वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.33.1
दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु।
जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ ॥ २.३३.१ ॥
वैदेहीसह ब्राह्मणांना पुष्कळ धन दान करून, दोन्ही राघव सीतेसह पित्याला भेटायला निघाले.
2.33.2
ततो गृहीते प्रेष्याभ्यामशोभेतां तदायुधे।
मालादामभिरासक्ते सीतया समलंकृते ॥ २.३३.२ ॥
नंतर सेवकांनी उचललेली ती दोन शस्त्रे, माळांनी लटकवलेली आणि सीतेने सजवलेली, शोभू लागली.
2.33.3
ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च।
अभिरुह्य जनः श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत् ॥ २.३३.३ ॥
नंतर राजवाडे, माड्या आणि विमानांच्या शिखरांवर चढून, श्रीमंत लोक उदासीनपणे पाहू लागले.
2.33.4
न हि रथ्याः सुशक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः।
आरुह्य तस्मात् प्रासादाद् दीनाः पश्यन्ति राघवम् ॥ २.३३.४ ॥
गर्दीने भरलेल्या रस्त्यांवरून चालणे सोपे नव्हते; म्हणून दुःखी लोक त्या राजवाड्यांवर चढून राघवाला पाहू लागले.
2.33.5
पदातिं सानुजं दृष्ट्वा ससीतं च जनास्तदा।
ऊचुर्बहुजना वाचः शोकोपहतचेतसः ॥ २.३३.५ ॥
धाकट्या भावासह आणि सीतेसह पायी चालताना त्यांना पाहून, शोकाने मन व्यथित झालेले अनेक लोक तेव्हा असे बोलले.
2.33.6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत्।
तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः ॥ २.३३.६ ॥
ज्यांच्या जाण्याच्या वेळी चतुरंगिणी मोठी सेना मागे चालत असे, त्यांच्या मागे आता सीतेसह एकटा लक्ष्मण चालत आहे.
2.33.7
ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामानां चाकरो महान्।
नेच्छत्येवानृतं कर्तुं वचनं धर्मगौरवात् ॥ २.३३.७ ॥
ऐश्वर्याची रसज्ञता असलेले आणि कामनांचे महान भांडार असूनही, धर्माच्या गौरवामुळे ते वचन असत्य करू इच्छित नाहीत.
2.33.8
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि।
तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ॥ २.३३.८ ॥
पूर्वी आकाशात संचार करणाऱ्या प्राण्यांनाही जिला पाहणे शक्य नव्हते, तिला आज राजमार्गावरून जाणारे लोक पाहत आहेत.
2.33.9
अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम्।
वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम् ॥ २.३३.९ ॥
अंगरागास योग्य, लाल चंदन वापरणाऱ्या सीतेला पाऊस, उष्णता आणि थंडी लवकरच फिकटपणाकडे नेतील.
2.33.10
अद्य नूनं दशरथः सत्त्वमाविश्य भाषते।
नहि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति ॥ २.३३.१० ॥
आज निश्चितपणे दशरथ कोणत्यातरी शक्तीने आविष्ट होऊन बोलत आहेत, कारण राजा आपल्या प्रिय पुत्राला वनवासात पाठवण्यास योग्य नसतो.
2.33.11
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद् विनिवासनम्।
किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ॥ २.३३.११ ॥
गुणहीन पुत्रालाही वनवास कसा होऊ शकतो? ज्याने केवळ आपल्या आचरणाने हे जग जिंकले आहे, त्याबाबत काय बोलावे?
2.33.12
आनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमः शमः।
राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषर्षभम् ॥ २.३३.१२ ॥
दयाळूपणा, करुणा, शास्त्रज्ञान, शील, इंद्रियनिग्रह आणि शांती हे सहा गुण पुरुषश्रेष्ठ राघवाला शोभा देतात.
2.33.13
तस्मात् तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः।
औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसंक्षयात् ॥ २.३३.१३ ॥
म्हणून त्याच्या नाशाने प्रजा अत्यंत पीडित होतात, जसे ग्रीष्मात पाणी आटल्यावर जलचर प्राणी.
2.33.14
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः।
मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ॥ २.३३.१४ ॥
त्या जगत्पतीच्या पीडेने सर्व जग पीडित होते, जसे मूळ नष्ट झाल्यास फुलाफळांनी युक्त वृक्ष.
2.33.15
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो महाद्युतिः।
पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः ॥ २.३३.१५ ॥
हा महातेजस्वी मनुष्यांचे मूळ आहे, धर्माचे सार आहे; फुल, फळ, पान आणि फांद्या इतर लोक आहेत.
2.33.16
ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्यः सहबान्धवाः।
गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः ॥ २.३३.१६ ॥
लक्ष्मणाप्रमाणे लवकरच, सवतींसह आणि नातेवाईकांसह, राघव जिथे जातो तिथे आम्ही त्याच्या मागे जाऊ.
