వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.43.1
ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम्।
कौसल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम् ॥ २.४३.१ ॥
అప్పుడు శయ్యపై శోకంతో కృశించి పడివున్న రాజును చూసి, కుమారుని శోకంతో పీడితురాలైన కౌసల్య ఆ మహీపతితో ఇలా అన్నది.
2.43.2
राघवे नरशार्दूले विषं मुक्त्वाहिजिह्मगा।
विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी ॥ २.४३.२ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా! రాఘవుడిపై విషం చిమ్మి, పాములా వంకరగా ఉన్న కైకేయి, కుబుసం విడిచిన నాగినిలా తిరుగుతుంది.
2.43.3
विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता।
त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि ॥ २.४३.३ ॥
రాముని వనవాసానికి పంపి, కోరిక నెరవేరిన ఆ సౌభాగ్యవతి, దృఢచిత్తురాలైన కైకేయి, ఇంట్లోని దుష్టసర్పంలా నన్ను మళ్ళీ భయపెడుతుంది.
2.43.4
अथास्मिन् नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत्।
कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम् ॥ २.४३.४ ॥
ఈ నగరంలో రాముడు భిక్షాటన చేస్తూ ఏ ఇంట్లోనో ఉండవలసి వస్తుంది; స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించే కైకేయి వరం ఇచ్చి నా కుమారుని కూడా దాసుడిగా చేయవచ్చు.
2.43.5
पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद् यथेष्टतः।
प्रविद्धो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना ॥ २.४३.५ ॥
కైకేయి రాముని అతని స్థానం నుండి పడగొట్టి, తనకు ఇష్టమైనట్లు వెళ్ళగొట్టింది; అగ్నిహోత్రుడు పర్వదినాన రాక్షసుల భాగాన్ని విసిరివేసినట్లు.
2.43.6
नागराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः।
वनमाविशते नूनं सभार्यः सहलक्ष्मणः ॥ २.४३.६ ॥
గజరాజు నడకగల, మహాబాహువైన, ధనుర్ధారియైన వీరుడు రాముడు భార్యతో, లక్ష్మణునితో కలిసి నిశ్చయంగా అడవిలో ప్రవేశిస్తాడు.
2.43.7
वने त्वदृष्टदुःखानां कैकेय्यनुमते त्वया।
त्यक्तानां वनवासाय कान्यावस्था भविष्यति ॥ २.४३.७ ॥
కైకేయి అనుమతితో నీవు వనవాసానికి వారిని విడిచిపెట్టావు; ఇంతవరకు దుఃఖం చూడని వారికి ఏమి గతి పడుతుందో?
2.43.8
ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः।
कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः ॥ २.४३.८ ॥
ఆభరణాలు లేని ఆ యువకులు ఫలకాలంలో వనవాసానికి పంపబడ్డారు; దీనులైన వారు పండ్లు, దుంపలు తింటూ ఎలా ఉంటారు?
2.43.9
अपीदानीं स कालः स्यान्मम शोकक्षयः शिवः।
सहभार्यं सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम् ॥ २.४३.९ ॥
ఇప్పుడైనా ఆ శుభకాలం వస్తుందా, నా శోకం తీరి భార్యతో, సోదరునితో కలిసి ఇక్కడ రాఘవుని చూస్తానా?
2.43.10
श्रुत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति।
यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी ॥ २.४३.१० ॥
ఆ ఇద్దరు వీరులు వచ్చారని విని అయోధ్య ఎప్పుడు సంతోషించిన ప్రజలతో, ఎత్తైన ధ్వజాలు, మాలలతో అలంకరింపబడి యశస్వినిగా ఉంటుందో?
2.43.11
कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात् पुनरागतौ।
भविष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि ॥ २.४३.११ ॥
అడవి నుండి తిరిగి వచ్చిన ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులను చూసి, నగరం పౌర్ణమి నాటి సముద్రంలా ఎప్పుడు ఆనందిస్తుందో?
