વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.43.1
ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम्।
कौसल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम् ॥ २.४३.१ ॥
ત્યારે શય્યા પર શોકથી અવસન્ન રાજાને જોઈને પુત્રશોકથી પીડિત કૌસલ્યા તે મહીપતિને બોલી.
2.43.2
राघवे नरशार्दूले विषं मुक्त्वाहिजिह्मगा।
विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी ॥ २.४३.२ ॥
હે નરશાર્દૂલ! રાઘવ પર ઝેર છોડીને, સાપ જેવી વાંકી કૈકેયી કાંચળી ઉતારેલી નાગણની જેમ ફરશે.
2.43.3
विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता।
त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि ॥ २.४३.३ ॥
રામને દેશનિકાલ કરીને, ઇચ્છા પૂરી થયેલી તે સૌભાગ્યવતી અને દૃઢચિત્ત કૈકેયી ઘરમાંના દુષ્ટ સાપની જેમ મને ફરી ડરાવશે.
2.43.4
अथास्मिन् नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत्।
कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम् ॥ २.४३.४ ॥
આ નગરમાં રામ ભિક્ષા માંગતા કોઈ ઘરે રહેશે; મનમાની કરનારી કૈકેયી વર આપીને મારા પુત્રને પણ દાસ બનાવી શકે.
2.43.5
पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद् यथेष्टतः।
प्रविद्धो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना ॥ २.४३.५ ॥
કૈકેયીએ રામને તેમના સ્થાનેથી પાડીને, મનમાની રીતે કાઢી મૂક્યા છે; પર્વના દિવસે અગ્નિહોત્રી રાક્ષસોનો ભાગ ફેંકે તેમ.
2.43.6
नागराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः।
वनमाविशते नूनं सभार्यः सहलक्ष्मणः ॥ २.४३.६ ॥
ગજરાજ જેવી ચાલવાળા, મહાબાહુ, ધનુર્ધારી વીર રામ પત્ની અને લક્ષ્મણ સાથે ચોક્કસ વનમાં પ્રવેશ કરશે.
2.43.7
वने त्वदृष्टदुःखानां कैकेय्यनुमते त्वया।
त्यक्तानां वनवासाय कान्यावस्था भविष्यति ॥ २.४३.७ ॥
કૈકેયીની અનુમતિથી તેં તેમને વનવાસ માટે ત્યજ્યા છે; જેમણે અત્યાર સુધી દુઃખ જોયું નથી, તેમની શી દશા થશે?
2.43.8
ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः।
कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः ॥ २.४३.८ ॥
રત્નહીન એ યુવાનો ફળકાળે વનવાસે મોકલાયા; દીન એ ફળમૂળ ખાઈને કેવી રીતે રહેશે?
2.43.9
अपीदानीं स कालः स्यान्मम शोकक्षयः शिवः।
सहभार्यं सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम् ॥ २.४३.९ ॥
શું હવે તો એ શુભ સમય આવશે, મારા શોકનો અંત આવશે અને પત્ની તથા ભાઈ સાથે અહીં રાઘવને હું જોઈશ?
2.43.10
श्रुत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति।
यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी ॥ २.४३.१० ॥
એ બે વીરો આવ્યા છે એમ સાંભળીને અયોધ્યા ક્યારે હર્ષિત લોકોથી ભરાઈ, ઊંચી ધ્વજાઓ અને માળાઓથી શણગારાઈ યશસ્વિની બનશે?
2.43.11
कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात् पुनरागतौ।
भविष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि ॥ २.४३.११ ॥
વનમાંથી પાછા ફરેલા એ બે નરશ્રેષ્ઠોને જોઈને નગરી પૂર્ણિમાના સમુદ્રની જેમ ક્યારે હર્ષિત થશે?
2.43.12
कदायोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति।
पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव ॥ २.४३.१२ ॥
મહાબાહુ વીર સીતાને રથમાં આગળ રાખીને, વૃષભ ગાયને આગળ રાખીને ચાલે તેમ, અયોધ્યા નગરીમાં ક્યારે પ્રવેશશે?
2.43.13
कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ।
लाजैरवकरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिंदमौ ॥ २.४३.१३ ॥
શત્રુઓનું દમન કરનારા મારા બે પુત્રો પ્રવેશ કરતી વખતે, રાજમાર્ગ પર હજારો પ્રાણીઓ ક્યારે તેમના પર લાજા વેરશે?
2.43.14
प्रविशन्तौ कदायोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ।
उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सशृङ्गाविव पर्वतौ ॥ २.४३.१४ ॥
શુભ કુંડળધારી એ બંને જ્યારે અયોધ્યામાં પ્રવેશશે, ત્યારે હું તેમને ક્યારે જોઈશ? ઊંચાં શસ્ત્રો અને તલવારો ધારણ કરીને, શિખરોવાળા બે પર્વતો જેવા.
2.43.15
कदा सुमनसः कन्या द्विजातीनां फलानि च।
प्रदिशन्त्यः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम् ॥ २.४३.१५ ॥
ફૂલ ધારણ કરેલી કન્યાઓ ક્યારે આનંદથી દ્વિજોને ફળ અર્પણ કરીને નગરની પ્રદક્ષિણા કરશે?
2.43.16
कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभाः।
अभ्युपैष्यति धर्मात्मा सुवर्ष इव लालयन् ॥ २.४३.१६ ॥
બુદ્ધિ અને વયમાં પરિપક્વ, દેવો જેવી કાંતિવાળો, વરસતા મેઘની જેમ પ્રજાનું લાલન કરતો એ ધર્માત્મા ક્યારે (સિંહાસન તરફ) આવશે?
2.43.17
निःसंशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया।
पातुकामेषु वत्सेषु मातॄणां शातिताः स्तनाः ॥ २.४३.१७ ॥
હે વીર, મને નિઃસંદેહ લાગે છે કે પૂર્વે કોઈ કૃપણ સ્ત્રીએ દૂધ પીવા ઇચ્છતાં વાછરડાં હોવા છતાં માતાઓના સ્તન કાપી નાખ્યા હશે.
2.43.18
साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता।
कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात् ॥ २.४३.१८ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, સિંહ બળપૂર્વક વાછરડાથી અલગ કરેલી ગાયની જેમ, પ્રેમાળ એવી હું કૈકેયીએ મારા વાછરડા (પુત્ર)થી અલગ કરી છે; નાના વાછરડાવાળી ગાયને બળપૂર્વક છીનવી લીધાની જેમ.
2.43.19
नहि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम्।
एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे ॥ २.४३.१९ ॥
સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ અને ગુણવાન પુત્ર વિના, એકમાત્ર પુત્રવાળી હું જીવવાનું સાહસ કરી શકતી નથી.
2.43.20
न हि मे जीविते किंचित् सामर्थ्यमिह कल्प्यते।
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ २.४३.२० ॥
મારા પ્રિય પુત્રને અને મહાબલી લક્ષ્મણને ન જોતાં, મારા જીવનમાં કોઈ સામર્થ્ય બચશે નહીં.
2.43.21
अयं हि मां दीपयतेऽद्य वह्नि-
स्तनूजशोकप्रभवो महाहितः।
महीमिमां रश्मिभिरुत्तमप्रभो
यथा निदाघे भगवान् दिवाकरः ॥ २.४३.२१ ॥
આજે પુત્રશોકથી ઉત્પન્ન થયેલો આ મહાઅનર્થકારી અગ્નિ મને બાળી રહ્યો છે, જેમ ઉનાળામાં ઉત્તમ તેજવાળા ભગવાન સૂર્ય પોતાનાં કિરણોથી આ પૃથ્વીને તપાવે છે.