ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.43.1
ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम्।
कौसल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम् ॥ २.४३.१ ॥
ਫਿਰ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਢਹਿ ਪਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੌਸਲਿਆ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
2.43.2
राघवे नरशार्दूले विषं मुक्त्वाहिजिह्मगा।
विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी ॥ २.४३.२ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਟੇਢੀ ਕੈਕੇਈ ਕੇਂਜ ਲਾਹੀ ਨਾਗਣੀ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰੇਗੀ।
2.43.3
विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता।
त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि ॥ २.४३.३ ॥
ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਕੈਕੇਈ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਡਰਾਏਗੀ।
2.43.4
अथास्मिन् नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत्।
कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम् ॥ २.४३.४ ॥
ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ; ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਸ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
2.43.5
पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद् यथेष्टतः।
प्रविद्धो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना ॥ २.४३.५ ॥
ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਡੇਗ ਕੇ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਪਰਵ ਦੇ ਦਿਨ ਅਗਨੀ-ਹੋਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭਾਗ ਸੁੱਟਣ ਵਾਂਗ।
2.43.6
नागराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः।
वनमाविशते नूनं सभार्यः सहलक्ष्मणः ॥ २.४३.६ ॥
ਗਜਰਾਜ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਵੀਰ ਰਾਮ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਜ਼ਰੂਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ।
2.43.7
वने त्वदृष्टदुःखानां कैकेय्यनुमते त्वया।
त्यक्तानां वनवासाय कान्यावस्था भविष्यति ॥ २.४३.७ ॥
ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ?
2.43.8
ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः।
कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः ॥ २.४३.८ ॥
ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਨਵਾਸ ਭੇਜੇ ਗਏ; ਦੁਖੀ ਉਹ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ?
2.43.9
अपीदानीं स कालः स्यान्मम शोकक्षयः शिवः।
सहभार्यं सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम् ॥ २.४३.९ ॥
ਕੀ ਹੁਣ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗੀ?
2.43.10
श्रुत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति।
यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी ॥ २.४३.१० ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਦੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਹੋਵੇਗੀ?
2.43.11
कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात् पुनरागतौ।
भविष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि ॥ २.४३.११ ॥
ਬਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਗਰੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕਦੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ?
2.43.12
कदायोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति।
पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव ॥ २.४३.१२ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਵੀਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਦ ਗਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੇਗਾ?
2.43.13
कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ।
लाजैरवकरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिंदमौ ॥ २.४३.१३ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਦੋਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ ਕਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਜਾਂ ਵਰ੍ਹਾਉਣਗੇ?
2.43.14
प्रविशन्तौ कदायोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ।
उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सशृङ्गाविव पर्वतौ ॥ २.४३.१४ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਦੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗੀ? ਉੱਚੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਚੁੱਕੇ, ਸਿਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ।
2.43.15
कदा सुमनसः कन्या द्विजातीनां फलानि च।
प्रदिशन्त्यः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम् ॥ २.४३.१५ ॥
ਫੁੱਲ ਪਹਿਨੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕਦੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਭੇਟ ਕਰਦੀਆਂ ਨਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨਗੀਆਂ?
2.43.16
कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभाः।
अभ्युपैष्यति धर्मात्मा सुवर्ष इव लालयन् ॥ २.४३.१६ ॥
ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ, ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕਦੋਂ (ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਵੱਲ) ਆਵੇਗਾ?
2.43.17
निःसंशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया।
पातुकामेषु वत्सेषु मातॄणां शातिताः स्तनाः ॥ २.४३.१७ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਜੂਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ, ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੱਛਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਥਣ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
2.43.18
साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता।
कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात् ॥ २.४३.१८ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਵੱਲੋਂ ਬਲ ਨਾਲ ਵੱਛੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਗਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੈਂ ਕੈਕੇਯੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ (ਪੁੱਤਰ) ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਗਈ ਹਾਂ; ਛੋਟੇ ਵੱਛੇ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਵਾਂਗ।
2.43.19
नहि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम्।
एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे ॥ २.४३.१९ ॥
ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਮੈਂ ਜੀਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
2.43.20
न हि मे जीविते किंचित् सामर्थ्यमिह कल्प्यते।
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ २.४३.२० ॥
ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।
2.43.21
अयं हि मां दीपयतेऽद्य वह्नि-
स्तनूजशोकप्रभवो महाहितः।
महीमिमां रश्मिभिरुत्तमप्रभो
यथा निदाघे भगवान् दिवाकरः ॥ २.४३.२१ ॥
ਅੱਜ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇਹ ਮਹਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।