2.43.12
कदायोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति।
पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव ॥ २.४३.१२ ॥
మహాబాహువు, వీరుడు సీతను రథంలో ముందుంచి, వృషభం గోవును ముందుంచుకుని వెళ్లినట్లు, అయోధ్య నగరంలోకి ఎప్పుడు ప్రవేశిస్తాడో?
2.43.13
कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ।
लाजैरवकरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिंदमौ ॥ २.४३.१३ ॥
శత్రువులను అణచే నా ఇద్దరు కుమారులు ప్రవేశించేటప్పుడు, రాజమార్గంలో వేల ప్రాణులు ఎప్పుడు వారిపై లాజలు చల్లుతాయి?
2.43.14
प्रविशन्तौ कदायोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ।
उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सशृङ्गाविव पर्वतौ ॥ २.४३.१४ ॥
శుభ కుండలాలు ధరించిన వారు అయోధ్యలో ప్రవేశించేటప్పుడు నేను వారిని ఎప్పుడు చూస్తాను? ఎత్తైన ఆయుధాలు, కత్తులు ధరించి, శిఖరాలతో కూడిన రెండు పర్వతాల వలె.
2.43.15
कदा सुमनसः कन्या द्विजातीनां फलानि च।
प्रदिशन्त्यः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम् ॥ २.४३.१५ ॥
పుష్పాలు ధరించిన కన్యలు ఎప్పుడు ఆనందంతో ద్విజులకు ఫలాలు సమర్పిస్తూ, నగరానికి ప్రదక్షిణం చేస్తారు?
2.43.16
कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभाः।
अभ्युपैष्यति धर्मात्मा सुवर्ष इव लालयन् ॥ २.४३.१६ ॥
బుద్ధిలో, వయస్సులో పరిపక్వుడై, దేవతల తేజస్సు కలిగి, వర్షించే మేఘంలా ప్రజలను లాలిస్తూ ఆ ధర్మాత్ముడు ఎప్పుడు (రాజ్యాసనాన్ని) చేరుతాడు?
2.43.17
निःसंशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया।
पातुकामेषु वत्सेषु मातॄणां शातिताः स्तनाः ॥ २.४३.१७ ॥
ఓ వీరా, నిస్సందేహంగా పూర్వం ఏ లోభి స్త్రీ పాలు త్రాగాలనుకున్న దూడలు ఉన్నప్పుడే తల్లుల స్తనాలను కోసివేసిందని నేను భావిస్తున్నాను.
2.43.18
साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता।
कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात् ॥ २.४३.१८ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, సింహం బలవంతంగా దూడను వేరుచేసిన ఆవులా, ప్రేమగల నేను కైకేయి చేత నా దూడ (కుమారుని) నుండి వేరుచేయబడ్డాను; పసిదూడ ఉన్న ఆవును బలవంతంగా విడదీసినట్లు.
2.43.19
नहि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम्।
एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे ॥ २.४३.१९ ॥
సర్వశాస్త్రాలలో నిపుణుడూ గుణవంతుడూ అయిన పుత్రుడు లేకుండా, ఒకే కొడుకు ఉన్న నేను జీవించడానికి సాహసించలేను.
2.43.20
न हि मे जीविते किंचित् सामर्थ्यमिह कल्प्यते।
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ २.४३.२० ॥
నా ప్రియ పుత్రుడిని, మహాబలుడైన లక్ష్మణుడిని చూడకుండా ఉంటే, నా జీవితంలో ఏ శక్తీ మిగలదు.
2.43.21
अयं हि मां दीपयतेऽद्य वह्नि-
स्तनूजशोकप्रभवो महाहितः।
महीमिमां रश्मिभिरुत्तमप्रभो
यथा निदाघे भगवान् दिवाकरः ॥ २.४३.२१ ॥
ఈనాడు కుమారుడి శోకంనుండి పుట్టిన ఈ మహా అనర్థకరమైన అగ్ని నన్ను దహిస్తోంది; వేసవిలో ఉత్తమ ప్రభ కలిగిన భగవాన్ సూర్యుడు తన కిరణాలతో ఈ భూమిని కాల్చినట్లు.