, వనవాసానికి తగిన సన్నాహాలు ప్రారంభించు; సీతా, ఇప్పుడు నీ లేకుండా నాకు స్వర్గం కూడా ఇష్టం కాదు.
2.30.43
ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम्।
देहि चाशंसमानेभ्यः संत्वरस्व च मा चिरम् ॥ २.३०.४३ ॥
బ్రాహ్మణులకు రత్నాలను, భిక్షువులకు భోజనాన్ని ఇవ్వు; ఆశించి వేచి ఉన్నవారికీ ఇవ్వు; త్వరపడు, ఆలస్యం చేయకు.
2.30.44
भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च।
रमणीयाश्च ये केचित् क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः ॥ २.३०.४४ ॥
విలువైన ఆభరణాలు, శ్రేష్ఠమైన వస్త్రాలు, ఇంకా అందమైన వస్తువులు, క్రీడకు ఉపయోగపడే సామగ్రులు—
2.30.45
शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च।
देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम् ॥ २.३०.४५ ॥
నా శయనయోగ్యమైన పడకలు, వాహనాలు, ఇతర వస్తువులు—వాటిని నీ సేవకవర్గానికి ఇచ్చి, తరువాత బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వు.
2.30.46
अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः।
क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेव प्रचक्रमे ॥ २.३०.४६ ॥
తన భర్త ప్రయాణం తనకు అనుకూలమని తెలుసుకుని ఆ దేవి ఎంతో సంతోషించి వెంటనే దానం చేయడం మొదలుపెట్టింది.
2.30.47
ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसा
यशस्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम्।
धनानि रत्नानि च दातुमङ्गना
प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्विनी ॥ २.३०.४७ ॥
అప్పుడు ఎంతో సంతోషించి, పూర్ణ తృప్తితో ఉన్న మనసుతో, యశస్విని అయిన ఆ స్త్రీ భర్త మాటను గౌరవించి ధనాలను, రత్నాలను దానం చేయడం మొదలుపెట్టింది—ధర్మాన్ని ఆచరించేవారిలో ఉత్తమురాలైన ఆ ఉదారహృదయురాలు.