વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.38.1
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत्।
प्रचुक्रोश जनः सर्वो धिक् त्वां दशरथं त्विति ॥ २.३८.१ ॥
નાથ હોવા છતાં અનાથની જેમ વલ્કલ પહેરેલી તેને જોઈને સૌ લોકો બૂમ પાડી ઊઠ્યા—“ધિક્કાર છે તને, દશરથ!”
2.38.2
तेन तत्र प्रणादेन दुःखितः स महीपतिः।
चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः ॥ २.३८.२ ॥
તે કોલાહલથી દુઃખી થયેલા તે રાજાએ ત્યાં જ પોતાના જીવન, ધર્મ અને યશ પરની શ્રદ્ધા ગુમાવી દીધી.
2.38.3
स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाकस्तां भार्यामिदमब्रवीत्।
कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति ॥ २.३८.३ ॥
તે ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાએ ગરમ નિસાસો નાખીને પોતાની પત્નીને કહ્યું—“કૈકેયી, કુશના વલ્કલ પહેરીને સીતાએ વનમાં જવું યોગ્ય નથી.”
2.38.4
सुकुमारी च बाला च सततं च सुखोचिता।
नेयं वनस्य योग्येति सत्यमाह गुरुर्मम ॥ २.३८.४ ॥
આ સુકુમારી અને બાળા છે, સદા સુખમાં ઉછરી છે; આ વન માટે યોગ્ય નથી—આ વાત મારા ગુરુએ સાચે જ કહી હતી.
2.38.5
इयं हि कस्यापि करोति किंचित्
तपस्विनी राजवरस्य पुत्री।
या चीरमासाद्य जनस्य मध्ये
स्थिता विसंज्ञा श्रमणीव काचित् ॥ २.३८.५ ॥
શ્રેષ્ઠ રાજાની પુત્રી આ તપસ્વિની કોનું શું કરી શકે? વલ્કલ પામીને લોકોની વચ્ચે વિહ્વળ થઈને ઊભી છે, જાણે કોઈ સંન્યાસિની.
2.38.6
चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्या
नेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।
यथासुखं गच्छतु राजपुत्री
वनं समग्रा सह सर्वरत्नैः ॥ २.३८.६ ॥
જનકની આ કન્યા વલ્કલ ઉતારી નાખે; આ મારી પહેલાં આપેલી પ્રતિજ્ઞા નથી. રાજકુમારી સર્વ રત્નો સાથે સુખપૂર્વક વનમાં જાય.
2.38.7
अजीवनार्हेण मया नृशंसा
कृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत्।
त्वया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत्
तन्मा दहेद् वेणुमिवात्मपुष्पम् ॥ २.३८.७ ॥
જીવવાને અયોગ્ય એવી મેં પહેલેથી નિયમપૂર્વક તે ક્રૂર પ્રતિજ્ઞા કરી હતી. તેં બાળપણમાં જ તેનો સ્વીકાર કર્યો હતો. તેથી જેમ વાંસને તેનું પોતાનું ફૂલ બાળે, તેમ તે મને બાળો.
2.38.8
रामेण यदि ते पापे किंचित्कृतमशोभनम्।
अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे ॥ २.३८.८ ॥
હે પાપિણી, જો રામે તારી સાથે કંઈ અયોગ્ય કર્યું હોય, તો હે અધમા, વૈદેહીએ અહીં તારું કયું અહિત કર્યું છે?
2.38.9
मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला मनस्विनी।
अपकारं कमिव ते करोति जनकात्मजा ॥ २.३८.९ ॥
હરણી જેવાં વિકસિત નયનોવાળી, મૃદુ સ્વભાવની, મનસ્વિની જનકપુત્રી તારું કયું અહિત કરે છે?
2.38.10
ननु पर्याप्तमेवं ते पापे रामविवासनम्।
किमेभिः कृपणैर्भूयः पातकैरपि ते कृतैः ॥ २.३८.१० ॥
હે પાપિણી, રામનો વનવાસ તારા માટે પૂરતો નથી? તેં પહેલેથી કરેલા આ દીન પાપોથી હવે વધુ શું?
2.38.11
प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता।
रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः ॥ २.३८.११ ॥
હે દેવી, મેં પહેલેથી પ્રતિજ્ઞા કરી હતી; હું સાંભળતો હતો ત્યારે તેં પણ એ જ કહ્યું હતું. રામના રાજ્યાભિષેક માટે તું અહીં આવીને જે બોલી હતી, તે જ.
2.38.12
तत्त्वेतत् समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि।
मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम् ॥ २.३८.१२ ॥
પણ આનું ઉલ્લંઘન કરીને તું નરકમાં જવા ઇચ્છે છે; ખરેખર તું ચીરવસ્ત્ર પહેરેલી મૈથિલીને પણ જુએ છે.
2.38.13
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामः सम्प्रस्थितो वनम्।
अवाक्शिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.३८.१३ ॥
આ રીતે પિતા બોલતા હતા ત્યારે, વન તરફ પ્રસ્થાન કરવા તૈયાર રામે માથું નમાવીને બેઠેલા પિતાને આ વચન કહ્યું.
2.38.14
इयं धार्मिक कौसल्या मम माता यशस्विनी।
वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते ॥ २.३८.१४ ॥
આ ધાર્મિક, યશસ્વી કૌસલ્યા મારી માતા છે. તેઓ વૃદ્ધ છે અને ઉદાર સ્વભાવનાં છે; હે દેવ, તેઓ તમારી નિંદા કરતાં નથી.
2.38.15
मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम्।
अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयः सम्मन्तुमर्हसि ॥ २.३८.१५ ॥
હે વરદાતા, મારાથી વિયોગ પામીને શોકસાગરમાં પડેલી, અગાઉ ક્યારેય ન જોયેલી આપત્તિમાં ફસાયેલી તેમને તમે ફરી સાંત્વન આપવા યોગ્ય છો.
2.38.16
पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत् त्वया पूज्येन पूजिता।
मां हि संचिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत् तपस्विनी ॥ २.३८.१६ ॥
તમે પૂજ્ય છો, તેમનું સન્માન કરશો તો તેમને પુત્રશોક નહીં થાય. મને જ સતત વિચારતાં એ તપસ્વિની તમારા પર આધાર રાખીને જીવતાં રહે.
2.38.17
इमां महेन्द्रोपम जातगर्धिनीं
तथा विधातुं जननीं ममार्हसि।
यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता
न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥ २.३८.१७ ॥
હે મહેન્દ્ર સમાન, મારા માટે ઝંખતાં આ માતાને તમે એવી રીતે સાચવો કે હું વનમાં હોઉં ત્યારે શોકથી ક્ષીણ થઈને તે પ્રાણ ત્યજી યમલોક ન પહોંચે.