2.33.17
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च।
एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम् ॥ २.३३.१७ ॥
बागा, शेते आणि घरे सोडून, सुख-दुःख एकच मानून, धार्मिक रामाच्या मागे आम्ही जाऊ.
2.33.18
समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।
उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ॥ २.३३.१८ ॥
गाडलेले खजिने खणून काढलेले, अंगणे उद्ध्वस्त, धनधान्य नेलेले, सर्व काही सारहीन झालेले.
2.33.19
रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च ॥ २.३३.१९ ॥
धुळीने झाकलेली, देवतांनी त्यागलेली, धावणाऱ्या उंदरांनी आणि बिळांतून बाहेर येणाऱ्या प्राण्यांनी व्यापलेली.
2.33.20
अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।
प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ॥ २.३३.२० ॥
जिथे पाणी आणि धूर नाहीत, झाडलोट नाही, बली, यज्ञ, मंत्र, होम व जप बंद झाले आहेत.
2.33.21
दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।
अस्मत्त्यक्तानि कैकेयी वेश्मानि प्रतिपद्यताम् ॥ २.३३.२१ ॥
दुष्काळाने जणू मोडलेली, फुटकी भांडी असलेली, आमच्याद्वारे त्यागलेली घरे कैकेयीला मिळोत.
2.33.22
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः।
अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ॥ २.३३.२२ ॥
राघव जिथे जातात ते वनच नगर होवो; आमच्याद्वारे त्यागलेले हे नगर वन होवो.
2.33.23
बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः।
त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजाः सिंहा वनान्यपि ॥ २.३३.२३ ॥
सर्व दाढांचे प्राणी आपली बिळे, डोंगरउतार, हरिण व पक्षी सोडोत; आमच्या भयाने भीतलेले हत्ती, सिंह व वनेही सोडोत.
2.33.24
अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तु सेव्यमानं त्यजन्तु च।
तृणमांसफलादानां देशं व्यालमृगद्विजम् ॥ २.३३.२४ ॥
आमच्याद्वारे त्यागलेल्या, सेवलेल्या स्थानाला ते जावोत आणि सोडोत — गवत, मांस, फळे खाणारे, साप, पशू व पक्षी असलेला प्रदेश.
2.33.25
प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।
राघवेण वयं सर्वे वने वत्स्याम निर्वृताः ॥ २.३३.२५ ॥
कैकेयी आपल्या पुत्रासह व नातेवाइकांसह राघवाकडे जावो; आपण सर्व जण सुखाने वनात राहू.
2.33.26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः।
शुश्राव राघवः श्रुत्वा न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥ २.३३.२६ ॥
अशा प्रकारे अनेक लोकांनी उच्चारलेली विविध वचने राघवाने ऐकली; ऐकूनही त्याने मनात काही निश्चय केला नाही.
2.33.27
स तु वेश्म पुनर्मातुः कैलासशिखरप्रभम्।
अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः ॥ २.३३.२७ ॥
नंतर तो धर्मात्मा, मदमत्त हत्तीसारखा पराक्रमी राम, कैलासशिखरासारख्या तेजस्वी मातेच्या महालाकडे गेला.
2.33.28
विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम्।
ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः ॥ २.३३.२८ ॥
विनीत वीरपुरुषांनी भरलेल्या राजवाड्यात प्रवेश करून त्याने जवळच उभ्या असलेल्या दीन सुमंत्राला पाहिले.
2.33.29
प्रतीक्षमाणोऽभिजनं तदार्त-
मनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ।
जगाम रामः पितरं दिदृक्षुः
पितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः ॥ २.३३.२९ ॥
दुःखी परिजनांची वाट पाहत, दुःख न दर्शवणाऱ्या रूपाने, जणू हसत हसत, राम पित्याला पाहण्याच्या इच्छेने गेला; पित्याची आज्ञा विधिपूर्वक पाळण्याच्या इच्छेने.
2.33.30
तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मा
रामो गमिष्यन् नृपमार्तरूपम्।
व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रं
पितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम् ॥ २.३३.३० ॥
तेव्हा इक्ष्वाकू वंशातील महात्मा पुत्र राम, दुःखी रूपाच्या राजाकडे जाण्यास निघाला असता, सुमंत्राला पाहून पित्याला कळवण्यासाठी थांबला.
2.33.31
पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलो
वनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः।
स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवी-
न्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे ॥ २.३३.३१ ॥
वडिलांच्या आज्ञेने धर्मप्रिय त्यांनी वनप्रवेशाचा दृढ निश्चय केला. त्या राघवाने सुमंत्राकडे पाहून म्हटले, "राजाला माझ्या आगमनाची वर्दी दे."