વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.33.1
दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु।
जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ ॥ २.३३.१ ॥
વૈદેહી સાથે બ્રાહ્મણોને પુષ્કળ ધન દાન કરીને, બંને રાઘવો સીતા સાથે પિતાને જોવા નીકળ્યા.
2.33.2
ततो गृहीते प्रेष्याभ्यामशोभेतां तदायुधे।
मालादामभिरासक्ते सीतया समलंकृते ॥ २.३३.२ ॥
પછી સેવકો દ્વારા ઉપાડાયેલાં એ બે શસ્ત્રો, માળાઓથી લટકાવેલાં અને સીતાથી શણગારેલાં, શોભી ઊઠ્યાં.
2.33.3
ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च।
अभिरुह्य जनः श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत् ॥ २.३३.३ ॥
પછી મહેલો, ઊંચી હવેલીઓ અને વિમાનોનાં શિખરો પર ચઢીને, પ્રતિષ્ઠિત લોકો ઉદાસીનપણે જોવા લાગ્યા.
2.33.4
न हि रथ्याः सुशक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः।
आरुह्य तस्मात् प्रासादाद् दीनाः पश्यन्ति राघवम् ॥ २.३३.४ ॥
ભીડથી ભરેલા રસ્તાઓ પર ચાલવું સરળ ન હતું; તેથી દુઃખી લોકો એ મહેલો પર ચઢીને રાઘવને જોવા લાગ્યા.
2.33.5
पदातिं सानुजं दृष्ट्वा ससीतं च जनास्तदा।
ऊचुर्बहुजना वाचः शोकोपहतचेतसः ॥ २.३३.५ ॥
નાના ભાઈ અને સીતા સાથે પગપાળા જતા જોઈને, શોકથી ચિત્ત ઘવાયેલા ઘણા લોકો ત્યારે આ શબ્દો બોલ્યા.
2.33.6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत्।
तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः ॥ २.३३.६ ॥
જેમના જતા સમયે ચતુરંગી મહાન સેના પાછળ ચાલતી, તેમની પાછળ હવે સીતા સાથે એકલો લક્ષ્મણ ચાલી રહ્યો છે.
2.33.7
ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामानां चाकरो महान्।
नेच्छत्येवानृतं कर्तुं वचनं धर्मगौरवात् ॥ २.३३.७ ॥
ઐશ્વર્યના રસને જાણનાર અને કામનાઓના મહાન ભંડાર હોવા છતાં, ધર્મના ગૌરવથી તેઓ વચનને અસત્ય કરવા ઇચ્છતા નથી.
2.33.8
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि।
तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ॥ २.३३.८ ॥
પહેલાં આકાશચારી જીવો પણ જેને જોઈ શકતા ન હતા, તે સીતાને આજે રાજમાર્ગ પર ચાલતા લોકો જુએ છે.
2.33.9
अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम्।
वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम् ॥ २.३३.९ ॥
અંગરાગને યોગ્ય, લાલ ચંદન વાપરનારી સીતાને વરસાદ, ગરમી અને ઠંડી જલદી વિવર્ણતા તરફ લઈ જશે.
2.33.10
अद्य नूनं दशरथः सत्त्वमाविश्य भाषते।
नहि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति ॥ २.३३.१० ॥
આજે ચોક્કસ દશરથ કોઈ શક્તિથી આવિષ્ટ થઈને બોલી રહ્યા છે, કારણ કે રાજા પોતાના પ્રિય પુત્રને વનવાસે મોકલવા યોગ્ય નથી.
2.33.11
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद् विनिवासनम्।
किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ॥ २.३३.११ ॥
ગુણહીન પુત્રને પણ વનવાસ કેવી રીતે થઈ શકે? જેણે પોતાના આચરણથી જ આ લોકને જીતી લીધો છે, તેના વિશે શું કહેવું?
2.33.12
आनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमः शमः।
राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषर्षभम् ॥ २.३३.१२ ॥
દયા, કરુણા, શાસ્ત્રજ્ઞાન, શીલ, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને શાંતિ — આ છ ગુણો પુરુષશ્રેષ્ઠ રાઘવને શોભાવે છે.
2.33.13
तस्मात् तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः।
औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसंक्षयात् ॥ २.३३.१३ ॥
તેથી તેના નાશથી પ્રજાઓ અત્યંત પીડાય છે, જેમ ઉનાળામાં પાણી સુકાઈ જતાં જળચર જીવો.
2.33.14
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः।
मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ॥ २.३३.१४ ॥
તે જગતપતિની પીડાથી સમગ્ર જગત પીડાય છે, મૂળને ઇજા થતાં ફૂલ-ફળવાળું વૃક્ષ જેમ.
2.33.15
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो महाद्युतिः।
पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः ॥ २.३३.१५ ॥
આ મહાતેજસ્વી મનુષ્યોનું મૂળ છે, ધર્મનો સાર છે; ફૂલ, ફળ, પાન અને ડાળીઓ અન્ય લોકો છે.
2.33.16
ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्यः सहबान्धवाः।
गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः ॥ २.३३.१६ ॥
લક્ષ્મણની જેમ તરત, શોક્યો અને સગાંસંબંધીઓ સાથે, રાઘવ જ્યાં જાય ત્યાં અમે તેમની પાછળ જઈશું.
