वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.38.1
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत्।
प्रचुक्रोश जनः सर्वो धिक् त्वां दशरथं त्विति ॥ २.३८.१ ॥
नाथ असूनही अनाथासारखे वल्कल नेसलेली ती पाहून सर्व लोक ओरडले—“दशरथा, तुला धिक्कार असो!”
2.38.2
तेन तत्र प्रणादेन दुःखितः स महीपतिः।
चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः ॥ २.३८.२ ॥
त्या आक्रोशाने दुःखी झालेल्या त्या राजाने तिथेच आपल्या जीवनावरील, धर्मावरील आणि यशावरील श्रद्धा गमावली.
2.38.3
स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाकस्तां भार्यामिदमब्रवीत्।
कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति ॥ २.३८.३ ॥
तो इक्ष्वाकुवंशीय राजा उष्ण सुस्कारा टाकून आपल्या पत्नीला म्हणाला—“कैकेयी, कुशवल्कल नेसून सीतेने वनात जाणे योग्य नाही.”
2.38.4
सुकुमारी च बाला च सततं च सुखोचिता।
नेयं वनस्य योग्येति सत्यमाह गुरुर्मम ॥ २.३८.४ ॥
ती सुकुमार आणि बालिका असून सदैव सुखात वाढलेली आहे; ती वनाला योग्य नाही—हे माझे गुरु खरोखर बोलले होते.
2.38.5
इयं हि कस्यापि करोति किंचित्
तपस्विनी राजवरस्य पुत्री।
या चीरमासाद्य जनस्य मध्ये
स्थिता विसंज्ञा श्रमणीव काचित् ॥ २.३८.५ ॥
श्रेष्ठ राजाची कन्या असलेली ही तपस्विनी कुणाचे काय करू शकेल? वल्कल मिळवून लोकांमध्ये विह्वल होऊन उभी आहे, जणू एखादी संन्यासिनी.
2.38.6
चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्या
नेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।
यथासुखं गच्छतु राजपुत्री
वनं समग्रा सह सर्वरत्नैः ॥ २.३८.६ ॥
जनकाच्या या कन्येने वल्कले उतरवावीत; ही माझी पूर्वी दिलेली प्रतिज्ञा नाही. राजकुमारीने सर्व रत्नांसह सुखाने वनात जावे.
2.38.7
अजीवनार्हेण मया नृशंसा
कृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत्।
त्वया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत्
तन्मा दहेद् वेणुमिवात्मपुष्पम् ॥ २.३८.७ ॥
जगण्यास अयोग्य असलेल्या मी आधीच नियमाने ती क्रूर प्रतिज्ञा केली होती. तू लहानपणीच ती मान्य केलीस. म्हणून बांबूला जसे त्याचेच फूल जाळते, तसे ती मला जाळो.
2.38.8
रामेण यदि ते पापे किंचित्कृतमशोभनम्।
अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे ॥ २.३८.८ ॥
हे पापिणी, रामाने तुझ्याशी काही अयोग्य केले असेल तर, हे अधमे, वैदेहीने येथे तुझे कोणते अपकार केले?
2.38.9
मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला मनस्विनी।
अपकारं कमिव ते करोति जनकात्मजा ॥ २.३८.९ ॥
हरिणीप्रमाणे विस्फारित नेत्रांची, मृदु स्वभावाची, मनस्विनी जनककन्या तुझे कोणते अपकार करते?
2.38.10
ननु पर्याप्तमेवं ते पापे रामविवासनम्।
किमेभिः कृपणैर्भूयः पातकैरपि ते कृतैः ॥ २.३८.१० ॥
हे पापिणी, रामाचा वनवास तुला पुरेसा नाही का? तू आधीच केलेल्या या दीन पातकांनी आणखी काय साधणार?
2.38.11
प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता।
रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः ॥ २.३८.११ ॥
हे देवी, मी आधीच प्रतिज्ञा केली होती; मी ऐकत असताना तूही तेच म्हणाली होतीस. रामाच्या राज्याभिषेकासाठी तू येथे येऊन जे म्हणाली होतीस, तेच.
2.38.12
तत्त्वेतत् समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि।
मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम् ॥ २.३८.१२ ॥
पण हे उल्लंघून तू नरकात जाण्याची इच्छा करतेस; खरोखर तू चिरवस्त्र नेसलेल्या मैथिलीकडेही पाहतेस.
2.38.13
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामः सम्प्रस्थितो वनम्।
अवाक्शिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.३८.१३ ॥
असे पिता बोलत असताना, वनाकडे निघालेला राम मान खाली घालून बसलेल्या पित्याला हे वचन म्हणाला.
2.38.14
इयं धार्मिक कौसल्या मम माता यशस्विनी।
वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते ॥ २.३८.१४ ॥
ही धार्मिक, यशस्वी कौसल्या माझी माता आहे. ती वृद्ध आहे आणि उदार स्वभावाची आहे; हे देवा, ती तुझी निंदा करत नाही.
2.38.15
मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम्।
अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयः सम्मन्तुमर्हसि ॥ २.३८.१५ ॥
हे वरदात्या, माझ्यापासून वियुक्त होऊन शोकसागरात पडलेल्या, यापूर्वी कधीही न पाहिलेल्या संकटात सापडलेल्या तिला तू पुन्हा सांत्वन देणे योग्य आहे.
2.38.16
पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत् त्वया पूज्येन पूजिता।
मां हि संचिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत् तपस्विनी ॥ २.३८.१६ ॥
तू पूज्य असून तिचा सन्मान केलास तर तिला पुत्रशोक प्राप्त होणार नाही. माझाच सतत विचार करणारी ती तपस्विनी तुझ्यावर अवलंबून राहून जगो.
2.38.17
इमां महेन्द्रोपम जातगर्धिनीं
तथा विधातुं जननीं ममार्हसि।
यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता
न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥ २.३८.१७ ॥
हे महेंद्रासमान, माझ्यासाठी आसुसलेल्या या मातेला तू असा सांभाळ करावास की मी वनात असताना शोकाने क्षीण होऊन प्राण सोडून यमलोकास जाऊ नये.