2.33.17
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च।
एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम् ॥ २.३३.१७ ॥
ઉદ્યાનો, ખેતરો અને ઘરો છોડીને, સુખ-દુઃખને એક માનીને, ધાર્મિક રામની પાછળ અમે જઈશું.
2.33.18
समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।
उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ॥ २.३३.१८ ॥
દટાયેલા ભંડારો ખોદી કઢાયેલા, આંગણાં ઉજ્જડ, ધનધાન્ય છીનવાયેલાં, બધું સારહીન થયેલું.
2.33.19
रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च ॥ २.३३.१९ ॥
ધૂળથી ઢંકાયેલાં, દેવતાઓ દ્વારા ત્યજાયેલાં, દોડતા ઉંદરો અને દરમાંથી બહાર આવતાં પ્રાણીઓથી ઘેરાયેલાં.
2.33.20
अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।
प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ॥ २.३३.२० ॥
જ્યાં પાણી અને ધુમાડો નથી, સાફસફાઈ નથી, બલિ, યજ્ઞ, મંત્ર, હોમ અને જપ બંધ થઈ ગયા છે.
2.33.21
दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।
अस्मत्त्यक्तानि कैकेयी वेश्मानि प्रतिपद्यताम् ॥ २.३३.२१ ॥
દુકાળથી જાણે તૂટેલાં, ફૂટેલાં વાસણોવાળાં, અમારા દ્વારા ત્યજાયેલાં ઘરો કૈકેયી પામે.
2.33.22
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः।
अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ॥ २.३३.२२ ॥
રાઘવ જ્યાં જાય છે તે વન જ નગર બને; અમારા દ્વારા ત્યજાયેલું આ નગર વન બને.
2.33.23
बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः।
त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजाः सिंहा वनान्यपि ॥ २.३३.२३ ॥
બધાં દાઢવાળાં પ્રાણીઓ પોતાનાં દર, પર્વતની ઢોળાવો, મૃગ અને પક્ષીઓ છોડી દે; અમારા ભયથી ડરેલા હાથી, સિંહ અને વનો પણ છોડી દે.
2.33.24
अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तु सेव्यमानं त्यजन्तु च।
तृणमांसफलादानां देशं व्यालमृगद्विजम् ॥ २.३३.२४ ॥
અમારા દ્વારા ત્યજાયેલ, સેવાતા સ્થાનને તેઓ પામે અને છોડે — ઘાસ, માંસ, ફળ ખાનારાં, સાપ, પશુ અને પક્ષીઓનો દેશ.
2.33.25
प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।
राघवेण वयं सर्वे वने वत्स्याम निर्वृताः ॥ २.३३.२५ ॥
કૈકેયી પોતાના પુત્ર અને સગાંઓ સાથે રાઘવ પાસે જાય; આપણે સૌ સુખપૂર્વક વનમાં વસીશું.
2.33.26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः।
शुश्राव राघवः श्रुत्वा न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥ २.३३.२६ ॥
આ રીતે ઘણા લોકોએ કહેલી વિવિધ વાણી રાઘવે સાંભળી; સાંભળીને પણ તેણે મનમાં કંઈ નક્કી કર્યું નહિ.
2.33.27
स तु वेश्म पुनर्मातुः कैलासशिखरप्रभम्।
अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः ॥ २.३३.२७ ॥
પછી તે ધર્માત્મા, મદમસ્ત હાથી જેવા પરાક્રમવાળા રામ, કૈલાસ શિખર જેવા તેજસ્વી માતાના મહેલ તરફ ગયા.
2.33.28
विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम्।
ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः ॥ २.३३.२८ ॥
વિનયી વીર પુરુષોથી ભરેલા રાજમહેલમાં પ્રવેશીને તેમણે થોડે દૂર ઊભેલા દીન સુમંત્રને જોયા.
2.33.29
प्रतीक्षमाणोऽभिजनं तदार्त-
मनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ।
जगाम रामः पितरं दिदृक्षुः
पितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः ॥ २.३३.२९ ॥
દુઃખી સ્વજનોની રાહ જોતાં, દુઃખ ન દેખાય એવા રૂપે, જાણે હસતા હોય તેમ, રામ પિતાને જોવાની ઇચ્છાથી ગયા; પિતાની આજ્ઞા વિધિપૂર્વક પાળવાની ઇચ્છાથી.
2.33.30
तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मा
रामो गमिष्यन् नृपमार्तरूपम्।
व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रं
पितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम् ॥ २.३३.३० ॥
ત્યારે ઇક્ષ્વાકુ વંશના મહાત્મા પુત્ર રામ, દુઃખી રૂપે રહેલા રાજા પાસે જવા તૈયાર થઈને, સુમંત્રને જોઈને પિતાને જણાવવા માટે ઊભા રહ્યા.
2.33.31
पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलो
वनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः।
स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवी-
न्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे ॥ २.३३.३१ ॥
પિતાની આજ્ઞાથી ધર્મપ્રિય તેમણે વનપ્રવેશનો દૃઢ નિશ્ચય કર્યો. તે રાઘવે સુમંત્રને જોઈને કહ્યું, "રાજાને મારા આગમનની જાણ કર."